Avropa Birliyi sərtləşir

Brüssel qeyri-qanuni mühacirlərini geri qəbul etməkdən imtina edən ölkələrə qarşı cəzaları təsdiqləyib. Uzun müddətdir və sistematik olaraq daha sərt miqrasiya siyasəti yürüdən Avropa İttifaqı, Aİ tərəfindən sığınacaq vermədiyi vətəndaşlarını geri qəbul etməkdən imtina edən üçüncü ölkələr üçün ticarət üstünlüklərinin ləğvi ideyası ilə razılaşıb. Əvvəllər Brüssel humanitar səbəblərə və insan hüquqlarına vurğu üçün bu cür cəza tədbirlərindən istifadə etməkdən çəkinirdi. Bununla belə, indi vəziyyət xeyli dəyişib: ifrat sağçılar getdikcə Avropa Parlamentində və Avropa paytaxtlarında tonu müəyyən edir. ABŞ prezidenti Donald Trampın nümunəsi də Avropanın miqrasiya siyasətinə müəyyən qədər təsir edib.

Son illərdə bir çox Aİ üzv dövlətləri miqrasiya siyasətlərini sərtləşdirir və qeyri-qanuni miqrantlarla milli səviyyədə mübarizə aparır. Məhdudiyyətlərin müəyyən dərəcədə sərtləşdirilməsi Aİ səviyyəsində də baş verdi, lakin qəbul edilmiş bir sıra tədbirlər blokun cari əsas problemlərindən birini həll edə bilmədi: Aİ ölkələrinin səlahiyyətli orqanları tərəfindən sığınacaq istəməyən şəxslərin öz ölkələrinə effektiv deportasiyası.

2024-cü ildə Eurostat-ın məlumatına görə, 453.000-dən çox deportasiya əmri verilib, lakin yalnız 119.000 qeyri-qanuni mühacir və ya ümumi miqrantların 26%-i Aİ-dən üçüncü ölkələrə uğurla deportasiya edilib.

Bundan əlavə, bütün əvvəlki çağırılmamış qonaqlardan xilas ola bilməyən Aİ ölkələri cari natamam ildə yenilərini qəbul ediblər: oktyabr ayına olan məlumata görə, ilin əvvəlindən 131 mindən çox miqrant Aİ-yə qeyri-qanuni yollarla daxil olub. Qeyri-qanuni immiqrantlardan qurtulmaq üçün əsas maneə çox vaxt öz vətəndaşlarını qəbul etməkdən imtina edən miqrantların vətənləri olub. Bu həftə Brüssel nəhayət ki, belə ölkələri necə daha münasib etmək barədə qərar verdi.

Dekabrın 1-də axşam Aİ-nin üç əsas qurumunun - Avropa İttifaqı Şurası, Avropa Parlamenti və Avropa Komissiyasının müzakirəçiləri bloka daxil olmasına icazə verilməmiş miqrantları geri qəbul etməkdən imtina edən inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün ticarət güzəştlərinin məhdudlaşdırılması ideyasını təsdiqlədilər. Politico-nun istinad etdiyi qəbul edilmiş sənədə əsasən, digərləri ilə yanaşı, Aİ bazarına güzəştli giriş bu ölkələrin “Birliyə qeyri-qanuni miqrantlar” hesab edilən vətəndaşlarının readmissiyası kontekstində nəzərdən keçiriləcək.

Xatırladaq ki, Avropa onilliklər ərzində yoxsul ölkələrə daha aşağı tariflərlə bloka mal ixrac etməyə imkan verən Ümumi Preferanslar Sistemi (GSM) adlı proqrama malikdir. “Miqrasiyaya daha ədalətli və effektiv yanaşmanın yaradılması səylərinin bir hissəsi olaraq qanunvericilər razılaşıblar ki, benefisiar ölkə öz vətəndaşlarının readmissiyası ilə bağlı Aİ ilə əməkdaşlıq etməzsə, GSM üstünlükləri geri götürülə bilər”, Aİ Şurasının press-relizində qeyd olunub.

Üçüncü ölkələrə öz vətəndaşlarını daha rahat qəbul etməyə təzyiq etmək üçün ticarət siyasəti və viza rejimlərindən istifadə ideyası əvvəllər Brüsseldə müzakirə edilmişdi, lakin Avropa Parlamentinin və bir sıra Avropa paytaxtlarının təzyiqi altında hələ də cəza tədbirləri həyata keçirilməmişdi. Ehtirasdakı dəyişiklik ilk növbədə Avropa Parlamentinin düzəlişi ilə birbaşa bağlı idi. Avropa ölkələrində miqrant axını və həyat səviyyəsinin aşağı düşməsi ilə bağlı ictimai narazılıqlar fonunda ifrat sağçı qüvvələr blokun qanunverici orqanında öz mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirə və gündəmin tonunu müəyyən etmək imkanı əldə edə bildilər.

Danimarkanın hazırkı AB sədrliyi də qeyri-qanuni mühacirlərə qarşı daha sərt yanaşmanı müdafiə edənlərin əlinə keçdi. Bu yay Aİ-yə sədrlik edəndən bəri miqrantlara qarşı son dərəcə sərt yanaşması ilə tanınan Kopenhagen (məsələn, danimarkalılar qaçqınları mümkün qədər tez Danimarkadan çıxarmaq üçün Avropada ilk dəfə idilər) öz siyasətinin bəzi aspektlərini ümumavropa səviyyəsində fəal şəkildə təşviq etməyə başladı. Avropalılar bəzi şeyləri ABŞ prezidenti Donald Trampdan öyrəniblər (və ya heç olmasa kopyalayıblar). İkinci müddətinin əvvəlində ABŞ prezidenti Latın Amerikası ölkələri ABŞ-dan deportasiya edilən insanları daşıyan uçuşları qəbul etməkdən imtina etsələr, onlara ticarət tarifləri tətbiq edəcəyi ilə hədələyib. Və bəzi hallarda işə yaradı.

Qeyd edək ki, təxminən bir həftə əvvəl “Reuters” ABŞ dövlət katibi Marko Rubionun amerikalı diplomatlara “kütləvi miqrasiya” məsələsində Avropa ölkələrinə təzyiq göstərməyi tapşırdığını bildirmişdi. Noyabrın sonlarında Amerikanın Avropa, Kanada və Avstraliyadakı onlarla səfirliyinə göndərilən teleqramda deyilirdi ki, kütləvi miqrasiya və “miqrant mənşəli şəxslər” ilə bağlı cinayət və insan hüquqları pozuntuları ciddi narahatlıq doğurur. Dövlət Departamenti digər hökumətləri “siyasətlərin vətəndaşları kütləvi miqrasiyanın mənfi sosial nəticələrindən qorumasını təmin etməyə” çağırıb.

V.VƏLİYEV