“Azərbaycan dilini heç bir dilə qurban vermək olmaz” Professor

Sevinc Əliyeva: “Dilimizi qoruya bilməsək, onu itirəcəyik”

"Gənc bir yazıçı çıxıb deyir ki, Azərbaycan dili folklor dilidir, bazar dilidir, yazı dili kimi inkişaf etməyib. Bu, adamı incidir və razılaşmaq olmaz"

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 2025-ci il üzrə ümumi yığıncağında səslənən bir fikir ictimai müzakirələrə səbəb olub. AMEA prezidentinin müşaviri Yaqub Mahmudov “türkdilli dövlətlər” ifadəsindən imtina edilməsinin vacibliyini vurğulayaraq, terminoloji yanaşmanın dəyişdirilməsinin zəruri olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, artıq Türk Dövlətləri Təşkilatının mövcudluğu fonunda bu anlayış həm siyasi, həm də tarixi baxımdan düzgün yanaşmanı əks etdirmir.

Mahmudov çıxışında həmçinin qeyd edib ki, Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının tam aradan qalxmadığı bir şəraitdə milli tariximizin daha dərindən araşdırılması strateji əhəmiyyət daşıyır. O vurğulayıb ki, türk dünyası üçün həlledici mərhələnin yaşandığı indiki dövrdə Azərbaycan bu prosesdə aparıcı rol oynayır və terminologiyada da milli kimliyi tam ifadə edən yanaşma üstün tutulmalıdır.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Monitorinq və linqvistik təhlil şöbəsinin müdiri professor Sevinc Əliyeva Sherg.az-a deyib ki, yaradılan təşkilatın adı Türk Dövlətləri Təşkilstıdır “Türk Dilli Dövlətlər Təşkilatı” yox:

“Ona görə də “türkdilli xalqlar” yox “türk xalqları” ifadəsi dah düzgündür. “türkdilli xalqlar” daha çox Sovet dönəmində səslənən terminə bənzəyir. Amma bu gün biz türk xalqlarının birliyindən danışırıq ona görə də, “türkdilli xalqlar” sözü istifadən çıxmalıdır.

Professor qeyd edib ki,dilimizdə “dəvət etmək” sözü varkən “almağ”, “maraqlanmaq” sözü varkən “ilgilənmək” formasının işlədilməsinin əleyhinədir:

“Azərbaycan dilinin lüğət tərkibində “abi” sözü yoxdur, onun işlədilməsini də düzgün hesab etmirəm. Bu cür səslənmələr və intonasiyalar düzgün anlaşılmır. Çox təəssüf edirəm ki, bəzən suallarımız təhrif olunur. Məsələn, mən “gəlirsənmi?” deyirəm, amma bunu başqa cür təqdim edirlər və fərqli münasibət bildirirlər. Biz “gəlirsənmi?” deyəndə orada həm sual, həm də məna qüvvətləndirilməsi var. Yəni yəqinlik çaları ifadə olunur. Amma “gəlirmisən” forması türk dilinin modelidir və orada “mi”dən sonra şəxs sonluğu artırılır. “Gəlirmiyim” kimi tələffüzləri də aparıcılarımızdan eşitmişik. Buna görə də biz bunun əleyhinəyik. Mən sual verirəm: Azərbaycan dilində bu cür sual intonasiyası varmı? Biz belə danışırıqmı? Əlbəttə, yox. Mənim demək istədiyim başqadır: biz dili təmiz saxlaya bilməsək, onu qoruya bilməyəcəyik. Bunu faktlarla sübut edə bilərəm. İllərdir müşahidə edirik ki, “tamam” sözü təsdiq mənasında “bəli”nin yerinə işlədilir. Halbuki Azərbaycan dilində “bəli” var. “Filan” sözünün yerinə başqa formalar gətirilir. Bunlar doğru deyil, mən bunu qəbul etmirəm”.

S.Əliyeva söyləyib ki, çox gözəl dilimiz var və bu dil təhrif olunur:

“Ərəb və fars mənşəli, artıq dilimizdə oturuşmuş sözlər zamanla vətəndaşlıq hüququ qazanıb, şəkilçilərimizə uyğunlaşdırılıb, tələffüzümüzə uyğun formalaşıb. Amma bu o demək deyil ki, indi də başqa dillərin strukturunu olduğu kimi qəbul etməliyik. Bu gün biz müstəqil dövlətik, müstəqilliyimizdən, azadlığımızdan, Qarabağımızdan danışırıq. Belə bir dövrdə Azərbaycan dilini heç bir dilə qurban vermək olmaz. Dostluq bir yana, xalqların yaxınlığı bir yana, amma hər dilin öz inkişaf tarixi var və biz müstəqil xalqın vətəndaşlarıyıq. Bu məsələni qarışdırmaq olmaz, ayırd etmək lazımdır. Bu, təkcə mənim mövqeyim deyil. Dilimizin keşiyində dayanan şairlərimiz, yazıçılarımız olub. Amma bu gün gənc bir yazıçı çıxıb deyir ki, Azərbaycan dili folklor dilidir, bazar dilidir, yazı dili kimi inkişaf etməyib. Bu, adamı incidir və razılaşmaq olmaz. Bir beynəlxalq konfransda türk dillərinin fonetikası ilə bağlı məruzə dinlədik. Orada Azərbaycan dili ayrıca təqdim olunmadı, ümumi “türk dilləri” çərçivəsində göstərildi. Həmin an başa düşdüm ki, niyə biz Azərbaycancılıq və Azərbaycan dili məsələsini bu qədər qabardırıq”.