Ayda böyük buz anbarları var

Diametri təxminən 25 kilometrə çatan asteroidin milyardlarla il əvvəl toqquşması nəticəsində Ay səthinin uzaq tərəfində iki nəhəng kanyon əmələ gəlib. ABŞ və Böyük Britaniyadan olan tədqiqatçılar qrupu NASA-nın (ABŞ Milli Aeronavtika və Kosmos İdarəsi) Ayın Kəşfiyyat Orbiterindən alınan məlumatlardan istifadə etməklə, bu böyük hadisənin təxminən 3,8 milyard il əvvəl baş verdiyini müəyyənləşdiriblər.
Reyting.az-ın məlumatına görə, NASA mütəxəssisləri yeni kəşf olan bu nəhəng yarğanlar arasında buz olduğunu düşünürlər.
Ayın cənub qütbünün üzərindən uçan asteroid səthə çarparaq nəhəng hövzəni yaradıb və saniyədə təxminən 1 kilometr sürətlə dağıntıları havaya atıb. Dağıntılar nəticəsində qopmuş həmin parçalar cəmi bir neçə dəqiqə ərzində Arizonadakı Böyük Kanyonla müqayisə edilə biləcək iki yarğan əmələ gətirib.
Atılan dağıntıların böyük hissəsi cənub qütbündən uzağa yönəldilib, bu isə o deməkdir ki, NASA-nın aşkarlaya bildiyi qütbün ətrafındakı, əsasən də Aya yaxın tərəfdəki hədəf sahələri dağıntı ilə tam örtülməyib və 4 milyard ildən çox köhnə qayaları indi də qoruyub saxlayır. Bu, Ay qayalarının amerikalı astronavtlar tərəfindən toplanması təkcə Ayın deyil, həm də Yer planetinin mənşəyinə işıq sala bilər.

Bu iki kanyonun Ayın cənub qütbündəki bəzi kraterlər kimi daima qaranlıqda və ya kölgədə olub-olmadığı hələ məlum deyil. Mütəxəssislərin fikrincə, kölgədə qalan bu ərazilər, gələcəkdə raket yanacağı və içməli su ilə tam təmin olunmaq üçün Ay missiyaları zamanı yararlı ola bilər.
NASA tədqiqatçıları deyiblər ki, istifadə üçün yararlı ola biləcək bu kosmik ərazi, yəni münbit olduğu ehtimal edilən Ay kanyonunda buz ehtiyatlarının potensial anbarları mövcuddur.
NASA-nın "Artemis" proqramı gələn il Ayın ətrafına ekipaj göndərmək və sonra "Apollon" missiyası proqramının ardınca ilk dəfə Ayın səthinə astronavt endirmək məqsədi ilə bu onillikdə artıq tamamilə növbəti uçuşa hazırlıqlı olduğu bildirilən ABŞ astronavtlarını yenə Aya qaytarmağı planlaşdırır.

Oqtay QORÇU