Azərbaycanın qarşısında bu istiqamətdə ciddi vəzifələr durur” AYDINLIQ GƏTİRİLDİ

“2024–2025-ci tədris ili Azərbaycan təhsilində strateji baxımdan dönüş mərhələsi kimi yadda qaldı. İstər ümumi təhsildə, istər peşə istiqamətində, istərsə də ali təhsildə aparılan yeniliklər artıq öz real nəticələrini göstərdi. Məktəbəhazırlıq qruplarının genişləndirilməsi, ibtidai siniflərdə erkən yaşdan xarici dil tədrisinin tətbiqi, “Rəqəmsal bacarıqlar” və STEAM layihələrinin daha çox məktəbə şamil olunması bu proseslərin ən bariz göstəriciləridir. Əgər 5–10 il əvvəl yalnız pilot məktəblərdə sınaqdan keçirilən layihələr vardısa, ötən il bu proseslər artıq kütləviləşmə mərhələsinə qədəm qoydu”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında təhsil üzrə ekspert Kamran Əsədov deyib.

O bildirib ki, nazirliyin ən mühüm addımlarından biri də idarəetmədə şəffaflıq və elektron mexanizmlərin genişləndirilməsi oldu. Valideynlərin birinci sinfə qəbul, şagirdlərin peşə təhsili və universitetlərə yerləşməsi proseslərinin elektron platformalar vasitəsilə həyata keçirilməsi təhsil sahəsində bərabər imkanların yaradılmasına xidmət etdi:

“2025–2026-cı tədris ilində gözləntilər daha yüksəkdir, çünki təməl artıq qoyulub və indi əsas məqsəd keyfiyyətli nəticə əldə etməkdir. Məktəbəhazırlıq qruplarında qrup ölçülərinin normativləşdirilməsi, məşğələlərin vaxtının və sayının dəqiqləşdirilməsi, tədrisin həftədə dörd günə salınması uşaqların məktəbə adaptasiyasını daha asan edəcək. Erkən yaşdan xarici dil tədrisinin başlanması, xüsusilə də ingilis, alman, fransız, rus, ərəb və fars dillərinin seçilməsi dünya təcrübəsinə uyğun atılan addımdır. Məsələn, Sinqapur və Estoniya kimi uğurlu təhsil sistemlərində ikinci dil tədrisi erkən mərhələdə başlayır və bu, onların beynəlxalq qiymətləndirmələrdəki üstün mövqeyinin səbəblərindən biridir. Azərbaycanda bu təcrübənin tətbiqi şagirdlərin gələcəkdə həm ali təhsildə, həm də əmək bazarında rəqabət qabiliyyətini artıracaq”.

Ekspert bildirib ki, ötən tədris ilində STEAM və rəqəmsal bacarıqlar layihələrinin miqyası əhəmiyyətli dərəcədə genişləndi. Artıq yüzlərlə məktəb bu proqramlara qoşulub və yüz minlərlə şagird layihə əsaslı tədris metodları ilə tanış olub. Bu, ənənəvi tədrisdən fərqli olaraq şagirdlərin yaradıcı və tənqidi düşünmə bacarıqlarını inkişaf etdirir. Dünya təcrübəsi göstərir ki, təhsildə texnologiyanın inteqrasiyası şagird nailiyyətlərinə birbaşa təsir göstərir. Finlandiya və Estoniya nümunəsində olduğu kimi, proqramlaşdırma və rəqəmsal savadlılıq təhsilin baza komponentinə çevrildikdə PISA kimi beynəlxalq qiymətləndirmələrdə nəticələr yüksəlir. Azərbaycanda da bu istiqamətdə atılan addımların davamlı olması və kurikulumun dərinləşdirilməsi zəruridir.

Peşə təhsili üzrə nəticələr xüsusilə diqqətəlayiqdir. Dövlət sifarişli yerlərin artırılması və dual təhsil modelinin genişləndirilməsi gənclərin işə daha tez adaptasiyasına şərait yaradır. Əvvəllər peşə təhsilinə maraq az idi, amma son illərdə müraciətlərin artması göstərir ki, dövlətin güzəştli və dəstəkverici siyasəti öz bəhrəsini verir. Burada əsas dəyişiklik odur ki, peşə təhsili artıq “ikinci dərəcəli seçim” kimi yox, əmək bazarına birbaşa çıxış yolu kimi qəbul olunur. Bu, Almaniya və Avstriya modelinə yaxınlaşmadır. Əgər həmin ölkələrdə dual sistem işəgötürənlərin birbaşa prosesə qoşulması ilə effektiv işləyirsə, Azərbaycanda da regional müəssisələrlə əməkdaşlıq genişləndikcə nəticələr daha da yaxşı olacaq.

Ali təhsildə də irəliləyişlər oldu. Texniki ixtisaslara qəbulun artması göstərir ki, gənclər daha çox əmək bazarına uyğun ixtisaslara yönəlməyə başlayıblar. Eyni zamanda, beynəlxalq elm bazalarında məqalələrin sayının artması, alimlərə verilən stimullaşdırıcı mükafatlar və elmi fəaliyyətə qoyulan investisiya Azərbaycanın universitetlərinin qlobal reytinqlərdə mövqeyini gücləndirəcək. Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, Polşa və Çexiya kimi ölkələr 2000-ci illərdə ali təhsil sistemində məhz beynəlxalq elmi jurnallara çıxışı və yerli alimlərin dəstəklənməsini prioritet etdilər və nəticədə bu ölkələrin universitetləri sürətlə beynəlxalq reytinqlərdə irəlilədi. Azərbaycan üçün də bu siyasətin davamlılığı vacibdir.

Bütün bu nəticələr fonunda mənfi tərəfləri də unutmaq olmaz. İlk növbədə, PISA nəticələri hələ də OECD ölkələri səviyyəsindən aşağıdır. Bu, təməl biliklərin və kurikulumun dərinləşdirilməsinin çatışmazlığını göstərir. Başqa bir problem isə müəllimlərin peşəkarlığının davamlı inkişafı ilə bağlıdır. Layihələr və texnologiyalar tətbiq olunur, amma müəllimlərin böyük qismi bu proseslərə adaptasiya olunmaqda çətinlik çəkir. Bu sahədə əlavə təlimlər, məktəb daxilində peşəkar icmaların yaradılması, mentorluq mexanizmlərinin gücləndirilməsi vacibdir.

Ümumilikdə, 2025–2026-cı tədris ilində dəyişəcək əsas məsələ odur ki, layihələr artıq pilot mərhələdən kütləvi mərhələyə keçir və sistemdə “kompetensiya pilləkəni” formalaşır. Məktəbəhazırlıqdan başlayaraq ali təhsilə qədər ardıcıl bir xətt qurulur: ibtidai siniflərdə erkən savadlılıq və xarici dil, orta məktəbdə STEAM və rəqəmsal bacarıqlar, yuxarı siniflərdə peşə təmayülü və ali məktəbə hazırlıq. Bu xəttin nəticələri yalnız bir neçə ilə ölçülə biləcək. Ona görə də bu mərhələdə əsas hədəf layihələrin sayını artırmaq yox, keyfiyyətini ölçmək və nəticələr üzərində fokuslanmaqdır.

Elm və Təhsil Nazirliyinin ardıcıl siyasəti və strateji baxışları müsbət qiymətləndirilməlidir. Nazirlik əvvəlki illərdə olduğu kimi yalnız planlar elan etmir, həm də icra prosesini konkret göstəricilərlə müşayiət edir. Bu, təhsildə idarəetmənin daha şəffaf və hesabatlı olmasına səbəb olur. Gözləntilər ondan ibarətdir ki, yeni tədris ili Azərbaycanda təhsilin keyfiyyət göstəricilərində real dönüş mərhələsinə çevrilsin. Dünya təcrübəsi sübut edir ki, uğurlu təhsil sistemi yalnız layihələr və infrastrukturla deyil, həm də ölçülə bilən nəticələr və davamlı müəllim inkişafı ilə formalaşır. Azərbaycanın qarşısında da məhz bu istiqamətdə ciddi vəzifələr durur”.