Ayda dəfn edilən yeganə insan: nə məlumdur və bu necə mümkün olub?

Biz Ayı yalnız bir neçə seçilmiş astronavtın ayaq basdığı kimsəsiz, cansız bir yer kimi düşünməyə öyrəşmişik. Lakin, az adam bilir ki, bir insan 20 ildən çoxdur ki, təbii peykimizin səthində dincəlir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən məlumatına görə, bu adam görkəmli astrogeoloq Yucin Şumeykerdir. Onun adı elmi dairələrdən çox kənarda tanınır və həyatı dram və heyrətamiz təsadüflərlə doludur. O, təkcə geologiyada deyil, həm də astronomiya tarixində öz izini qoyub, ən məşhur kometlərdən birini kəşf edib.

Uşaqlıq və elmə gedən yol

Yucin Şumeyker 1928-ci ildə Los-Ancelesdə anadan olub. Gənc yaşlarından ulduzlu səmaya heyran olub və başqa planetlərə səyahət etməyi arzulayıb. 19 yaşında Kaliforniya Texnologiya İnstitutunu bitirib və sonra Prinstonda təhsilini davam etdirib və orada geologiya və planetar elm sahələrinə diqqət yetirib.

Onun erkən işləri bütün karyerasının gedişatını müəyyən edib. Gənc tədqiqatçı həmişə Yer kürəsindəki proseslərlə səma cisimlərində baş verən hadisələr arasında əlaqə tapmağa çalışıb. Zamanla o, yeni bir elmin - planetlərin və onların peyklərinin səthlərinin quruluşunu və əmələ gəlmə tarixini öyrənən astrogeologiyanın banilərindən biri olub.

Ay proqramında rolu

Şumeyker, ABŞ-ın "Apollon"proqramı çərçivəsində Aya enməyə hazırlaşmağa başladığı zaman özünü mərkəzdə tapıb. O, Ay səthinin ilk geoloji xəritəsini yaradan komandaya rəhbərlik edib. Bu məlumatlar eniş yerlərinin seçilməsi və heyətlərin hazırlanması üçün çox vacib olub. Astronavtlar Arizonadakı meteor kraterində təlim keçiblər və aşağı cazibə şəraitində işləyərkən nələrə diqqət yetirməli olduqlarını onlara izah edən Şumeyker olub.

Həmkarları onun mürəkkəb elmi anlayışları sadə təlimatlara çevirmək bacarığına malik olduğunu söyləyiblər. O, yad planetdə uğurla fəaliyyət göstərmək üçün ayaqlarınızın altında nəyin olduğunu dərindən anlamağın vacibliyini vurğulayıb. Lakin o, özü tibbi məhdudiyyətlər üzündən heç vaxt kosmosa uçmayıb və bu, şəxsi faciə olub.

Ailə və əsas kəşflər

Yucinin həyatı təkcə işdən ibarət deyil, həm də güclü bir ailədən ibarət olub. O, həyat yoldaşı Kerolinlə bir neçə onilliklər yaşayıb. Onlar təkcə bir-birini sevməklə kifayətlənməyib, həm də birlikdə ekspedisiyalarda iştirak edərək tədqiqat tərəfdaşları olublar. Onun daimi əməkdaşları arasında astronomlar Eleanora Helin və Devid Levi də olub.

Levi ilə birlikdə Şumeyker 1993-cü ildə ona dünya miqyasında şöhrət gətirən bir kəşf edib. Onlar sonradan Şumeyker-Levi adlandırılan kometi müşahidə ediblər. Bu hadisə unikal olub ki, tarixdə ilk dəfə olaraq alimlər bir səma cisminin planetlə toqquşduğunu müşahidə edə biliblər. Kometa parçalanaraq Yupiterlə toqquşub və qaz nəhəngində teleskoplar vasitəsilə görünən izlər buraxıb.

Uzun karyerası ərzində Şumeyker çoxsaylı mükafatlar qazanıb. 1984-cü ildə zərbə kraterləri üzərində apardığı tədqiqatlara görə verilən nüfuzlu Barrinqer medalını alıb. Səkkiz il sonra ABŞ Milli elm medalı ilə təltif edilib.

Amma hətta qocalığında belə, o, heç vaxt boş dayanmayıb. Geoloq Yer kürəsindəki bütün əsas meteoritlərin düşdüyü yerləri tapmağı arzulayıb. Yer qabığında araşdırılmamış çökəkliklər axtararaq çoxsaylı ölkələrə səyahət edib. Təbiəti və naməlumluğu araşdırmaq ehtirası heç vaxt sönməyib. O, qədim fəlakətləri anlamağın bəşəriyyətin kosmosdan gələcək təhdidlərə hazırlaşmasına kömək edəcəyinə səmimi qəlbdən inanıb.

Faciəvi sonluq və gerçəkləşən xəyal

1997-ci ilin yayında Şumeyker cütlüyü səhrada mümkün meteorit kraterlərini araşdırmaq üçün Avstraliyaya səyahət ediblər. Tale onlara amansız zərbə vurub: Alis-Sprinqs yaxınlığındakı magistral yolda onların avtomobili başqa bir nəqliyyat vasitəsi ilə toqquşub. Yucin dərhal ölüb. Kerolin sağ qalıb, lakin ağır xəsarətlər alıb. Alimin itkisi təkcə Amerika elmi ictimaiyyətini deyil, həm də dünyanın hər yerindəki astronomları şoka salıb.

Həmkarları Şumeykerin həyatdakı zarafatını xatırladıblar: əgər Aya çatmaq qismətində deyilsə, qoy heç olmasa orada dəfn olunsun. NASA bu arzunu yerinə yetirməyə qərar verib. Astrogeoloqun cəsədi kremasiya edilib. Külünün bir hissəsi davamlı polikarbonat kapsula yerləşdirilib. Çöldə portreti və ömrünün illəri həkk olunub.

1998-ci ildə kapsul “Lunar Prospektor” zonduna çatdırılıb. 1999-cu il iyulun 31-də zond öz missiyasını başa vurub və Ayın səthinə yönəldilib. Şumeykerin külünü ehtiva edən kapsul Ay səthinə düşüb. Bu, məşhur “Apollon -11” missiyasından düz otuz il sonra baş verib. Beləliklə, bir insanın arzusu gerçəkləşib və indi Ay, həqiqətən də, son istirahət yeri Yer kürəsindən kənarda olan sivilizasiyamızın yeganə nümayəndəsinin istirahət yeridir.