Avropada siyasi balans dəyişə bilər

İspaniyada keçiriləcək növbədənkənar parlament seçkilərinin Avropa İttifaqında mərkəz-sol qüvvələrin mövqeyinə təsir edəcəyi düşünülür. Ölkədə keçirilən son rəy sorğuları siyasi mənzərədə sağ blokun üstünlüyünün artdığını göstərir. Ən son “40dB” sorğusunda İspaniya Xalq Partiyası (PP) 31,6 faizlə birinci, Sosialist Fəhlə Partiyası (PSOE) 27,4 faizlə ikinci, Vox isə 18,4 faizlə üçüncü yerdə qərarlaşıb. Digər sorğularda da oxşar tendensiya müşahidə olunur. Belə ki, PP-nin dəstəyi təxminən 31–34 faiz, PSOE-nin göstəricisi 25–27 faiz, Vox-un reytinqi isə 18–19 faiz arasında dəyişir. Göstəricilər PP ilə Vox-un birlikdə 50 faizdən çox səs toplaya biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir. Bəzi mandat proqnozlarında isə iki partiyanın parlamentdə mütləq çoxluğu əldə edəcəyi iddia olunur. 

İspaniyanın Aİ-nin aparıcı dövlətlərindən biri olması sözügedən seçkiləri Brüssel üçün əhəmiyyətli hadisəyə çevirir. Nəzərə alınmalıdır ki, Sançez hazırda böyük Aİ ölkəsinə rəhbərlik edən yeganə sosialist liderdir. Bu amil onun siyasi çəkisini İspaniyanın sərhədlərindən kənara çıxarır. İspaniya nümayəndə heyəti isə Avropa Parlamentində Sosialistlər və Demokratlar (S&D) qrupunun ən böyük nümayəndələri hesab olunurlar. Bu iki amil Madridlə Brüssel arasında mühüm siyasi bağ yaradır. Sançez Avropa Şurasında hər hansı razılaşmaya imza atanda onun mövqeyi Avropa Parlamentindəki ispan sosialist deputatlar tərəfindən də müdafiə olunur. Deməli, milli hökumətin mövqeyi parlament səviyyəsində də siyasi dəstək qazanır. Sançezin hakimiyyətdən getməsi isə həmin mexanizmi zəiflədə bilər.

Sözügedən ssenari reallaşdığı təqdirdə əsas dəyişiklik elə Avropa Şurasının özündə müşahidə olunacaq. Çünki ölkədə hakimiyyətin Avropa Xalq Partiyasına (EPP) keçməsi Avropa Şurasında mərkəz-sağın çəkisini artıra, sosialistlərin siyasi dayaqlarını zəiflədə bilər. Amma S&D-nin problemi sadəcə Sançesin itirilməsi ilə yekunlaşmır. Sosialistlərin Avropa İttifaqı ölkələrinin hökumətlərindəki təmsilçiliyi son illərdə azalıb. İspaniya bu mənzərədə S&D üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Madridin siyasi istiqamətini dəyişməsi sosial-demokratların böyük dövlətlər səviyyəsində təsir imkanlarını daha da məhdudlaşdırar. Vəziyyət Avropa Parlamentindəki münasibətlərə də təsir göstərəcək. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, 2024-cü il Avropa Parlamenti seçkilərindən sonra siyasi mənzərə sağa doğru dəyişib. EPP bəzi məsələlər üzrə sağdakı siyasi qüvvələrin dəstəyindən istifadə edib ki, bu da S&D daxilində narazılığı artırıb.

Sosialist deputatlara gəldikdə, onlar üçün əsas problem EPP-nin siyasi sərhədlərinin dəyişməsidir. EPP sağdakı qüvvələrlə əməkdaşlığı genişləndirdikcə S&D-nin kompromis imkanları azalır. Sosialistlər belə vəziyyətdə öz siyasi mövqelərini daha sərt şəkildə ifadə etməyə çalışırlar. Sançesin mümkün məğlubiyyəti sözügedən tendensiyanı daha da dərinləşdirmək riski daşıyır. Çünki S&D-nin Avropa Şurasında sosialist hökumətlər vasitəsilə əldə etdiyi siyasi dayaqlar azalacaq. Belə olan halda, Ursula fon der Lyayenin rəhbərlik etdiyi Avropa Komissiyası da müəyyən təsirlərə məruz qala bilər. 

Yeri gəlmişkən, Fon der Lyayenin siyasi dayaqlarından biri EPP, S&D və liberallar arasında qurulan əməkdaşlıqdır. Həmin əməkdaşlıq Avropa Parlamentində qanunvericilik təşəbbüslərinin qəbuluna imkan verir. S&D daha sərt mövqeyə keçərsə, Komissiyanın parlamentdə lazımi dəstəyi toplaması çətinləşəcək. Bundan başqa, sosialistlərin fon der Lyayenlə münasibətləri də artıq əvvəlki qədər rahat deyil. S&D son iki ildə bir neçə dəfə Komissiya sədrinə dəstəyini geri çəkmək ehtimalını gündəmə gətirib. Qrup daxilində fon der Lyayendən sosial-demokratların prioritetlərinə daha çox diqqət ayrılması tələb olunur. Ona görə də, Sançesin hakimiyyətdən getməsi sosialistlərə əlavə siyasi manevr imkanı verə bilər. Hakimiyyətdə olan sosialist hökumət Avropa institutlarının sabitliyində birbaşa maraqlıdır. Müxalifətdə qalan sosialist qrupunun bu məsuliyyəti daha az hiss etməsi mümkündür. Yəni, S&D-nin Komissiyaya qarşı daha sərt mövqe tutacağı ssenarisi real görünür.

Lakin bununla yenə də fon der Lyayenin siyasi gələcəyi təhlükə altına düşmür. Komissiya sədrinin dəyişdirilməsi S&D üçün də risk yaradır. Avropa Parlamentinin hazırkı siyasi tərkibi daha çox sağa meyillidir. Yeni Komissiya rəhbərinin sosialistlərlə daha sıx əməkdaşlıq edəcəyinə zəmanət yoxdur. Bu səbəbdən S&D üçün daha real strategiya Komissiyanın siyasətinə təsir göstərməkdir. İspaniya Xalq Partiyasının (PP) Vox-la mümkün əməkdaşlığı isə bu münasibətləri daha da mürəkkəbləşdirəcək. PP parlament çoxluğunu təmin etmək üçün Vox-un dəstəyinə ehtiyac duysa, İspaniyada sağ və ifrat sağ arasında əməkdaşlıq məsələsi Avropa səviyyəsinə daşınacaq. Bu, EPP üçün də siyasi problem yaradacaq. Çünki EPP artıq Avropa Parlamentində sağ qüvvələrlə əməkdaşlıq edir. Madrid nümunəsi həmin əməkdaşlığın sərhədləri barədə müzakirəni daha da genişləndirə bilər.

Nəzrin ELDARQIZI

XQ