Azad edilmiş ərazilərdə həyat bərpa olunur

"Böyük Qayıdış" Proqramı təkcə keçmişə dönüş deyil, eyni zamanda gələcəyə doğru mühüm bir strateji sıçrayışdır

Uzun illər işğal altında qalan və artıq azad edilmiş ərazilərə vətəndaşların mərhələli şəkildə geri dönüşü dövlətin əsas prioritetlərindən biri olaraq qətiyyətlə həyata keçirilir. 2025-ci il Azərbaycanın müasir tarixində “Böyük Qayıdış” ili kimi əlamətdar bir mərhələyə çevrilməkdədir. Bu proses həm humanitar, həm sosial, həm də strateji baxımdan ölkəmiz üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ənənəyə uyğun olaraq may ayında "Böyük Qayıdış" proqramı çərçivəsində köç prosesləri intensiv şəkildə davam edib. Ağdam rayonunun Kəngərli kəndinə, Xocalı rayonunun Ballıca kəndinə və Laçın rayonunun Bəylik kəndinə yeni köç mərhələsi həyata keçirilib. Bu kəndlərə uzun illərdən sonra yenidən həyat qayıdıb. Köçürülən ailələr üçün bütün zəruri şərait yaradılıb – müasir infrastruktur, təhsil, səhiyyə və sosial xidmətlər təmin edilib. Dövlətin əsas məqsədi təkcə vətəndaşların doğma torpaqlarına qayıtması deyil, həm də onların bu ərazilərdə dayanıqlı və təhlükəsiz həyat qurmasını təmin etməkdir. Hər bir köç karvanı yalnız ailələrin doğma yurdlarına qovuşması deyil, eyni zamanda tarixi ədalətin bərpası, milli yaddaşın və torpaqla bağın yenidən bərpası anlamını daşıyır. "Böyük Qayıdış" təkcə fiziki bir proses deyil – bu, xalqın iradəsinin, birliyinin və gələcəyə inamının təntənəsidir. 2025-ci ildə davam edən bu proses, yaxın illərdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun tam şəkildə bərpa olunmuş, inkişaf etmiş, rifahlı yaşayış məkanlarına çevriləcəyinə olan ümumi inamı daha da gücləndirir.

Qeyd edək ki, 2025-ci ildə "Böyük Qayıdış" prosesi çərçivəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı köçürmələr, yalnız doğma torpaqlara fiziki dönüşü deyil, həm də regionun sosial-iqtisadi dirçəlişini təmin edən strateji yanaşmanın tərkib hissəsidir. Bu prosesin davamlı, planlı və sistemli şəkildə irəliləməsi üçün dövlət səviyyəsində mühüm strateji sənədlər hazırlanır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanmış “Azərbaycan Respublikasının 2027–2030-cu illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası”nın və “Azərbaycan Respublikasının işğaldan azad edilmiş ərazilərinə "Böyük Qayıdış"a dair II Dövlət Proqramı”nın hazırlanması haqqında Sərəncam bu istiqamətdə atılmış növbəti mühüm addımdır. Bu sənədlər azad edilmiş torpaqlarda dayanıqlı inkişafı təmin etməklə yanaşı, "Böyük Qayıdış"ın uzunmüddətli və davamlı əsaslarla gerçəkləşdirilməsinə xidmət edəcək.

Bəs, Yeni Strategiya və Dövlət Proqramında nələr nəzərdə tutulacaq?

"Böyük Qayıdış"a dair II Dövlət Proqramı çərçivəsində Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun sosial və iqtisadi reinteqrasiyası üçün hansı yeni mexanizmlər tətbiq ediləcək?

