Azərbaycanda iqtisadiyyatın yeni drayverləri sənaye parkları qeyri neft sektorunun inkişafında müstəsna əhəmiyyətə malikdir

Prezident İlham Əliyev yanvarın 27-də Sumqayıt Sənaye Parkında bir sıra istehsal müəssisələrinin açılışında və təməlqoyma mərasimlərində iştirakı bu sahəyə ali səviyyədə davamlı diqqətin təzahürüdür. Azərbaycanda iqtisadi inkişafın yeni drayverlərindən birinə çevrilən sənaye parkları bir tərəfdən yerli tələbatın ödənilməsinə töhvə verir, digər tərəfdən qeyri-neft ixracatının artımını şərtləndirir.
 

Statistik məlumatlara əsasən 2025-ci ilin ilk 11 ayında qeyri neft-qaz məhsullarının ixracı 3 milyard 317 milyon dollar olub. Bu da Azərbaycanın qeyri neft-qaz ixracatında 7,3 faiz artım deməkdir. Sözügedən artımda sənaye parkları, eləcə də sahibkarlığa dövlət dəstəyinin gücləndirilməsinin xüsusi payı danılmazdır.

Belə ki, sənaye zonalarında indiyədək ümumilikdə 19,4 milyard manatlıq məhsul istehsal edilib. Bunun da təqribən üçdəbiri, 6,1 milyard manatlıq hissəsi ixracdır. Diqqət çəkən məqamlardan biri də bazarların diverfikasiyasıdır. Hazırda istehsal olunan məhsullar dünyanın 70-ə qədər ölkəsinə ixrac edilir. Ümumilikdə, qloballaşmanın sürətləndiyi, texnoloji yeniliklərin iqtisadi münasibətləri köklü şəkildə dəyişdirdiyi müasir dövrdə sənaye parkları ölkələrin sosial-iqtisadi inkişafında mühüm rol oynayan əsas mexanizmlərdən biridir. Yəni, istehsal müəssisələrinin bir ərazidə cəmləşdirilməsi, müasir infrastrukturla təmin olunması və biznes mühiti üçün əlverişli şəraitin yaradılması sahibkarlığı təşviq etməklə yanaşı, investisiyaların cəıbi və nəticədə məşğulluğun təmin olunmasında əvəzsiz rol oynayır. Bundan başqa, məlumdur ki, bu parklar iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı və davamlı inkişaf baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir. Sahibkarların hazır infrastruktur, logistika imkanları, enerji və kommunikasiya şəbəkələri ilə təmin olunması eyni zamanda istehsal xərclərini azaldır, biznesin qurulması üçün tələb olunan vaxtı minimuma endirir. Nəticədə:
- Yerli və xarici investorların marağı artır, iqtisadiyyata əlavə kapital axını təmin edilir;
- Birbaşa xarici investisiyaların cəlb edilməsində effektiv vasitə hesab olunur;
- Xüsusilə rəqəmsal iqtisadiyyat dövründə sənaye parkları bilik və innovasiya mərkəzlərinə çevrilir;
- Sənaye parkları ixrac potensialının artırılmasında mühüm rol oynayır. Müasir standartlara cavab verən, keyfiyyətli və rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı xarici bazarlara çıxışı asanlaşdırır;
- Daxili təlabatı qarşılayır, nəticədə xarici asılılığın minimuma endirilməsinə töfhə verir.
- Yerləşdiyi ərazilərdə əhaliniin məşğulluğuna müsbət təsiri ilə sosial rifaha xidmət edir və s.
Ölkəmizdə ilk sənaye parkı Prezident İlham Əlyevin 2011-ci il 21 dekabr tarixli Fərmanı ilə Sumqayıtda yaradılıb. Burada neft-kimya və digər prioritet sənaye sahələri üzrə rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalı və emalı müəssisələrinin yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı fəaliyyət həyata keçirilib. Daha sonra Bakı şəhərində Balaxanı Sənaye Parkı, Qaradağ Sənaye Parkı, Mingəçevir Sənaye Parkı, Pirallahı Sənaye Parkı, Ağdam Sənaye Parkı, logistik imkanlar baxımından əlverişli ərazidə yerləşən “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı, Hacıqabul Sənaye Parkı, Naxçıvan Muxtar Respublikasında Naxçıvan Sənaye Parkı yaradılması bu prosesin bütün ölkəni əhatə etməsi ilə nəticələnib. Prezident İlham Əliyevin imzaladığı müvafiq Fərman əsasında Azərbaycanda Qərb Sənaye Parkının yaradılması isə ölkədə qeyri-neft sektorunun davamlı inkişafının təmin edilməsi, sahibkarlığın dəstəklənməsi, müasir texnologiyalara və yerli resurslara əsaslanan rəqabətqabiliyyətli sənaye istehsalının genişləndirilməsi, habelə regionlarda iqtisadi fəallığın və məşğulluğun daha da artırılmasına ciddi təkan verəcək. Qeyd etdiyimiz kimi, sənaye parkları artıq işğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə də formalaşır. Sənaye parklarının məşğulluğun artırılmasına mühüm töhfələrini nəzərə alsaq, Ağdam və Cəbrayılda sənaye parklarının yaradılması bərpa prosesində ciddi nailiyyətdir. Müasir dövrdə ekoloji məsələlər də sənaye parklarının fəaliyyətində önəmli yer tutur. Yeni nəsil sənaye parkları ekoloji standartlara uyğun şəkildə fəaliyyət göstərir, yaşıl texnologiyalardan istifadəni təşviq edir. Enerji səmərəliliyi, tullantıların idarə olunması və ətraf mühitin qorunması bu parkların əsas prinsipləri sırasındadır. Bu yanaşma sənayeləşmə ilə ekoloji tarazlıq arasında balansın qorunmasına imkan verir. Beləliklə, neft bazarındakı volatillik, qlobal geo-siyasi risklərin gücləndirdiyini bir vaxtda qeyri neft-qaz ixracatınınn daha da artırılması dayanıqlı iqtisadi inkişaf üçün mühüm önəm kəsb edir. 2026-cı ildə büdcə gəlirlərinin 57 faizi, ümumi daxili məhsulun isə 68 faizi qeyri neft-qaz sektorunun payına düşəcək. Odur ki, ümumi ixracatda da qeri neft-qaz sektorunun payının daha da artırılması yeni dövrün əsas hədəflərindədir. Bütün bunlar fonunda Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi strategiyasında sənaye parklarının rolunun artırlması prioritet sayılır.
Əlibala Məhərrəmzadə - Milli Məclisin deputatı, iqtisad elmləri doktoru, professor
Bizim.Media