Azərbaycanda söz, mətbuat azadlığı necə təmin olunur?

Dövlətlərin və xalqların siyasi inkişafında, cəmiyyətlərin təşəkkül tapmasında mühüm rol oynayan əsas demokratik dəyərlərdən biri söz və informasiya azadlığıdır. Azərbaycan da bu prinsiplərə sadiq qalaraq söz və mətbuat azadlığının təmin olunduğu ölkələr sırasındadır.

Azərbaycan reallığına nəzər saldıqda ölkədə çoxsaylı mətbuat orqanlarının müxtəlif yönlü informasiyalar, müəllif rəyləri təqdim etdiyini görmək mümkündür.

Kütləvi informasiya vasitələrindəki bu mövqe və fikir müxtəlifliyi demokratiyanın əsas meyarlarından biri olan plüralizmin bariz nümunəsidir. Çünki cəmiyyətdə fərqli düşüncələrin və baxışların əks olunması baxımından söz, fikir və mətbuat azadlığı əvəzsiz əhəmiyyət daşıyır.

Bu gün Azərbaycanda söz, mətbuat azadlığı necə təmin olunur? Bu istiqamətdə hansı addımlar atılıb, atılmaqdadır?

Globalinfo.az-a danışan Mətbuat Şurası İdarə heyətinin üzvü, media eksperti Müşfiq Ələsgərli deyib ki, demokratik inkişaf yolunu tutan, insan hüquq və azadlıqlarına dəyər veridiyini elan edən dövlərlər üçün ümdə şərtlərdən biri də söz və ifadə azadlığının təmin edilməsidir:

“Söz və ifadə azadlığının mühüm atributlarından biri isə azad, müstəqil media subyektlərinin mövcudluğu, jurnalist fəaliyyətinin azadlığı, alternativ informasiya mənbələrinə çıxışın təmin edilməsidir.

Azərbaycan demokratik dövlət olaraq öz ərazisində söz və ifadə azadlığının inkişafını təmin edir. Bu məqsədilə çağdaş dünyada mövcud olan modern mexanizmləri tətbiq edir. Bu kontekstdə mühüm addımlardan biri də media fəaliyyəti üzərində dövlət tənzimləyici mexanizmlərin, inzibati amirlik sisteminin ləğv edilməsi, mediaya özünütənzimləmə statusunun verilməsidir. 1998-ci ildə Ümumilli lider Heydər Əliyevin sərəncamı ilə ölkədə senzuranın tətbiqi aradan qaldırılıb. 2001-ci ildə isə Mətbuat və İnformasiya Nazirliyi ləğv edilib. Onun əvəzində Azərbaycanda medianın özünütənzimləmə mexanizmləri tətbiq edilib. Mətbuat Şurası, Audiovizual Şura və digər strukturlar formalaşdırılıb. Azərbaycan postsovet məkanında medianın özünütənzimləmə statusunu tətbiq etmiş ilk ölkələrdəndir. Bu o deməkdir ki, Azərbaycanda media fəaliyyəti azaddır, sərbəstdir. Bu azadlıq ölkənin Konstitusiyası ilə təsbit edilib, “Media haqında” qanunla hüquqi bazası formalaşdırılıb”.

Müşfiq Ələsgərli

Müşfiq Ələsgərli qeyd edib ki, beynəlxalq standartlara görə, hər hansı bir ölkədə media azadlığının durumu qiymətləndirilərkən, ilk öncə media mühiti dəyərləndirilir:

“Diqqət yetirsək görərik ki, media mühitini şərtləndirən 4 komponentin hər biri Azərbaycanda təmin edilib: media qanunvericiliyi demokratikdir; jurnalistlərin təhlükəsiz fəaliyyətinə təminat vardır; etik çərçivə medianın özünütənzimləmə qurumları tərəfindən tətbiq edilir və sair. Bu kontekstdə narahatlıq doğuran yeganə amil maliyyə mənbələrinin məhdudluğu, reklam və elanlardan gələn gəlirin aşağı rəqəmlərlə ifadə olunmasıdır. Amma yaxşı haldır ki, reklam və elanlar sahəsində mövcud olan problemlərin xüsusi ağırlıq yaratmasının qarşısını almaq üçün , dövlət önləyici addımlar atır, media subyektlərinin maddi durumlarının yaxşılaşdırılması üçün proqramlar qəbul edir. Məsələn, MEDİA Agentliyi vasitəsilə müstəqil media subyektlərinə dəstək verilməsini təmin edir. Həmçinin, vergi güzəştləri, ipoteka krediti güzəştləri tətbiq edir. Bir sözlə, Azərbaycanda müstəqil medianın maliyyə sıxıntılarından azad olması üçün çoxsaylı və sistemli proqramlar həyata keçirilir ki, bu da media-dövlət münasibətlərinin ən yüksək səviyyədə olmasının göstəricisidir. Azərbaycan az saylı dövlətlərdəndir ki, burada “KİV-in inkişafına dövlət dəstəyi konsepsiyası” qəbul edilib və icra olunur.

Azərbaycanda söz və ifadə azadlığının yüksək səviyyədə təmin edildiyini göstərən amillərdən biri alternativ informasiya mənbələrinə sərbəst çıxışın təmin edilməsidir. Bu kontekstdə xüsusi olaraq sosial şəbəkə platformalarının fəaiyyətini qeyd etmək olar. Diqqət yetirsək görərik ki, Azərbaycanda sosial şəbəkələrin fəaliyyətini məhdudlaşdıran hər hansı bir qanunvericilik aktı yoxdur. İnsanların sosial media alətlərindən istifadəsi azaddır. Təsadüfi deyil ki, bu gün ölkə əhalisinin 50 faizdən çoxu sosial şəbəkə istifadəçisi, 80 faizi internet istifadəçisidir.
Yekun olaraq vurğulayaq ki, Azərbaycanda söz və ifadə azadlığının təmin edilməsi üçün zəruri şərtlər mövcuddur”.

Qeyd: Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Mövzu: fikir, söz və məlumat azadlığının, plüralizmin inkişaf etdirilməsi;

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az