Azərbaycan əhalisi üçün risk nədir? ARAŞDIRMA

İlahə Ümidli

Risk anlayışı ümumi olaraq təhlükə ehtimalı ilə bağlıdır. Lakin bu anlayış hər cəmiyyətin etnik xüsusiyyətləri, sosial və iqtisadi reallıqlarına görə fərqlənə bilər. Azərbaycanda insanlar riskə necə yanaşır? Bu yanaşma onların sığortaya münasibətinə necə təsir edir? İnsanlar sığortalanmanı riskin əvəzedicisi? yoxsa ləğvedicisi kimi görür? Bu məqalənin məqsədi bu suallara cavab axtarmaq və əhalinin risk anlayışını daha dərindən anlamağa çalışmaqdır.

Risk insanların həyatında daim mövcud olan, lakin hər zaman eyni cür qəbul edilməyən bir anlayışdır. Hər gün rastlaşdığımız qeyri-müəyyənliklər və təhlükələr, riskə olan münasibətimizi formalaşdırır. Risk anlayışının fərdlər tərəfindən necə dərk edilməsi onların sosial-mədəni şəraitindən, təhsil səviyyəsindən, həyat təcrübələrindən və xüsusilə də maliyyə təhlükəsizliyi haqqında düşüncələrindən asılıdır.

Elmi baxımdan risk, zərər və ya itki ehtimalı kimi müəyyən edilir. Lakin insanlar üçün risk yalnız ehtimal deyil, həm də qorxu, narahatlıq, təlaş və s-dir, bu baxımdan insanlar arasında riskə münasibət fərdi xarakter daşıyır. Risk hər kəsin həyatında mövcud olan, lakin hər kəs tərəfindən eyni cür başa düşülməyən bir anlayışdır. İnsanın əvvəlcə riskin varlığını qəbul etməsi lazımdır ki, sonra həmin riskin idarəedilməsi üçün sığortaya müraciət etsin. Çünki sığorta risklərin idarə olunmasında vacib bir mexanizmdir.

2024-cü ildə əhalinin sığorta məlumatlılığına dair aparılan tədqiqat nəticələrinə əsaslanan bu məqalədə riskə yanaşma tamamilə əhali tərəfindən verilən cavablara əsasən hazırlanıb. Bakı və Bakıətrafında yaşayan 1201 nəfər arasında aparılan sorğuda insanlara “Sizcə risk nədir?” sualı ünvanlanmışdır. Təhlil nəticələrinə əsasən, respondentlərin təxminən yarısı, yəni 582 nəfəri (48.5%) riski “cəsarət etmək” kimi qiymətləndirir. Bu isə göstərir ki, Azərbaycan əhalisinin əksəriyyəti riski igidlik və qorxu baryerinin aşılması kimi qəbul edir. (Bax: Şəkil 1)

Aşağıdakı şəkildə cavabların nisbəti vizual olaraq təqdim edilmişdir.

Şəkil 1.