Avtobusun təkərini necə deşməli?!

Eşidirəm, deyirlər: "Elmlər Akademiyasının qarşısına bir velosiped qoysam, beş polis birdən gələcək, amma Kəramətin o boyda avtobusunu görən yoxdu".

Adama deyərlər, get, velosipedini qoy ora, gör, həqiqətən də polislər gəlir, ya yox.

Bunu eləmək heç kimin ağlına gəlmir, ya da bu, heç kimin əlindən gəlmir.

Kəramətin də elə kəraməti ondadır - başqalarının eləmədiyini eləyir, demədiyini deyir.

Ömründə bircə dəfə də olsun, hökumətin toyuğuna "kiş" deməyənlər Kəramətə gələndə, şirə, pələngə dönür; kimisinin tənqidçi ruhu şahə qalxır, kimisinin müxalif damarı tutur, kimisinin də ədəbi təəssübü covlana gəlir...

Dediklərindən də belə çıxır ki, hökumət müxalifəti, Kəramət də Ədəbiyyatı avtobusa mindirib "ucuzlaşdırır"...

Vallah, avtobusa mindi, ya minmədi, fərq eləmir. Ucuz adam təyyarənin biznes klassında da ucuzdur, qiymətli adam isə velosipeddə də gəzsə, içindəki dəyəri itirməyəcək.

Sən qızıla "mis" deyəndə, o, dönüb mis olmur ki. Qızıldırsa, qızıldır, misdirsə, misdir. Adam əvvəldən yaxşıdırsa, yaxşıdır, əvvəldən pisdirsə, pisdir.

Nə isə. Sözüm onda yox. Kəramət Böyükçölün avtobusda kitab satmağını deyirdim axı. Ağız büzənlər, göz süzdürənlər, qaş oynadanlar olub və olacaq. Adam kitab satır da, torpaq satmır ki.

Biri tərəfini satır, biri şərəfini satır. Biri bədənini satır, biri Vətənini satır... Qardaş qardaşı keçi qiymətinə satır, kimsənin tükü tərpənmir.

Satan satanadır.

Bunlar qalıb bir tərəfdə, bir para adamlar tökülüşüb ortaya, deyir, Kəramətə niyə icazə veriblər Akademiyanın qabağına avtobus qoysun?

Yaxşı, hə, o avtobusu da ordan götürtdürün. Bununla hər şey düzələcək?!

Küçədə kitab satmaqda nə qəbahət var?! Küçədə, meydanda öz şeirlərini satmaqla baş saxlamış Məhəmməd Hadiyə postfaktum ürəyimiz yanır, amma Kəramət Böyükçölün avtobusunu gözümüz götürmür. Elə gecə-gündüz əlimiz göydədir ki, hökumət gəlib o avtobusu ordan götürsün.

Deyək ki, gəlib, götürdü. Hə, sonra?! Sənin avtobusunu qoyacaq onun yerinə?! Nə özünə əl qatmısan?!

Küçədə özünü satan qadınları, "kişi"ləri yığışdırdıq, qaldı kitab satanı yığışdırmaq?!

Hərdən belə baxıram, vallah, cəmiyyətin özünün özünə qoyduğu qadağalar hökumətin qoyduğu qadağalardan az deyil, bəlkə daha çoxdu. Ya da görürsən, hökumət nə vaxtsa, yaxşı olan nəyi qadağan eləyibsə, onu əvvəlcə cəmiyyət özü "burunlayıb".

Metroda qəzet, jurnal, kitab satanların "əl-ayağa dolaşdığını" birinci Metropoliten deməmişdi, "hörmətli sərnişinlər" deyinmişdi. Guya adamların hərəkətinə mane olur.

Düşünən beyinlər yeriyən ayaqların "yolunu kəsirmiş" sən demə. Öz kitabları ilə, qəzet-jurnalı ilə.

Görən gözlərə hamıdan qabaq elə özümüz çöp uzadırıq. Sonra da təəccüblə soruşuruq: bu gözüqıpıq nəsil hardan çıxdı?!

Necə yəni hardan çıxdı?! Hamı hardan, o da ordan...

Kitabla dostlaşmağı bacarmayan, hətta elmlə, biliklə düşmənçilik eləyən bir toplumun yazıçısı olmaq asandır bəyəm?!

Keçmiş Sovet məkanında hamıdan çox bizdə "xalq yazıçısı" var, onların doxsan doqquz faizindən xalqın xəbəri yoxdu. Elə o doxsan doqquz faizin də xalqdan xəbəri yoxdu. Çünki onların çoxu xalqın içindən yox, dönəm padşahının "cibindən" çıxıb. Elələri də var, xalqın içindən çıxıb, ancaq elə o gedəndi, çıxıb gedib.

İndi mühərriksiz bir avtobusa "minib", Xalqın içinə gedən pis-yaxşı bir yazıçı var, onu da özümüz dartıb xalqın içindən çıxarmağa çalışırıq.

Günahı nəymiş?!

Kitab satırmış!

Guya öz kitabını satmaq təkcə Kəramətin başında görünüb.

Küçədə kitab satmaq günahdırsa, onda gərək Amerikalılar Kristofer Hersi Manhettendə ayaqlarından asaydı. Ya da Kanadalılar, Kilodneyi daşqalaq etməliydi...

Kəramət Böyükçöl də özündən böyüklərin açdığı cığıra düşüb gedib, öz yolunu belə tapıb.

Hə, deyirsiniz, "yaşamağın yolunu tapıb", bəs nə etməli idi?! Küçələrdə ac-yalavac, səfil-sərgərdan sürünmək yaxşıdır, ancaq kitab satıb, adam kimi ömür sürmək yox?!

...Nədənsə biz birləşib bir-birimizi xoşbəxt eləməyi yox, bədbəxt eləməyi çox yaxşı bacarırıq. Kimsə təkbaşına xoşbəxt olmağa çalışanda, tutub ayağından çəkirik və o deyirik: "Mənim öz xoşuma bədbəxt olduğum ölkədə sən niyə təkbaşına xoşbəxt olursan ki?! Özbaşınasan?!"

Yox, çoxluğun bədbəxt olduğu yerdə kimsə ayrılıqda xoşbəxt ola bilməz; mütləq gəlib, hamının bədbəxtliyinə "şərik çıxmalıdır". Biz bir-birinin bədbəxtliyindən toxtaqlıq tapan fərdlərin toplumuyuq. Bir-birini bədbəxt görəndə xoşbəxt olanların cəmiyyəti...

Kəramət Böyükçöl kimdir?! Ədəbiyyatın çölçülüyünü eləyən adam. Kimsə ona ictimai sədaqətin küçədəki ticarəti ilə məşğul olan adam kimi baxır, hətta "hökumətin proyekti" deyənlər də var.

Vallah, bilmirəm, kim kimin "proyekt"idir. Heç kim də içi bizqarışıq süddən çıxmış ağ qaşıq deyilik. Ölkədəki günah ölkəyə sığmırsa, deməli hamı bulaşıb; kimisi az, kimisi çox. Morris Düverje demiş: "Ədalətin olmadığı yerdə hamı günahkardır".

Deyəsən, elə hər kəs ayrı-ayrılıqda, ya da hamı bir yerdə "proyekt"dir. Kəramət də br "proyekt"dirsə, onda deməli, hökumət istəyəndə uğurlu proyekt də qura bilirmiş...

Dediyim kimi, indiki cəmiyyətin özünə elə bütövlükdə "hökumətin proyekti" kimi baxmaq olar. Bax,"uşaqpulu" söz birləşməsi üstündə ikiyə ayrılıb bir-biri ilə didişən elə bil heç biz deyilik. Birləşib "uşaqpulu" demək əvəzinə, bölünüb "uşaqpulu" deyir.

Məsələ uşaqpulunda da deyil; hər cür haram çox adamın boğazından keçə bilir, amma bir adamın sözü o biri adamın boğazından keçmir. Başqasının boğazına şərik olmaq - boğaz ortaqlığı çox adamın çoxdankı şakəridir. Ortaqlıq alınmayanda, ya da pozulanda bir-birinin boğazına bıçaq dirəyənləri də çox görmüşük.

Kitab oxumayanları qınamırıq, kitab yazanı, öz halal kitabını satanı gözümçıxdıya salırıq.

Qoymayaq e, halal çörək qazanan kimsə qoymayaq qalsın. İmkan verməyək.

Nə deyirsiniz? İndi neyləyək?! Ölkənin köklü problemlərini qoyaq bir tərəfə, birləşək, əl birliyi ilə Kəramətin avtobusunun " təkərini deşək"?!

Hərdən heyrətə gəlirəm: Sovet quruluşu otuz beş ildi dağılıb, ideoloji arxitekturası da uçulub-tökülüb. Bolşevizmi çoxdan tarixin arxivində toz basır. Ancaq ölkədə hələ də bolşeviklər meydan sulayır. Demir: "Başqasında varsa, məndə də olsun". Deyir: "Məndə yoxdursa, başasında da olmasın.

Başqa nə deyim.

Deyəcəyimi çoxdan demişəm: kitaba düşmən kimi baxan cəmiyyətlərdə kitabsızlar at oynadır...

Bəlkə düz demirəm?!

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi

Bahəddin Həzi, Bizimyol.info