Icma.az
close
up
RU
Azərbaycandakı təhsil sistemi: Mövcud vəziyyət və çıxış yolları

Azərbaycandakı təhsil sistemi: Mövcud vəziyyət və çıxış yolları

Tribuna portalından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər yayır.

Gəlin Azərbaycandakı Təhsil sisteminə diqqət yetirək. İlk nöqteyi nəzərdən baxanda hər şey yaxşı görünür. Ali təhsil alanların sayı artır və s. Amma yüksək keyfiyyətli mütəxəssislərin sayı artırmı? Mən hesab edirəm ki, yox. Sovet dönəmində Ali təhsil alanların sayı az olsada mütəxəssis yetişdirilməsi daha yüksək səviyədə idi. Validiyenlər uşaqları ali təhsil almağa təşviq edir. Bu ailənin və məzunun sosial-psixoloji durumuna təsir edir. Bəzən məzunlar lazım olan balları yığmadıqda intihar hadisələri də baş verir. Bellə hallar cəmçiyyətdə neqativ hallar formalaşdırır. Koç-lar yalançı vədlər verərək durumu dahada gərginləşdirir. Mən özüm universitet müəllimiyəm. Bəzən laborator işləri apardıqda tələbələrə avadanlıq göstərilməsi belə mümkün deyil. Fənnin adı var, amma laboratoriya faktiki olaraq mövcud deyil. Heç orta məktəblərdədə vəziyyət ürək açıcı deyil. Məsələn tarix fənninin tədrisi çox acınacaqlı səviyyədə keçirilir. Tarix anlayışı ancaq rəqəm əzbərləməklə anlatırlar. Şakirdlərə tarixi hadisələrə analitik yanaşma prinsipi öyrədilmir. Belə problemlər çoxdur. Hesab edirəm ki, təhsil milli kimliyin və azərbaycan dünyası konsepsiyasının formalaşmasında ən vacib rol oynayır.

1.Ali təhsil alanların sayının artması və keyfiyyət problemi

Bəli, son illər ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunan tələbələrin sayı artıb. Bu, rəsmi statistikada da görünür. Amma əsas məsələ keyfiyyətin artıb-artmamasıdır. Təəssüf ki, kəmiyyət artımı keyfiyyət artımına gətirib çıxarmır. Bu, həm kadr hazırlığında, həm tədris proqramlarında, həm də praktiki bacarıqların formalaşdırılmasında özünü göstərir.

Sovet dövründə tələbələrin sayı az olsa da, praktik və nəzəri hazırlıq daha güclü idi. O dövrün mütəxəssisləri bu gün də bir çox sahədə nüfuz sahibidir.

2.Valideyn təzyiqi və sosial-psixoloji gərginlik

Valideynlər övladlarını ali təhsil almağa təşviq edir, bəzən isə bu təzyiq səviyyəsində olur. Bəzi ailələrdə “universitet oxumasan, heç kimsən” düşüncəsi hökm sürür. Bu isə:

-gənclərdə özünüqiymətləndirmə problemləri yaradır;

-ali təhsili hədəf deyil, məcburiyyət halına gətirir;

-psixoloji böhranlara və faciəli nəticələrə səbəb olur (intiharlar, depressiyalar və s.).

Bu, cəmiyyətin təhsil anlayışının dəyişdirilməsinin vacibliyini göstərir. Hər bir gəncin ali təhsilə ehtiyacı yoxdur – peşə təhsili də, texniki bacarıqlar da cəmiyyət üçün son dərəcə vacibdir.

3.Koçlar və təhsil bazarının ticarətə çevrilməsi

Koçlar, repetitorlar, təhsil mərkəzləri – bunların bəziləri faydalı fəaliyyət göstərsə də, çoxu sadəcə kommersiya məqsədilə işləyir. Verilən “yalançı vədlər” tələbələrdə real olmayan gözləntilər formalaşdırır. Bu isə nəticədə məyusluq və psixoloji gərginlik yaradır.

4.Universitetlərdə laboratoriya və praktika imkanlarının zəifliyi

Sizin dediyiniz kimi, bəzi fənlər “kağız üzərində” var. Laboratoriya, texniki baza, avadanlıqlar – bu məsələlər çox ciddi problemlər doğurur. Əgər tələbə texniki və ya tətbiqi sahədə oxuyursa, onun praktiki bilik almaması sonradan əmək bazarında onu tam hazırlıqsız vəziyyətə salır. Bu isə həm tələbəyə, həm də iqtisadiyyata ziyan vurur.

5.Orta məktəblərdə təhsilin keyfiyyəti: Xüsusilə tarix fənni

Tarix fənninin “tarix əzbərləməsi” formasında öyrədilməsi çoxdan problem olaraq qalır. Halbuki tarix:

-təhlil etməyi;

-səbəb-nəticə əlaqələrini görməyi;

-milli kimlik və vətənpərvərlik hissini aşılamalıdır.

Lakin dərsliklərdə və tədris metodikasında bu yanaşma çox zəifdir. Şagird analitik düşünmək əvəzinə, sadəcə faktları əzbərləməyə yönəldilir. Bu, təkcə tarix deyil, digər fənlər üçün də keçərlidir.

6.Milli kimlik və “Azərbaycan dünyası” konsepsiyası

Bəli, təhsil təkcə iqtisadi yox, ideoloji və mədəni funksiyaya da sahibdir. Təhsil sistemində milli dəyərlər, tarix, dil, ədəbiyyat, fəlsəfə və mədəniyyət tədris olunmadan “Azərbaycan dünyası” konsepsiyası formalaşa bilməz. Bu, sadəcə bir ideya deyil-milli şüurun əsas təməlidir.

Nəticə və təkliflər:

Problemlər:

-keyfiyyətsiz ali təhsil;

-sosial təzyiqlərin artması;

-tədris resurslarının çatışmazlığı;

-əzbərçilik və təhlil bacarığının olmaması;

-təhsilin bazara çevrilməsi.

Təkliflər:

-Ali təhsil sistemində keyfiyyətin artırılması – tədris planlarının yenilənməsi, laborator baza və təcrübə imkanlarının genişləndirilməsi;

-peşə təhsilinə önəm verilməsi – bu sahənin cəlbedici və prestijli olması üçün ictimai kampaniyalar.

-tədris metodikasının dəyişdirilməsi-təhlilə, layihə əsaslı öyrənməyə və tənqidi düşüncəyə əsaslanan yanaşmaların tətbiqi;

-məktəblərdə psixoloji dəstək sisteminin qurulması – tələbə və şagirdlərin sosial-psixoloji rifahı üçün mütəxəssislərdən dəstək;

-milli kimliyin təhsildə mərkəzi yer tutması – tarix və mədəniyyətin dərin və analitik şəkildə öyrədilməsi.

Təhsil məsələsi uzunmüddətli strategiya tələb edir və düşünən müəllimlərin iştirakı olmadan bu strategiyalar uğur qazana bilməz.

Fariz Əhməd
Texniki elmlər namizədi, aparıcı elmi işçi, dosent

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:141
embedMənbə:https://tribunainfo.az
archiveBu xəbər 19 Sentyabr 2025 17:30 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see384

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see376

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see372

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see368

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see366

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see346

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see346

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see330

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see327

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see326

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see311

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see309

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see302

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see293

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see278

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see272

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see263

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see223

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see223

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see213
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri