​Azərbaycanda kreditə çıxışda gəlir arayışının rolu dəyişir

Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə, BOKT-ların kredit portfeli 2026-cı ilin birinci rübündə 1 milyard 283,3 milyon manata çatıb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 52,3 faiz artan bu həcm qeyri-bank kredit bazarında nəzərəçarpacaq canlanmaya işarə edir. Bununla belə, məlumatlarda müraciətlərin neçəsinin gəlir arayışı təqdim edilmədən edildiyi barədə açıqlama yoxdur.

BOKT bazarında kredit portfeli böyüyür

Kredit portfelindəki artım qeyri-bank kredit kanalının Azərbaycandakı rolunun gücləndiyinə işarə edir. Lakin Mərkəzi Bankın məlumatlarında müraciət edən şəxslərin məşğulluq forması və təqdim etdiyi sənədlər barədə ətraflı məlumat verilmir. Buna görə də sektordakı artımı gəlir arayışı olmayan şəxslərin daha asan kredit əldə etməsi kimi qiymətləndirmək üçün kifayət qədər əsas yoxdur.

Açıqlanan rəqəmlər sektorun ümumi kredit portfelindəki dəyişikliyi göstərir, lakin müraciət edən şəxslərin gəlir strukturu barədə birbaşa nəticə çıxarmağa imkan vermir. Bu baxımdan kredit qiymətləndirilməsi zamanı gəlir arayışı ilə yanaşı, hansı məlumatların nəzərə alına biləcəyi ayrıca əhəmiyyət daşıyır.

Gəlir arayışı yeganə göstərici olmaya bilər

Sərbəst çalışanların, kiçik sahibkarların və mövsümi gəlir əldə edən şəxslərin qazancı hər zaman rəsmi maaş arayışında əks olunmur. Belə hallarda təşkilatın siyasətindən asılı olaraq hesab dövriyyəsi, mövcud borclar, əvvəlki ödənişlər və aylıq öhdəliklər kimi məlumatlar nəzərə alına bilər.

Azərbaycanda kredit məlumatları Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestri Sistemi vasitəsilə də qeydə alınır. BOKT-lar verdikləri kreditlər və həmin kreditlər üzrə ödənişlər barədə məlumatları sistemə təqdim edirlər. Buna görə də rəsmi gəlir arayışı olmayan şəxslər üçün əvvəlki ödəniş davranışı öz əhəmiyyətini qoruyur.

Bankdan kənar seçimləri araşdıran şəxslər üçün BOKT-lar fərqli müraciət kanalı yaradır. KredAqro da bu təşkilatlar sırasında yer alır.

Asan müraciət düzgün maliyyə planlamasını əvəz etmir

Müraciət prosesinin asan olması kreditin büdcəyə uyğun olduğu demək deyil. Aylıq ödəniş, faiz, komissiya, müddət və ümumi geri ödəniş məbləği birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Aylıq gəlirdən əsas yaşayış xərcləri və mövcud borc ödənişləri çıxıldıqdan sonra qalan məbləğ yeni ödənişin büdcədə nə qədər yer tutacağını görməyə kömək edir. Gəliri dəyişkən olan şəxslər də büdcələrini yalnız ən yüksək qazanc əldə etdikləri aya əsasən deyil, son bir neçə ayın ümumi gəlir səviyyəsini nəzərə alaraq planlaşdıra bilərlər.

Gəlir arayışının qiymətləndirmədəki rolu təşkilatdan asılı olaraq dəyişsə də, mövcud borclar, gəlir axını və ümumi geri ödəniş məbləği əhəmiyyətini qoruyur. Gəlir arayışı təqdim etmədən müraciət etmək isə kreditin mütləq təsdiqlənəcəyi demək deyil.