Azalan doğumlar, böyüyən risklər

Son illərdə doğum səviyyəsində müşahidə olunan ciddi azalma artıq sosial normaya çevrilməkdədir. Bir zamanlar adi qəbul edilən üç və daha çox uşaqlı ailə modeli bu gün nadir və hətta təəccüblü hal kimi təqdim olunur. Bu tendensiya təkcə ailələrin şəxsi seçimi ilə məhdudlaşmır, bütövlükdə cəmiyyətin demoqrafik, iqtisadi və sosial gələcəyinə birbaşa təsir göstərir.

Doğum sayının azalması ilk növbədə əhalinin yaşlanmasını sürətləndirir. Gənc nəsilin sayının azalması fonunda yaşlı əhalinin payı artır və demoqrafik tarazlıq pozulur. Bu isə işlək yaşda olan əhalinin azalmasına səbəb olur. Nəticədə cəmiyyətin üzərinə düşən sosial və iqtisadi yük getdikcə ağırlaşır.

Bu proses əmək bazarına da ciddi təsir göstərir. Gələcək illərdə əmək bazarına daxil olacaq gənclərin sayının azalması kadr çatışmazlığı yarada bilər. Xüsusilə strateji sahələrdə ixtisaslı işçi qüvvəsinin azalması istehsalın həcminə, xidmət sektorunun keyfiyyətinə və ölkənin ümumi iqtisadi rəqabət qabiliyyətinə mənfi təsir göstərəcək.

Doğumun azalması sosial təminat sistemlərinin dayanıqlığını da təhlükə altına salır. Pensiya və sosial müdafiə mexanizmləri əsasən işləyən əhalinin ödədiyi vergilər hesabına formalaşır. Əmək qabiliyyətli əhalinin azalması uzunmüddətli perspektivdə bu sistemlərin maliyyə əsaslarını zəiflədir və dövlət büdcəsi üçün əlavə yük yaradır.

Az uşaqlı və ya uşaqsız ailə modellərinin geniş yayılması ailə institutunun cəmiyyətdəki rolunu da zəiflədə bilər. Nəsillərarası münasibətlər zəifləyir, ailədaxili sosiallaşma imkanları azalır, kollektiv dəyərlər fərdi yanaşmalarla əvəzlənir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə sosial həmrəyliyin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər.

Xüsusilə regionlarda doğumun azalması kənd və kiçik şəhərlərin tədricən boşalmasına səbəb olur. Əhali azalması fonunda məktəblər, səhiyyə müəssisələri və digər sosial infrastrukturlar fəaliyyətini dayandırır, daxili miqrasiya güclənir və regional inkişaf fərqləri daha da dərinləşir. Eyni zamanda nəsil sayı azaldıqca milli-mədəni dəyərlərin, dilin və ənənələrin ötürülməsi prosesi zəifləyir.

Doğum səviyyəsindəki azalma bu gün sadəcə statistik göstərici kimi görünə bilər, lakin uzunmüddətli perspektivdə strateji sosial problemə çevrilmək potensialına malikdir. Bu səbəbdən ailələri dəstəkləyən sosial siyasətlərin gücləndirilməsi, uşaq baxımı və təhsil imkanlarının genişləndirilməsi, valideynliyi təşviq edən iqtisadi mexanizmlərin tətbiqi vacibdir. Əks halda, bu günün demoqrafik qərarları sabah cəmiyyət üçün ciddi və geri dönməz problemlər yarada bilər.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info