Icma.az
close
up
RU
Azərbaycanda maarif proqramları: keyfiyyət, yoxsa kəmiyyət?

Azərbaycanda maarif proqramları: keyfiyyət, yoxsa kəmiyyət?

Icma.az, Bakivaxti portalına istinadən məlumat yayır.

6.3.16. elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması;

Elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması müasir dövrdə yalnız media və ya təhsil sahəsinin dar bir istiqaməti kimi deyil, bütövlükdə cəmiyyətin intellektual inkişafına təsir edən strateji bir proses kimi dəyərləndirilir. Bu tip proqramlar informasiya cəmiyyətinin formalaşması, vətəndaşların bilik səviyyəsinin artırılması, eləcə də elmin gündəlik həyata inteqrasiyası baxımından häyati əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan kontekstində bu sahənin inkişafı həm tarixi mərhələlərdən keçmiş, həm də müasir dövrdə dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir.

Tarixi baxımdan yanaşdıqda, Azərbaycanda elmi-kütləvi maarifləndirmə ənənələri XX əsrin əvvəllərinə, xüsusilə də maarifçilik hərəkatının gücləndiyi dövrə gedib çıxır. Həmin dövrdə ziyalılar cəmiyyətin savadlanması, elmi biliklərin geniş kütlələrə çatdırılması üçün qəzet və jurnallar vasitəsilə fəal fəaliyyət göstərirdilər. Sonrakı mərhələdə, sovet dövründə bu proses daha sistemli xarakter aldı. Televiziya, radio və müxtəlif nəşrlər vasitəsilə elmi-populyar verilişlər, texniki və tibbi mövzularda maarifləndirici proqramlar geniş yayılırdı. Xüsusilə Azərbaycan Televiziyasının yaranmasından sonra elmi-kütləvi verilişlər artıq daha geniş auditoriyanı əhatə etməyə başladı və bu, cəmiyyətin ümumi bilik səviyyəsinə ciddi təsir göstərdi.

Müstəqillik dövründə isə bu sahə yeni mərhələyə keçdi. 1990-cı illərin çətin sosial-iqtisadi şəraitinə baxmayaraq, media mühitində maarifləndirici kontentin saxlanılması və inkişaf etdirilməsi istiqamətində müəyyən addımlar atıldı. Daha sonrakı illərdə informasiya texnologiyalarının inkişafı, internet resurslarının genişlənməsi və sosial medianın meydana çıxması elmi-kütləvi məzmunun formalaşma mexanizmini tamamilə dəyişdirdi. Artıq bu proqramlar yalnız televiziya çərçivəsində deyil, onlayn platformalar, videoportallar, rəqəmsal təhsil resursları və sosial şəbəkələr vasitəsilə də geniş auditoriyaya çatdırılır.

Azərbaycan Respublikasında elm və təhsil sahəsində həyata keçirilən dövlət siyasəti də bu istiqamətin inkişafına ciddi təkan verir. Elm və Təhsil Nazirliyi, müxtəlif elmi institutlar, ali təhsil müəssisələri və media qurumları birgə şəkildə elmi-kütləvi layihələrin hazırlanmasında iştirak edirlər. Xüsusilə distant təhsilin genişlənməsi, “elektron təhsil” platformalarının yaradılması və rəqəmsal dərs resurslarının hazırlanması bu sahənin modernləşməsini sürətləndirib. UNESCO-nun da qeyd etdiyi kimi, XXI əsrdə təhsil artıq yalnız sinif otaqları ilə məhdudlaşmır və ömürboyu öyrənmə prinsipi əsas istiqamətə çevrilib ki, bu da elmi-kütləvi proqramların əhəmiyyətini daha da artırır.

Mədəni-maarif proqramları isə təkcə elmi biliklərin ötürülməsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda milli kimliyin qorunması, mədəni irsin təbliği və ictimai dəyərlərin möhkəmləndirilməsi funksiyasını da daşıyır. Azərbaycanda bu istiqamətdə hazırlanan verilişlər və layihələr milli musiqi, ədəbiyyat, tarix və incəsənətin geniş auditoriyaya çatdırılmasına xidmət edir. Bu baxımdan, məsələn, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi, Qarabağ münaqişəsinin tarixi konteksti, qədim dövlətçilik ənənələri və multikulturalizm mövzuları elmi-kütləvi proqramlarda tez-tez işlənən istiqamətlərdəndir.

Eyni zamanda, müasir dövrdə elmi-kütləvi proqramların hazırlanmasında əsas problemlərdən biri informasiya bolluğu fonunda keyfiyyətli kontentin seçilməsi və düzgün təqdim olunmasıdır. Sosial mediada qeyri-dəqiq məlumatların yayılması fonunda bu cür proqramlar həm də dezinformasiyaya qarşı mühüm vasitə kimi çıxış edir. Buna görə də hazırlanma prosesində ekspert rəyləri, akademik mənbələr və elmi əsaslandırma xüsusi rol oynayır.

