Oreksin neyronları motivasiyanın əsas açarıdır Araşdırma

Məqsədlərə doğru irəliləyərkən, hətta tapşırıq getdikcə çətinləşəndə belə, səylərimizi davam etdirməyimizi nə təmin edir?

Yaponiyanın Naqoya Universitetinin tədqiqatçılarının apardıqları yeni araşdırma bunun arxasında duran beyin mexanizmini ortaya qoyub və göstərib ki, oreksin neyronları motivasiyalı davranışın yaranmasında və davam etdirilməsində əsas rol oynayır.

SİA AZƏRTAC-a istinadən xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri Amerika Birləşmiş Ştatlarında nəşr olunan “PNAS” jurnalında dərc edilib.

Bildirilib ki, motivasiya çatışmazlığı, o cümlədən motivasiyanın itməsi depressiya, asılılıq, diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu kimi hallarda tez-tez müşahidə olunur. Lakin bu problemlərin arxasında duran beyin mexanizmləri hələ də tam aydınlaşdırılmayıb.

Naqoya Universitetinin Tibb fakültəsinin dosenti Hiroyuki Mizoguçi və professor Kiyofumi Yamadanın rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu yuxu, iştaha və enerji sərfiyyatı kimi vacib fizioloji funksiyaları tənzimləyən oreksin neyronlarına diqqət yetirib.

Əvvəlcə tədqiqatçılar kemogenetika üsulu ilə genetik olaraq dəyişdirilmiş "Orexin-Cre" siçovullarının oreksin neyronlarını aktivləşdiriblər. Daha sonra heyvanlar “proqressiv nisbət testi” adlanan tapşırığı yerinə yetirib. Bu testdə qida mükafatı əldə etmək üçün lazım olan toxunuşların sayı hər cəhddə artırılıb. Siçovulların tapşırıqdan imtina etdiyi nöqtə (breakpoint) motivasiyanın gücünü göstərib. Oreksin neyronları aktivləşdirilən siçovullar daha yüksək breakpoint göstəricisinə malik olub, yəni mükafatı əldə etmək üçün daha çox çalışıb. Əksinə, oreksin neyronları seçici şəkildə zədələnmiş modeldə breakpoint aşağı olub ki, bu da motivasiyanın zəiflədiyini göstərib. Daha sonra fiber fotometriya üsulu ilə siçovullar mükafatı gözləyərkən və əldə edərkən oreksin neyronlarının real vaxt rejimində fəaliyyəti qeydə alınıb. Neyronların aktivliyi mükafat əldə olunmazdan əvvəl artıb, mükafat alındıqdan sonra azalıb, gözlənilən mükafat təqdim edilmədikdə isə yüksək səviyyədə qalıb. Maraqlıdır ki, tələb olunan səy nə qədər çox olubsa, oreksin neyronlarının aktivliyi bir o qədər yüksəlib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu model beynin mükafat gözləntisini onu əldə etmək üçün tələb olunan səylə necə əlaqələndirdiyini əks etdirə bilər.

Gələcək tədqiqatlarda oreksin neyronları ilə əlaqəli giriş və çıxış sinir dövrələri araşdırılacaq. Oreksin funksiyasının daha dərindən başa düşülməsi motivasiya çatışmazlığı, motivasiyanın itməsi və məqsədyönlü davranışı davam etdirməkdə yaranan çətinliklərin müalicəsi üçün yeni yanaşmaların hazırlanmasına kömək edə bilər.

Qeyd edək ki, oreksin neyronları (həmçinin hipokretin neyronları kimi tanınır) beyin oyanıqlığını, enerji balansını və yuxu-oyanıqlıq dövrünü tənzimləyən xüsusi sinir hüceyrələridir.