Arayış uğrunda təcrübə: kimlər praktikadan azad olunmalıdır?

Ali təhsil sistemində istehsalat təcrübəsi, nəzəri biliklərin praktik bacarıqlara çevrilməsi üçün zəruri mərhələ kimi nəzərdə tutulsa da, tətbiq olunma mexanizmlərindəki uyğunsuzluqlar bu prosesin keyfiyyətini ciddi şəkildə sual altına alır. Xüsusilə artıq işləyən və ixtisası üzrə təcrübə toplayan tələbələrin, paralel olaraq əlavə və tez-tez əlaqəsiz müəssisələrdə praktikaya yönləndirilməsi, bu mexanizmin səmərəliliyini daha da azaldır.

Təcrübə məzmununun deyil, yalnız arayışın önə çıxarıldığı bu praktika yanaşması həm tədrisin, həm də gənc mütəxəssisin inkişaf imkanlarının formal tələblərə qurban getdiyini göstərir.

Mövzu ilə bağlı Modern.az-a danışan təhsil sahələri üzrə ekspert Elmin Nuri qeyd edib ki, tələbələrlə bağlı bu və ya digər qəlibdən olan məsələlər hər hansı vahid nizamnamə, qanun toplusu tərəfindən deyil, universitetin özünün müəyyən etdiyi qaydalar əsasında tənzimlənir:

“Məsələn, X universitet tələbələrinin istehsalat təcrübələri, onun qayda və tətbiq mexanizmləri ilə bağlı sərbəst qərarvermə hüququna malikdir. Bu məsələdə, universitetin rəhbər heyəti, ən sonda rektor hər hansı müstəqil qərar verib, müəyyən dəyişikliklər və əlavələri tətbiq edə bilir. Bunu nəzərə alaraq, biz hazırda ölkə üzrə IV kursda oxuyan bütün tələbələrlə bağlı adıçəkilən məsələdə hər hansı yekdil qərarın verilməsi ilə bağlı müsbət nəsə deyə bilmərik”. 

E. Nurinin sözlərinə görə universitet özü bu istiqamətdə ayrıca tədqiqat aparmalı, dəyərləndirmə həyata keçirməli, istehsalat təcrübələrinin önəmliliyi, nə dərəcədə vacibliyi ilə bağlı təhlillər aparmalı və sonda bütün bunların nəticəsi olaraq hər hansı yeniliyi tətbiq etməlidirlər:

“Məsələn, hazırda bir çox universitet fərqinə varmalıdır ki, oxuduğu kursdan asılı olmayaraq onun tələbələrinin iştirak etdiyi istehsalat təcrübəsi formal xarakter daşıyır. Əgər belədirsə, o zaman bununla bağlı nə üçün səmərələşdirici addımlar atılmır?! Əksinə, formal və ya qeyri-formallıq zərrə qədər nəzərə alınmadan IV kurs sonunda artıq məzun olmağa hazırlaşan tələbələrdən tələb olunan göstəricilərdən biri də məhz istehsalat təcrübəsində iştirakla bağlı müəssisədən təqdim olunan arayışdır. O arayış olmadığı təqdirdə tələbə yekun dövlət imtahanı, yaxud diplom müdafiəsinə buraxılmır ki, bu da onun təhsil həyatı üçün həddindən artıq risk hesab olunmalıdır. Bu qadağanı tətbiq edən universitet özü bu neçə il ərzində tələbələrinin iştirak etdiyi istehsalat təcrübələrinin nə dərəcədə vacibliyi barəsində monitorinq aparıbmı? İstehsalat təcrübələri sayəsində neçə faiz tələbəsinin işlə təmin olunma ehtimalı ilə bağlı statistik təhlilləri varmı? 

Təhsil eksperti sonda qeyd edib ki, bütün bu göstəricilər olmadığı halda, tələbə üçün istehsalat təcrübəsi yalnız bir parça yazılı sənəddən başqa bir şey ola bilməz. Bu həm zaman itkisi, həm də böyük motivasiya geriləməsidir.