Azərbaycan reallığında bu sahənin inkişafında həm də beynəlxalq təcrübənin tətbiqi mühüm yer tutur. Türkiyə, Avropa ölkələri və ABŞ-də mövcud olan elmi-populyar televiziya formatları, təhsil platformaları və rəqəmsal media modelləri yerli şəraitə uyğunlaşdırılaraq tətbiq edilir. Bu isə proqramların həm məzmun, həm də təqdimat baxımından daha peşəkar səviyyəyə çatmasına imkan yaradır.

Nəticə etibarilə, elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması Azərbaycanda yalnız informasiya ötürülməsi funksiyasını deyil, həm də ictimai şüurun formalaşdırılması, milli-mədəni dəyərlərin qorunması və elmi düşüncənin inkişaf etdirilməsi kimi geniş bir missiyanı yerinə yetirir. Bu sahənin gələcək inkişafı isə rəqəmsallaşma, innovasiya və beynəlxalq inteqrasiya ilə daha da güclənəcək və cəmiyyətin ümumi intellektual potensialına ciddi töhfə verəcək.

Mövzuyla bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın katibi Günay Əkbərova isə bildirib ki, bu sahə hazırda daha çox keçid mərhələsini xatırladır:

"Son illərdə Azərbaycanda elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil yönümlü proqramların hazırlanması istiqamətində müəyyən addımlar atılıb. Texniki imkanlar genişlənib, yayım platformaları artıb, mövzu müxtəlifliyi də əvvəlki illərlə müqayisədə daha zəngindir. Amma məsələ təkcə “nə qədər proqram var?” sualı deyil. Əsas məsələ “bu proqramlar nə qədər təsir edir?” sualıdır.
Səmimi desəm, bizdə bir çox proqram hələ də daha çox məlumat verməyə fokuslanır. İnsan baxır, məlumat alır, amma həyatında nə dəyişir - bax, əsas sual buradadır. Dünya təcrübəsində isə yanaşma bir az fərqlidir. Məsələn, Finland və Canada kimi ölkələrdə bu tip proqramlar daha çox insanı düşündürməyə, sual verməyə və tətbiq etməyə sövq edir. Yəni məqsəd sadəcə “öyrətmək” yox, “dəyişmək”dir".

Günay Əkbərova: Artıq növbəti mərhələyə keçmək lazımdır - kəmiyyət yox, keyfiyyət mərhələsinə

G.Əkbərovanın sözlərinə görə, bir də auditoriya məsələsi var. Bizdə bəzən proqram hazırlanır, amma konkret kimə ünvanlandığı tam aydın olmur. Halbuki xaricdə çox dəqiq yanaşma var: müəllim üçün ayrı dil, valideyn üçün ayrı yanaşma, gənclər üçün isə tam fərqli format seçilir. Hətta eyni mövzu müxtəlif auditoriyalar üçün fərqli formada təqdim olunur.

Müsahibimiz qeyd edib ki, digər bir məqam format məsələsidir:

"Açığı, indiki dövrdə uzun, ağır və bir qədər rəsmi üslubda təqdim olunan proqramlar gəncləri cəlb etməkdə çətinlik çəkir. İnsanlar artıq daha dinamik, qısa, vizual baxımdan cəlbedici məzmun istəyir. Sosial medianın təsiri burada çox böyükdür və bunu nəzərə almamaq mümkün deyil".

Dəyişikliklərə gəlincə, həmsöhbətimiz hesab edir ki, əsas dəyişikliklər daha çox bu istiqamətdə olmalıdır:

proqramlar daha praktik və gündəlik həyatla bağlı olmalıdır,

interaktivlik artırılmalıdır,

real praktik mütəxəssislər daha çox cəlb olunmalıdır,

və ən əsası, bu proqramların təsiri ölçülməlidir - sadəcə baxış sayı ilə yox, real nəticə ilə.

Günay Ələkbərova qeyd edir ki, bir az açıq desək, bizdə bəzən proqram çox şey izah edir, amma izləyici öz həyatında onu necə tətbiq edəcəyini anlamır. Halbuki məqsəd məhz o nöqtəyə çatmaqdır:

"Ümumilikdə isə potensial var. Sadəcə artıq növbəti mərhələyə keçmək lazımdır - kəmiyyət yox, keyfiyyət mərhələsinə. O zaman bu proqramlar sadəcə məlumat verməyəcək, həqiqətən təsir edəcək", - deyə Günay Ələkbərova əlavə edib.

Zeynəb Rzayeva

Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:160
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 30 Aprel 2026 13:28 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri