Azərbaycanda turizm niyə mövsümi qalır?

Azərbaycan zəngin təbiəti, tarixi irsi və mədəni müxtəlifliyi ilə turizm baxımından böyük potensiala malik ölkədir. Xəzər dənizinin sahilləri, dağlıq bölgələr, tarixi şəhərlər və milli mətbəx həm yerli, həm də xarici turistlər üçün cəlbedici görünür. Lakin bütün bu imkanlara baxmayaraq, ölkəmizdə turizm əsasən mövsümi xarakter daşıyır. Yay aylarında canlanma müşahidə olunsa da, ilin digər dövrlərində aktivlik xeyli azalır. Bu isə turizmin davamlı inkişafına müəyyən maneələr yaradır.
Azərbaycanda turizm daha çox yay mövsümü ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə dəniz və istirahət turizmi iyun–avqust aylarında pik həddə çatır. Halbuki ölkəmizdə qış turizmi, sağlamlıq turizmi, kənd turizmi və mədəni turizm üçün də geniş imkanlar mövcuddur. Məsələn, Qusar rayonu və xüsusilə Şahdağ Turizm Mərkəzi qış aylarında böyük potensiala malikdir. Lakin bu imkanlar hələ də ilboyu davamlı turist axını yaratmaq üçün tam istifadə olunmur və diqqət əsasən müəyyən aylara yönəlir.
Turist axını əsasən Bakı və bir neçə məşhur bölgədə cəmlənir. Halbuki Azərbaycanın digər rayonlarında da təbiət və tarix baxımından maraqlı məkanlar mövcuddur. Problem ondadır ki, bir çox bölgələrdə infrastruktur – yol, nəqliyyat, yerləşmə və xidmət səviyyəsi – kifayət qədər inkişaf etməyib. Turist rahatlıq və keyfiyyət axtarır. Əgər bu təmin olunmazsa, həmin istiqamətə maraq azalır və turist alternativ ölkələrə üstünlük verir.
Digər mühüm məsələ marketinq və beynəlxalq tanıtımdır. Azərbaycan son illərdə beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi edib və tanıtım istiqamətində addımlar atıb. Lakin turizmin davamlılığı üçün sistemli və hədəfli marketinq siyasəti vacibdir. Müasir turist artıq yalnız istirahət yox, təcrübə axtarır. Ekoturizm, aqroturizm, kulinariya turları, festivallar və mədəni marşrutlar daha aktiv şəkildə tanıdılmalıdır. Mövsümə bağlı reklam strategiyası isə təbii olaraq mövsümi axın yaradır və ilin digər dövrlərində boşluq formalaşdırır.
Qiymət və xidmət keyfiyyəti də mövsümilik probleminin əsas səbəblərindən biridir. Bəzən yay mövsümündə qiymətlərin süni şəkildə artırılması turist məmnuniyyətinə mənfi təsir göstərir. Mövsümdə yüksək qiymət, mövsümdən kənarda isə aşağı doluluq səviyyəsi balanssız bazar mühiti yaradır. Halbuki turizmdə əsas prinsip davamlılıqdır. İlboyu stabil qiymət siyasəti və yüksək xidmət keyfiyyəti turizmin mövsümi xarakterini zəiflədə bilər.
Turizm sahəsində insan faktoru xüsusi rol oynayır. Peşəkar kadr, düzgün ünsiyyət və xidmət mədəniyyəti turistin geri qayıtmasına səbəb olur. Bu baxımdan ixtisaslaşmış təhsil müəssisələrinin rolu böyükdür. Turizm təhsili alan gənclər yalnız nəzəri biliklərlə deyil, praktik bacarıqlarla da bazara daxil olmalıdırlar. Keyfiyyətli xidmət ilboyu turist cəlb etməyin əsas şərtlərindən biridir.
Nəticə olaraq demək olar ki, Azərbaycanda turizmin mövsümi qalmasının əsas səbəbləri iqlimə həddindən artıq bağlılıq, infrastruktur problemləri, marketinq strategiyasının qeyri-davamlılığı və xidmət sahəsində bəzən müşahidə olunan keyfiyyət çatışmazlığıdır. Halbuki ölkəmizdə ilboyu turizm üçün real imkanlar mövcuddur. Mən bir turizm tələbəsi olaraq hesab edirəm ki, əsas məqsəd mövsümi gəlir modelindən davamlı turizm modelinə keçmək olmalıdır. Bunun üçün regionların inkişafı, alternativ turizm növlərinin təşviqi və peşəkar xidmət mədəniyyətinin formalaşdırılması vacibdir. Əgər bu istiqamətdə sistemli addımlar atılarsa, Azərbaycan turizmi yalnız yay aylarında deyil, ilin bütün dövrlərində iqtisadi inkişafa töhfə verə bilər.
Məhyəddin Musayev,
Azərbaycan Turizm və Menecment Universitetinin tələbəsi
Newscenter.az üçün