Azərbaycanın Prezidentinin “Yeni dünya nizamına doğru” forumunda tənqidləri tamamilə haqlıdır MÜSAHİBƏ

Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının proqram meneceri Milan Lazoviç “Moskva-Baku” portalına müsahibəsində Azərbaycan Prezidentinin “Yeni dünya nizamına doğru” forumunda xarici siyasət prosesləri ilə bağlı səsləndirdiyi bəyanatlarını şərh edib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.

- Milan Svetislavoviç, Azərbaycan Prezidentinin iştirakı ilə Bakıda keçirilən “Yeni dünya nizamına doğru” mövzusunda beynəlxalq forumla Azərbaycan mütəmadi olaraq yeni dünya nizamı məsələsini gündəmə gətirir. Prezident İlham Əliyev Forumda cari geosiyasi proseslərlə bağlı mövqeyini açıqladı. Azərbaycan Respublikasının bu istiqamətdəki beynəlxalq fəaliyyətini necə şərh edə bilərsiniz?

- İndi dünya elə bir mərhələyə qədəm qoyub ki, qloballaşma prosesindən sonra biz əks tendensiya müşahidə edirik: dünya tədricən milli oriyentasiya ideyasına qayıdır. Və bu ideyanın tərəfdarları getdikcə daha çox olur. Bunlar qloballaşma, inteqrasiya birlikləri, transmilli korporasiyaların və s. maraqlarını deyil, öz milli maraqlarını üstün tutan dövlətlərdir. Və təbii ki, bu tendensiyalar Cənubi Qafqaz regionunda da öz əksini tapır və mənim fikrimcə, Azərbaycan bizim dövrümüzdə belə bir dövlətin ən parlaq nümayəndələrindən biridir. Məhz bu, onun həm regional, həm də qlobal səviyyədə yeni dünya nizamının formalaşmasında iştirak etmək, öz töhfəsini vermək marağını diktə edir. Azərbaycan mütəmadi olaraq daha ədalətli dünyanın, istənilən hegemonluğun və dövlətlərin işinə müdaxilənin aradan qaldırılmasının tərəfdarıdır.

- Bu baxımdan Azərbaycan prezidenti yenidən Qərbi tənqid etdi. Birincisi, o, Baydenin dövründə ABŞ-ın anti-Azərbaycan siyasət yeritməsinə diqqət çəkib və ümid etdiyini bildirib ki, Trampın dövründə Bakı ilə Vaşinqton arasında münasibətlər daha konstruktiv olacaq, çünki Amerika lideri milli yönümlü prezidentdir... İkincisi, Əliyev qeyd edib ki, bəzi Avropa ölkələri Transqafqazda bölücü xətlər yaratmağa çalışırlar. Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında körpü olan Azərbaycanı kənara itələyirlər. Və o, belə dağıdıcı məqsədlər qoyanların onsuz da heç vaxt uğur qazana bilməyəcəklərinə inandırıb. Azərbaycan dövlətinin başçısı Avropa Komissiyasına da reallığı qəbul etməyi, Cənubi Qafqaz dövlətlərini sevilən və sevilməyənlərə bölməməyi tövsiyə edib...

- Azərbaycanın Prezidentinin tənqidləri tamamilə haqlıdır. Qərbin Cənubi Qafqaz və ya hər hansı digər regionun işlərinə müdaxiləsi, bir dövləti digər dövlətə qarşı dəstəkləmək cəhdləri ilə sabitliyi və təhlükəsizliyi tam təmin etmək mümkün deyil. Kənar oyunçular regional proseslərə dağıdıcı şəkildə müdaxilə etməməlidir. Yalnız region dövlətləri arasında hərtərəfli qarşılıqlı fəaliyyət əlverişli təhlükəsizlik arxitekturasının və qarşılıqlı faydalı iqtisadi əməkdaşlığın formalaşmasına gətirib çıxara bilər. Rusiya da eyni ideyaları təbliğ edir.

Beləliklə, Azərbaycan Qərbin regionun işlərinə müdaxiləsini tənqid etməklə milli komponentin prioritet hüququnu elan edir. Bu məntiq əsaslı və konstruktivdir.

Azərbaycanla ABŞ, Cənubi Qafqaz və ABŞ arasında münasibətlərə gəlincə, təbii ki, Bakı bütün dövlətlərlə, o cümlədən Amerika Birləşmiş Ştatları ilə mənfi deyil, müsbət münasibətlərin olmasında maraqlıdır. Azərbaycanda hazırda USAİD-in ölkənin işlərinə və hökumətin işinə müdaxiləsi ilə bağlı cinayət işi aparılır. İlham Əliyevin elan etdiyi kimi, bu araşdırmanın nəticələri Tramp administrasiyasına göndəriləcək. Bu, ABŞ daxilində siyasi mövqeyini gücləndirmək üçün əlavə stimul kimi hazırkı Amerika liderinin əlinə keçəcək. Ümumiyyətlə, hesab edirəm ki, Amerikanın yeni administrasiyası ilə Azərbaycan arasında münasibətlər kifayət qədər konstruktiv və açıq olacaq. Daha əvvəl dediyim kimi, Tramp administrasiyası Bayden administrasiyasına xas olan eyni ideoloji məqamlara malik deyil. Tramp sərt praqmatistdir və o, ilk növbədə Azərbaycanla əməkdaşlığın iqtisadi maraqlarına baxacaq. Və görürük ki, Azərbaycan tərəfində də eyni yanaşma hökm sürür: praqmatik, milli maraqlara söykənən. Təbii ki, Azərbaycanın aparıcı dünya dövlətlərindən biri kimi ABŞ-la əlaqə saxlaması, əməkdaşlıq etməsi faydalıdır. Respublikanın geosiyasi mövqeyini nəzərə alaraq, ABŞ üçün Azərbaycan da bu baxımdan maraqlıdır.

- Azərbaycan Prezidenti forumda Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasındakı vəziyyətdən də danışdı. Əsas tezis isə ondan ibarət idi ki, Ermənistan sülh sazişinin imzalanması üçün Bakının ilkin şərtlərini yerinə yetirməlidir. Bu, ilk növbədə, Ermənistanın Konstitusiyasından Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının çıxarılmasıdır. Əliyev qeyd edib ki, Ermənistan bu ilkin şərti yerinə yetirdikdə, o zaman yaxınlaşmadan, hansısa inteqrasiyadan danışmaq mümkün olacaq. Onun sözlərinə görə, aydındır ki, Azərbaycan və Ermənistan birdən-birə dostlaşmayacaq və iqtisadi cəhətdən inteqrasiya etməyəcək. Amma o qeyd edib ki, Bakı Ermənistanla bəzi etimad quruculuğu tədbirləri görməyə hazırdır, bəlkə də kiçik, amma hazırdır və hətta bu, müzakirə olunub və Ermənistan tərəfinə bəyan edilib.

- Burada biz Azərbaycanın Ermənistan tərəfi ilə sülh bağlamaqda maraqlı olduğunu aydın şəkildə görə bilərik. Məhz bu ritorika Bakının sülhün əldə edilməsinə, uzun müddətdir davam edən münaqişəyə son qoyulmasına və regionda yeni təhlükəsizlik arxitekturasının və iqtisadi inkişaf sisteminin qurulmasına başlamasına qətiyyətlə sadiq olduğunu nümayiş etdirir. Eyni zamanda, rəsmi Bakı üçün müqavilənin bağlanması ilə bağlı fundamental məqamlar var. Birincisi, Ermənistan Konstitusiyasına dəyişikliklərdir. İkincisi, Qarabağda münaqişənin başa çatması ilə öz məqsədini itirmiş ATƏT-in Minsk Qrupunun qanuni şəkildə ləğvi. Ona görə də bu, konfliktin rudimenti, əks-sədası hesab olunur. Və İlham Əliyev bir daha nümayiş etdirdi ki, bu şərtlər yerinə yetirilərsə, Azərbaycan Ermənistanı yarı yolda qarşılamağa hazırdır və İrəvanla qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa hazırdır. Prinsipcə, bu, Ermənistan tərəfi üçün də sərfəlidir, çünki o, məsələn, tranzitdən gəlir əldə edə bilərdi. Hazırda tranzit Gürcüstan ərazisindən keçir. Ortaq dil tapmaq üçün Bakıdan İrəvana açıq çağırış var.

Eyni zamanda, görünən odur ki, Ermənistan hələ də hansısa axtarışda, hansısa siyasi qeyri-sabitlik içərisindədir. Məlum olduğu kimi, Ermənistan daxilində və erməni diasporunda heç də hamı Paşinyanın kursunu bölüşmür. Göründüyü kimi, Ermənistan elə bir vəziyyətdədir ki, hansı istiqaməti tutacağına hələ qərar verməyib. Ya Azərbaycanla sülh müqaviləsi bağlamaq və münasibətləri normallaşdırmaq, ya da Qərb dövlətləri ilə əməkdaşlığı gücləndirməklə yanaşı, onun “təcrid” və bağlı sərhədlərini saxlamaq məqsədi daşıyır. Və Yerevanın bu mövqeyi də təəssüf ki, sülh danışıqları prosesini ləngidir.

- İlham Əliyev onu da qeyd etdi ki, onun fikrincə, təkcə revanşist Qarabağ klanı deyil, həm də Ermənistan müxalifətindəki “sakit” revanşistlər və Ermənistanda iqtidarın özü də Qarabağ məsələsinin hüquqi tərəfinin “təmizlənməmiş” qalması üçün hər şeyi edir. Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Azərbaycan mövqelərini mütəmadi olaraq atəşə tutması və Ermənistan hakimiyyətinin Qərb ölkələrində Qarabağ erməniləri məsələsini gündəmə gətirməsi də suallar doğurur...

- Buna baxmayaraq, Nikol Paşinyan “Qarabağ klanı”ndan uzaqlaşmağa çalışır və öz oyununu oynayır, sülhü alqışladığını, danışıqlar prosesini davam etdirmək, Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq istədiyini rəsmən bəyan edir. Və çox güman ki, etdiyi işlərə səmimiyyətlə inanır.

Sərhəddə vaxtaşırı gərginləşmələrə və Qərbdə Qarabağ erməniləri məsələsini gündəmə gətirmək cəhdlərinə gəlincə, görünür, bu, Ermənistanın indiki siyasi sistemi daxilində bir növ yerli təşəbbüsü əks etdirir və Qərb ölkələrində bu rəvayətləri təbliğ edir. Bununla belə, belə bir fikir var ki, Paşinyan Bakı ilə sülhün imzalanmasına qətiyyətlə sadiqdir. Onun bütün siyasi addımları bundan danışır.

Tərcümə - Elçin Bayramlı