Aqrar siyasətin yeni keyfiyyət mərhələsi

26 may 2026-cı il tarixdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər ölkənin aqrar siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcını aydın şəkildə göstərir. Bu müşavirədə  kənd təsərrüfatı sahəsində mövcud vəziyyət təhlil edildi. Qarşıdakı dövrdə əsas məsələ statistik göstəriciləri sadalamaq deyil, həmin göstəricilərdən düzgün strateji nəticə çıxarmaqdır. Son illərdə Azərbaycanın regionlarında mühüm infrastruktur layihələri həyata keçirilib, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün ciddi baza yaradılıb. Yollar, elektrik və qaz təchizatı, suvarma infrastrukturu, sosial obyektlər və yeni iqtisadi imkanlar bölgələrin inkişafında mühüm rol oynayıb. Cənab Prezidentin müşavirədə qeyd etdiyi kimi, artıq aqrar sahədə yeni keyfiyyət mərhələsinə keçid zərurəti yaranıb.

Müşavirədə ən diqqətçəkən məsələlərdən biri ərzaq təhlükəsizliyi, xüsusilə buğda ilə özünütəminetmə səviyyəsi oldu. Azərbaycanın buğda ilə özünü 55 faiz təmin etməsi, daxili istehsalla yanaşı böyük həcmdə idxala ehtiyacın qalması aqrar siyasətin növbəti mərhələsində məhsuldarlığın artırılmasını əsas prioritetlərdən birinə çevirir. Hazırda taxıl üzrə orta məhsuldarlığın hektardan 3,2 ton olması və bu göstəricinin 5 tona çatdırılması hədəfi təsadüfi deyildir.

Qeyd edilmişdir ki, ölkədə su məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Kənd təsərrüfatının gələcəyi su resurslarının düzgün idarə olunmasından birbaşa asılıdır. İqlim dəyişiklikləri, su ehtiyatlarının azalması və quraqlıq riskləri aqrar siyasətin mərkəzində artıq suya qənaət edən texnologiyaların dayanmasını zəruri edir. Müasir suvarma sistemlərinin tətbiq olunduğu sahələrin genişləndirilməsi həm məhsuldarlığın artırılması, həm də kənd təsərrüfatının dayanıqlılığı baxımından mühüm addımdır. Müşavirədə diqqət çəkən digər mühüm istiqamət subsidiya mexanizmlərinin yenilənməsi ilə bağlı idi. Ona görə subsidiyalar bazar tələbinə, ixrac potensialına, məhsuldarlığa və real iqtisadi nəticəyə uyğun daha çevik formalaşmalıdır.

Vurğulanmışdır ki, aqrar siyasətin yeni mərhələsində emal sənayesinin  xüsusi rolu vardır. Azərbaycan bir çox hallarda kənd təsərrüfatı xammalı ixrac edir, emal olunmuş məhsulları isə idxal edir. Cənab Prezidentin pambıqla bağlı səsləndirdiyi “mahlıc yox, hazır məhsul” yanaşması əslində bütün aqrar sektor üçün mühüm mesajdır. Meyvə-tərəvəz, pambıq, taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsulları yalnız xammal kimi deyil, emal olunmuş, qablaşdırılmış, yüksək əlavə dəyər yaradan məhsul kimi bazara çıxmalıdır.

Aqrar emal kənd təsərrüfatının ən vacib dəstəkləyici istiqamətlərindən biridir. Çünki emal sahəsi fermer üçün daha sabit satış imkanı yaradır, məhsul itkisini azaldır, regionlarda sənaye məşğulluğunu artırır və ixrac imkanlarını genişləndirir. Əlavə dəyər yalnız tarlada deyil, məhsulun saxlanması, emalı, qablaşdırılması, logistika və satış mərhələlərində formalaşır. Ona görə yeni Dövlət Proqramında yalnız istehsal deyil, məhsulun bazara çıxış mexanizmləri, emal infrastrukturu, soyuducu anbarlar və logistika məsələləri də xüsusi yer tutmalıdır.

Bu gün fermerin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri də məhsulun bazara çıxışı ilə bağlıdır. Bəzi hallarda fermer məhsulunu aşağı qiymətə satır, istehlakçı isə həmin məhsulu şəhərdə xeyli baha alır. Əgər saxlama, daşınma, emal və topdansatış mexanizmləri düzgün qurularsa, həm fermer daha çox qazana bilər, həm də istehlakçı daha münasib qiymətlə məhsul əldə edər.

Müşavirədə texnologiya məsələsinə diqqət yetirilməsi vurğulanmışdır. Torpaqların pasportlaşdırılması, süni intellekt, peyk məlumatları və rəqəmsal analizlər göstərir ki, aqrar sektor artıq ənənəvi idarəetmədən texnologiya əsaslı idarəetməyə keçir. Hansı torpaqda hansı məhsul daha səmərəli yetişdirilə bilər, hansı sahədə suya daha çox ehtiyac var, hansı məhsul bazarda daha çox tələb olunur — bu sualların cavabı elmi və rəqəmsal əsaslarla verilməlidir.

Yeni yanaşmanın mühüm istiqamətlərindən biri də kənddən şəhərə miqrasiya məsələsidir. Cənab Prezidentin müşavirədə səsləndirdiyi “şəhərlərdən kəndlərə qayıdış” fikri sadəcə sosial çağırış deyil, həm də iqtisadi model mesajıdır. Əgər kənddə gəlir imkanları, xidmətlər, yol, su, internet, logistika, təhsil və sosial infrastruktur rəqabətli səviyyədə olmazsa, urbanizasiya prosesini dayandırmaq çətin olacaq.

Bakı şəhərinin xüsusilə artan yükü, regionlarda məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsi və kəndlərin iqtisadi dayanıqlılığının artırılması fonunda bu yanaşma daha da aktuallaşır. Kənd təsərrüfatı həm də regional inkişafın, ailə təsərrüfatlarının, kiçik və orta sahibkarlığın, yerli məşğulluğun və sosial sabitliyin mühüm dayağıdır.

Müşavirədə diqqət çəkən digər vacib məqam aqrar sektora böyük həcmdə investisiya ehtiyacının olmasıdır. Bu prosesdə məsuliyyət yalnız dövlətin üzərinə düşmür. Özəl sektorun da aqrar transformasiyada əsas rol oynayacağı aydın görünür.

Ölkə başçısının  kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, aqrar siyasətin növbəti mərhələsi daha məhsuldar, daha texnoloji, daha səmərəli və daha çox əlavə dəyər yaradan model üzərində qurulacaq. Bu mərhələdə əsas hədəf yalnız istehsal həcmini artırmaq deyil, fermerin gəlirini yüksəltmək, kənddə iqtisadi həyatı canlandırmaq, emal sənayesini gücləndirmək, ərzaq təhlükəsizliyini möhkəmləndirmək və regionların inkişafına yeni impuls verməkdir.

Qadir İbrahimov

Yeni Azərbaycan Partiyası Culfa rayon təşkilatının sədri