Avropa üçün böyük risk: Qaz hamıya çatmayacaq

Avropa İttifaqı və Böyük Britaniyada təbii qaz və elektrik enerjisinin qiymətlərinin kəskin artması iqtisadi geriləmə riskini artırır. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Bloomberg” agentliyi yazır.

Nəşrin məlumatına görə, mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) uğrunda qlobal rəqabət Avropanın qış mövsümü üçün qaz ehtiyatlarını artırmaq planlarını çətinləşdirib.

Hazırda Avropa İttifaqında qaz anbarları 54 faizdən bir qədər çox doludur. Bu göstərici son beş ilin orta səviyyəsi olan 70 faizdən xeyli aşağıdır və Aİ-nin 1 noyabr tarixinədək çatmağı hədəflədiyi 80 faizlik səviyyəyə də uyğun gəlmir.

Bundan başqa, Avropa qaz ehtiyatlarının toplanması tempinə görə də geridə qalır. Cari tədarük həcmi ötən il eyni dövrdə qeydə alınan səviyyədən təxminən 27 faiz azdır.

Keçən qış hökumətlər və enerji şirkətləri hesab edirdilər ki, ehtiyatların 2022-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə enməsinə baxmayaraq, qaz alışını təxirə salmaq mümkündür. Lakin İranla münaqişənin başlanmasından sonra qiymətlərin yüksəlməsi iri həcmli alışların həyata keçirilməsini çətinləşdirib.

Treyderlər diplomatik həll tapılacağına və dünya üzrə LNG tədarükünün təxminən beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazında daşımaların bərpa olunacağına ümid edirdilər.

Lakin təxminən beş ay sonra bu gözləntilər daha riskli görünür. Yaxın Şərqdə döyüşlər yenidən intensivləşib, qaz qiymətləri münaqişənin başlanmasından bəri ən yüksək səviyyələrə yaxınlaşıb, Avropa isə ehtiyatların artırılmasında əvvəlki tempdən geri qalır.

Eyni zamanda Çin, Pakistan və digər Asiya ölkələri Qətərdən tədarükün azalmasını kompensasiya etmək üçün bazarda mövcud olan LNG yüklərini fəal şəkildə alırlar. Bu isə Avropa üçün əlçatan həcmləri azaldır.

Analitiklər hesab edirlər ki, Avropa qış üçün lazım olan qazı əldə edə bilər. Lakin əsas problem onun qiyməti olacaq.

Əsas sual ondan ibarətdir ki, regionun əhalisi və sənayesi son enerji böhranından cəmi bir neçə il sonra istilik və elektrik enerjisi üzrə hesabların yenidən kəskin bahalaşmasına tab gətirə biləcəkmi.

Hörmüz boğazı vasitəsilə LNG tədarükünün tam bərpası isə hələlik qeyri-müəyyən olaraq qalır. Nəşrin yazdığına görə, təxminən iki həftə əvvəl Qətərə məxsus LNG daşıyan gəmiyə hücumdan sonra ixrac əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşıb.

"Bloomberg” qeyd edir ki, diplomatik həllə dair ümidlər də zəifləyib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranın körpüləri və elektrik stansiyalarına zərbələr endirilə biləcəyi ilə bağlı bəyanatlar səsləndirib.

Analitiklərin hesablamalarına görə, əgər Hörmüz boğazı sentyabr ayınadək bağlı qalsa, qaz və elektrik enerjisinin qiymətlərində kəskin artım Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı iqtisadiyyatının ilin sonunadək kiçilməsinə səbəb ola bilər.

Dünyanın ikinci ən böyük LNG ixracatçısı olan "QatarEnergy” uzunmüddətli fasilələrə hazırlaşır. Bu isə Avropanın istilik mövsümü başlamazdan əvvəl Qətər qazına arxalanmasını çətinləşdirir.

Ötən il LNG-nin təxminən dörddə biri Fars körfəzi regionundan tədarük olunurdu. Hazırda Asiya ölkələri alternativ mənbələr axtardığından Avropa üçün bazarda mövcud həcmlər azalır.

Pakistan, Banqladeş və Hindistan son illərin ən yüksək qiymətlərindən biri ilə spot bazarda LNG alırlar. Yaponiya, Cənubi Koreya və Tayvan qazla işləyən elektrik enerjisi istehsalını artırır. Dünyanın ən böyük LNG idxalçısı olan Çin də idxalı əvvəlki illə müqayisədə artıraraq bazara fəal şəkildə qayıdır.

Bundan əlavə, Avropa İttifaqı 2027-ci ilin yanvarınadək Rusiyadan LNG idxalını tam dayandırmağı öhdəsinə götürüb. Gəmi daşımalarına dair məlumatlara əsasən, bu ilin yanvar–iyun aylarında Rusiya LNG-si Avropaya tədarükün təxminən 17 faizini təşkil edib.

"Bloomberg” xatırladır ki, Avropa oxşar vəziyyətlə sonuncu dəfə 2022-ci ildə, Rusiya boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarükünü azaltdıqdan sonra üzləşmişdi. Həmin qış region əsasən mülayim hava şəraiti sayəsində ciddi enerji çatışmazlığından yayına bilmişdi. Lakin analitiklərin fikrincə, bu ssenarinin yenidən təkrarlanacağına arxalanmaq risklidir.

Aydın