“Sherg.az”a açıqlamasında sənədlərin əhəmiyyətini vurğulayan millət vəkili, iqtisadçı-alim Vüqar Bayramov qeyd edib ki, Azərbaycan Prezidenti tərəfindən “2027–2030-cu illərdə sosial-iqtisadi inkişaf Strategiyası”nın və “Böyük Qayıdışa dair II Dövlət Proqramı”nın hazırlanması ilə bağlı imzalanan Sərəncam ölkəmizin yeni mərhələdə qarşılaşacağı çağırışlara və imkanlara adaptasiyası baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir: 

“Böyük Qayıdış" Proqramı Azərbaycanın işğaldan azad olunmuş ərazilərində dayanıqlı inkişafın təmin edilməsi baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu, sadəcə köç prosesindən ibarət deyil – bu proqram iqtisadi, sosial, infrastruktur və demoqrafik baxımdan kompleks yanaşmanı özündə birləşdirir. Hazırda həyata keçirilən və qarşıdakı illərdə icrası planlaşdırılan tədbirlər, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yalnız bərpasını deyil, həmin bölgələrin iqtisadi aktiv zonalara çevrilməsini də hədəfləyir. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı “Böyük Qayıdışa dair II Dövlət Proqramı”nın hazırlanması ilə bağlı Sərəncam məhz bu baxımdan mühüm addımdır. Proqram bölgənin kənd təsərrüfatı, turizm, sənaye və xidmət sektorları üzrə inkişafına da zəmin yaradacaq. Bu yanaşma həm də regionların iqtisadi potensialının tam reallaşdırılmasına, ölkə üzrə iqtisadi balansın gücləndirilməsinə və sosial ədalətin təmin olunmasına xidmət edir. Qarşıda duran əsas məqsəd – azad edilmiş torpaqlarda həyatın bərpası ilə yanaşı, bu ərazilərin iqtisadi güc mərkəzinə çevrilməsidir. Bu baxımdan "Böyük Qayıdış" Proqramı təkcə keçmişə dönüş deyil, eyni zamanda gələcəyə doğru mühüm bir strateji sıçrayışdır”.

V.Bayramov bildirib ki, Sərəncamla Nazirlər Kabinetinə layihələri və habelə həmin layihələrdə nəzərdə tutulmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün zəruri maliyyə vəsaitinin həcminə və maliyyələşmə mənbələrinə dair təkliflərini doqquz ay müddətində hazırlayıb Azərbaycan Prezidentinə təqdim etməsi tapşırılıb:

“Hökumət bu işdə qabaqcıl beynəlxalq təşkilatlarla və ixtisaslaşmış məsləhətçi şirkətlərlə və eləcə də aidiyyəti dövlət orqanları, elmi təşkilatlar, mütəxəssislər və vətəndaş cəmiyyəti təsisatları ilə əməkdaşlıq edəcək. Sənəddə qeyd edilir ki, Azərbaycan qarşıdakı illərdə daha mürəkkəb çağırışların və zəngin imkanların mövcudluğu ilə seçilən yeni mərhələyə daxil olur. Bu mərhələ qlobal iqtisadi qütbləşmənin dərinləşməsi, texnoloji tərəqqinin sürətlənməsi, eləcə də süni intellekt əsaslı texnologiyaların geniş tətbiqi ilə səciyyələnir”.

Deputatın sözlərinə görə, birmənalı şəkildə hər iki sənəd Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda intensiv bərpa və yenidənqurma və xüsusən də məskunlaşma prosesinin sürətli davamını təmin edəcək: 

“İşğaldan azad olunan ərazilərimizdə artıq 15 min keçmiş məcburi köçkün məskunlaşıb. İkinci Dövlət Proqramının icrasının başlamasınadək isə təxminən 140 minə yaxın vətəndaşımız öz ata-baba yurdlarına qayıdacaqlar. Bütün bunlar ilə yanaşı, cənab Prezidentin tapşırığına uyğun olaraq, növbəti mərhələdə ölkəmizin ötən illərdə əldə etdiyi sosial-iqtisadi nailiyyətlərin davamlı şəkildə artırılması, bunun üçün özəl, o cümlədən birbaşa xarici investisiyaların cəlbinin genişləndirilməsi, biznes mühitinin əlverişliliyinin yüksəldilməsi, iqtisadiyyatın bilik və texnologiya tutumunun gücləndirilməsi, həmçinin işğaldan azad olunmuş ərazilərə "Böyük Qayıdış"ın davamlılığının təmin edilməsi ilə işlər daha da dərinləşəcək. İşğal dövründə tamamilə dağıdılaraq xarabalığa çevrilən Qarabağ və Şərqi Zəngəzur yenidən qurulur və inkişaf edir. Qarabağ növbəti mərhələdə Azərbaycanın iqtisadi inkişaf drayverlərindən birinə çevriləcək”.