Araşdırma: Müdrikliyin əsrlərboyu dəyişməyən 6 əsas prinsipi

Bakı, 12 oktyabr, AZƏRTAC

Müasir dövrədək deyilmiş mindən çox hikmətli kəlamın təhlili göstərib ki, müxtəlif mədəniyyətlərdə və fərqli dövrlərdə formalaşan müdriklik anlayışı bir sıra ortaq prinsiplərə əsaslanır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Psychology Today” nəşrinin yaydığı məlumata görə, iki min ildən artıq müddətdə müdriklik haqqında söylənilən fikirlər bu anlayışın yalnız bilik və intellektlə məhdudlaşmadığını göstərir. Əsas məsələ insanın özünə, başqalarına və həyata necə yanaşmasıdır.

“Psychology Today” nəşrinə görə, birinci prinsip intellektual təvazökarlıqdır.

Müdrikliyin əsas xüsusiyyətlərindən biri insanın öz biliyinin sərhədlərini dərk etməsi, yeni fikirlərə açıq olması və öyrənməyə davam etməsidir. Qədim yunan filosofu Sokratın “Yeganə həqiqi müdriklik heç nə bilmədiyini dərk etməkdir” fikri də bu yanaşmanı ifadə edir. İnsan daha çox öyrəndikcə, bilmədiklərinin miqyasını daha dərindən anlayır.

İkinci prinsip isə çətinliklərdən inkişaf üçün istifadə etmək, yəni çətinlikləri fürsətə çevirməkdir. Müdriklik yalnız rahatlıq və uğur dövrlərində formalaşmır. Çətinliklər, səhvlər və uğursuzluqlar insana həm özünü, həm də həyatı daha yaxşı anlamaq imkanı verir.

Üçüncü prinsip zaman və təcrübənin əhəmiyyəti ilə bağlıdır. Uzun illərin təcrübəsi insana həyatın mürəkkəbliyini anlamaq, ümumi qaydalarla istisnaları bir-birindən ayırmaq bacarığı qazandırır. Amerikalı hüquqşünas və hakim Oliver Vendell Holmsun sözləri ilə desək: “Gənclər qaydaları bilir, yaşlılar isə istisnaları”.

Dördüncü prinsipə gəlincə, o, emosiyaları və davranışları idarə etmək bacarığından ibarətdir. Müdrik insan hisslərinin, qorxularının və ani istəklərinin təsiri altına düşmədən, fikirləşmədən qərar vermir. O, təmkinli olmağa, cəsarət göstərməyə və özünü idarə etməyə çalışır. Bu xüsusiyyət gündəlik həyatda diqqətlə dinləmək, danışmazdan əvvəl düşünmək və lazım gəldikdə susmağı bacarmaqla özünü göstərir. Burada susmaq insanlardan uzaqlaşmaq deyil, vəziyyəti daha yaxşı anlamaq üçün düşünməyə vaxt ayırmaqdır.

Beşinci prinsipdə ağıl və mərhəmət arasında tarazlıq əsas götürülür. Müdrik insanlar qərar verərkən yalnız məntiqə deyil, həm də humanist amillərə diqqət yetirirlər. Onlar başqalarının hisslərini və ehtiyaclarını nəzərə alır, sadə şeylərin dəyərini anlayır və maddi qazanc, eləcə də gündəlik qayğılarla həddindən artıq məşğul olmaqdan uzaq durmağa çalışırlar.

Altıncı prinsip ömür boyu öyrənmək və qorxunu aşmaq bacarığıdır. Burada Albert Eynşteynə aid edilən fikri qeyd etmək yerinə düşər: “Müdriklik məktəb təhsilinin nəticəsi deyil, onu əldə etmək üçün ömür boyu davam edən səylərin bəhrəsidir”. Britaniyalı filosof Bertran Rassel isə qorxunu məğlub etməyin müdrikliyə aparan yolun başlanğıcı olduğunu vurğulayıb.

Araşdırmanın gəldiyi nəticəyə görə, müdriklik dəyişməz cavablar və ya hazır həqiqətlər toplusu deyil. Bu, insanın öyrənməyə, düşünməyə və dəyişən şəraitə uyğunlaşmağa davam etdiyi bir prosesdir. Təvazökarlıq, təcrübələrdən nəticə çıxarmaq, emosiyaları idarə etmək və ağıl ilə qəlb arasında tarazlıq yaratmaq müdrik həyatın əsasını təşkil edir.