AŞURA: bir vaxt baş yaranlar indi baş sındırır FELYETON

Ya bizə çatmır, ya köhnə adətlərimizdən deyim, xasiyyətlərimizdən deyim, əl çəkə bilmirik, ya qulağımız kardır, ya barmaqhesabını bilmirik, ya nədəndir, nəyə görədir, bilmirəm, həmişə yarımız Ramazana bir gün, yarımız digər gün başlayırıq. Ramazan bayramını da baxırsan ki, yarımız bu gün, yarımız sabahı gün qeyd edirik. Elə Qurbanda da yarımız bu gün, yarımız səhəri gün bazardan qurban adına ət alıb qazana qoyuruq, bayramdır,- deyib süfrə açırıq.

Vallah, ta Aşuranın da iki gün keçiriləcəyi heç ağıla gələn məsələ deyil. Axı bu Aşura günü məhərrəmlik ayının 10-u deməkdir də. Bu 10-cu günü necə 9-a çəkmək və ya 11-ə dartmaq olar?

Ayın 5-i axşamçağı getdim küçəmizdəki mağazalardan bir az alış-veriş etməyə. Axı Aşura günü hər yer saat 12-13-dək bağlı olur. Satıcılardan biri dedi ki, ay bacı, nə alırsınız alın, sabah işləməyəcəyik. Dedim nə üçün işləməyəcəksiniz? Dedi ki, bəs sabah Aşuradır. Dedim, ay qardaş, Aşura bu gün idi, siz səhv bilirsiniz. Dedi ki, yox, ay bacı, bu gün rəsmi şəkildədir, sabah camaat saxlayacaq. Vallah tarixi-nadiri başa çatdırmışam, hələ belə cavab görməmişdim. Aşuranın da rəsmisi, sərbəsti olur məgər?

Oradan yol aldım kiçik bir şirniyyat mağazası var, oraya. Burada da satıcılar sabah, yəni iyulun 6-da işləməyəcəklərini dedilər. Soruşdum, nə üçün? Dedilər ki, bəs sabah Aşura günüdür, mağaza bağlı olacaq. Bunlara da dedim ki, ay qardaş, ay bacılar, axı Aşura günü bu gün idi. Sizin niyə bundan xəbəriniz yoxdur? Dedilər ki, yox, biz sabah olaraq bilirik.

Ta nə deyim, nə deyə bilərəm ki? Adamlar belə dərk edir də. Məni düşündürən o oldu ki, bunlar hansı barmaqhesabı gediblər, məhərrəmlik ayının nə vaxtdan başladığını zənn ediblər ki, bu ayın 10-cu gününün nə vaxt tamam olduğunu bilmirlər?

Evədək fikirləşə-fikirləşə getdim. Fikir də məni bir neçə onillik əvvələ apardı. Aşura günündə camaatın zəncirlə özünü alqana qərq etməsini, başlarını yarmalarını, qan axıtdıqlarını xatırladım. Dedim, özümüz XXI əsrə gəlib çıxsaq da, yoxsa düşüncələrimiz hələ də XX əsrdə qalıb. Yox, axı sonradan anladıq ki, qanımızı yerı axıtmaq əvəzinə gedib qan verib donor olaq, kiminsə həyatını qurtaraq. Zəncirlə özümüzü döyməyin isə mənasız olduğunu dərk etdiyimizdən gör bir neçə illər keçib.

Bəs belə isə iki gün Aşura məsələsi nə deməkdir. Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının hesablamalarına görə elan edildi ki, hicri-qəməri təqvimi ilə 1446-cı il başa çatdı, 1447-ci ilin başlanğıcı-Məhərrəm ayının 1-i miladi təqvimlə 2025-ci il iyunun 26-na təsadüf edir. Məhərrəm ayının 10-cu günü, yəni Aşura günü isə iyulun 5-nə təsadüf edir.

Bunu ölkədə o mətbuat orqanı qalmadı ki, deməsin, yazmasın, o sosial şəbəkə qalmadı ki paylaşmasın. Belə isə, yəqin hələ də aramızda özündən, öz barmaq hesabından savayı başqa birinə inanmayan insanlar var.

Elə bu arada “Molla Nəsrəddin”dən bir Aşura günü də yadıma düşdü:

- Balam, Kəbla Kazım! Hara belə tələsik gedirsən?

- Deyirlər Hacı Qasımın oğlu Aşura günü başını yarıb, can üstədir, gedirəm ora.

Hə, axır anladım ki, o zaman Aşurada baş yarılırdı, indi də baş sındırılır: Aşura bu gün deyil, sabahdır və ya sabah deyil bu gündür…

Mətanət Məmmədova