Icma.az
close
up
RU
Atalarımızın travmalarını daşıyırıqmı? ARAŞDIRMA

Atalarımızın travmalarını daşıyırıqmı? ARAŞDIRMA

Sherg.az portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Atasal ötürülmə nədir? Doğrudan da atalarımızın xatirələrini və travmalarını daşıyırıqmı? Epigenetika və psixologiya elminin “ata travması” barədə dedikləri var!

Sherg.az xəbər verir ki, son illərdə sosial şəbəkələrdə sürətlə yayılan məzmunlarda insanların atalarından təkcə fiziki xüsusiyyətləri deyil, eyni zamanda emosiyalar, travmalar və hətta xatirələr də daşıdığı tez-tez iddia olunur. “Səbəbini bilmədiyim bir narahatlıq var” və ya “bəzi reaksiyalarım sanki mənə aid deyil” kimi ifadələrlə gücləndirilən bu yanaşmalar, xüsusilə gündəlik həyatında məna axtaran geniş kütlələrdə qarşılıq tapır. Lakin bu iddiaların nə qədərinin elmi faktlara, nə qədərinin isə şərh və yorumlara əsaslandığı çox vaxt qeyri-müəyyən qalır.

Əslində epigenetika genlərin işləmə formasına təsir edir, xatirələr isə beyindəki sinir şəbəkələrində formalaşır və bu iki sistem bir-birinə birbaşa çevrilə bilən mexanizmlər deyil. Valideynlərin yaşadığı stress, aclıq kimi ətraf mühit təsirləri övladların bioloji sisteminə təsir edə bilər və bu təsir xəstəlik riski və stress reaksiyası kimi sahələrdə özünü göstərə bilər. Lakin elm göstərir ki, təcrübələr deyil, yalnız bioloji həssaslıqlar ötürülə bilər.

“Əcdadlardan gələn travmalar”

Elmi müzakirələrin mərkəzində olan əsas anlayış epigenetikadır. Epigenetika DNA ardıcıllığını dəyişdirmədən, genlərin necə işlədiyini ətraf mühit faktorlarının necə dəyişdirdiyini araşdırır. Stress, travma, qidalanma və ya toksinlər kimi amillər genlərin aktivlik səviyyəsini dəyişə bilər və bu təsirlər bəzi hallarda gələcək nəsillərə ötürülə bilər.

Araşdırmalar xüsusilə travmanın bioloji izlərinin nəsillərarası ötürülməsi ehtimalını gündəmə gətirir. Dias & Ressler tərəfindən 2014-cü ildə aparılan bir araşdırmada müəyyən bir qoxuya şərtləndirilmiş qorxu reaksiyası olan siçanların balalarında da həmin qoxuya qarşı həssaslığın artdığı müşahidə edilib. Eyni şəkildə “Holocaust survivors epigenetics study” araşdırmasında Holokostdan sağ çıxan insanların övladlarında stresslə əlaqəli genlərdə dəyişikliklər tapılıb.

Bununla belə, elmi olaraq xatirələr beynin hipokampus və korteks bölgələrində sinir əlaqələri vasitəsilə saxlanılır və bu strukturların nəsillər arasında birbaşa ötürülməsi mümkün deyil. Yəni DNA nə xatirələri, nə də yaşanmış hadisələrin detallarını daşıya bilir.

Travma necə ötürülür?

Ağır travma yaşayan insanlarda stresslə əlaqəli bəzi genlərin işləmə formasında dəyişikliklər müşahidə edilir. Xüsusilə FKBP5 geni stress reaksiyasının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.

Travma bu gen üzərində “metilləşmə” adlanan epigenetik dəyişikliklər yarada bilər. Bu dəyişiklik genin strukturunu yox, onun nə dərəcədə aktiv olacağını müəyyən edir. Araşdırmalar göstərir ki, bu dəyişikliklərin bir hissəsi gələcək nəsillərdə də müşahidə edilə və stress reaksiyalarında fərqliliklər yarada bilər.

Lakin bu, xatirələrin ötürülməsi demək deyil. Söhbət beynin yaşantısını deyil, bədənin stressə reaksiyasını tənzimləyən sistemlərin fərqli işləməsindən gedir.

“Atasal ötürülmə” psixoloji olaraq niyə cəlbedicidir?

İnsan beyni izah edə bilmədiyi hisslərə məna verməyə meyllidir. Buna görə də bəzi emosiyaların keçmiş nəsillərlə əlaqələndirilməsi daha “anlaşılan” bir izah kimi görünür.

Bundan başqa, kvant dolanışıqlığı kimi fizika anlayışlarının yanlış interpretasiyası da bu fikirlərin yayılmasına səbəb olur. Halbuki bu cür fiziki hadisələrin insan şüuru və yaddaşı ilə əlaqəsinə dair elmi sübut yoxdur.

Araşdırmalar göstərir ki, insanlar müəyyən stress reaksiyalarını genetik meyillilik kimi daşıya bilər, lakin bu, dəyişməz bir taley deyil. Şəxsi təcrübələr və seçimlər həmişə əsas rol oynayır.

Nəticə

Sosial şəbəkələrdə yayılan “ataların xatirələrini daşıyırıq” fikri tam elmi olaraq dəqiq deyil. Lakin epigenetika göstərir ki, keçmiş nəsillərin yaşantıları bəzi bioloji həssaslıqlara təsir edir.

Əsas məqam isə budur: insan nə keçmişin tam daşıyıcısıdır, nə də ondan tam müstəqildir. Bioloji meyillər var, amma həyat tərzi, seçimlər və mühit bu təsirləri dəyişdirə bilir.

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:167
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 26 Aprel 2026 00:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see342

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see321

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see280

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see276

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see271

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see260

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see257

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see251

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see251

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see222

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see220

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see213

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see205

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see201

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see199

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see198

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see186

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri