BAKI 108!

Bəzi tarixlər var, onları sadəcə təqvimdən oxumaq olmur. Onları hiss etmək lazımdır. 15 sentyabr da elə tarixlərdəndir.

1918-ci ilin həmin günü Bakının üzərində başqa bir səhər açıldı. Şəhərin küçələrində silah səsləri susdu, işğalın kölgəsi çəkildi və Azərbaycan bayrağının dalğalanması üçün yol açıldı.

Bakının azadlığı təkcə hərbi qələbə deyildi.

Bu, bir xalqın “mən buradayam” deməsi idi.

Və o “mən buradayam” səsinin arxasında Qafqaz İslam Ordusu dayanırdı.

Azərbaycanın istiqlalını qorumaq üçün Osmanlıdan gələn əsgərlər Nuru Paşanın komandanlığı altında yerli qüvvələrlə birlikdə Bakıya doğru irəlilədilər. Qarşılarında sadəcə bir şəhər yox, strateji və siyasi baxımdan bütün regionun taleyini müəyyənləşdirəcək bir hədəf vardı.

Bakı.

Neftin şəhəri.

Azərbaycanın paytaxtı.

Azərbaycan türklərinin arzusu.

Və həmin şəhər o gün azad edildi.

Bu tarixə baxanda insanın ağlına bir şeir gəlir:

Ey şanlı ölkənin şanlı ordusu,
Unutmam Qafqaza girdiyin günü!
Gəlirkən qovmağa Turandan zalımı,
Ayağını Qara dəniz öpdümü?

Bu misralarda sadəcə poetik pafos yoxdur. Bir dövrün ruhu var.

Çünki Qafqaz İslam Ordusunun yürüşü o illərin geosiyasi xəritəsində sıradan hərbi əməliyyat deyildi. Müharibələr, imperiyaların dağılması, siyasi xaos və bolşevik təhlükəsi fonunda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin paytaxtı Bakının azad edilməsi dövlətçiliyin yaşaması üçün həyati əhəmiyyət daşıyırdı.

Bakı olmadan Cümhuriyyətin nəfəsi yarımçıq qalacaqdı.

Ona görə də 15 sentyabr sadəcə “ordu Bakıya girdi” cümləsi ilə izah ediləcək tarix deyil.

Bu, “Bakı Azərbaycanındır” cümləsinin silahla yazıldığı gündür.

Tarix kitablarında rəqəmlər var.

İnsanların yaddaşında isə başqa şeylər qalır.

Kim gəldi?

Nə üçün gəldi?

Kimlə çiyin-çiyinə döyüşdü?

Və ən əsası — nə üçün can verdi?

Qafqaz İslam Ordusunun əsgərləri Bakıya sərvət üçün gəlməmişdilər.

Onlar bu torpağın azadlığı uğrunda döyüşməyə gəlmişdilər.

Bu gün Bakının küçələrində rahat addımlayırıq. Neftçilər prospektindən keçirik, İçərişəhərin divarlarına baxırıq, dənizə tərəf dönürük.

Amma bir anlıq təsəvvür edin:

Eyni küçələrdə bir əsrdən əvvəl güllə səsləri eşidilirdi.

Hər evin, hər küçənin, hər daşın arxasında bir döyüş gedirdi.

Və sonra...

Sükut.

Bayraq.

Azadlıq.

Şeirin başqa misraları da bu tarixi sanki kino kadrı kimi göz önünə gətirir:

İlk atarkən əski bürcə addımı,
Qars qalası salam topu atdımı?
Sən yaparkən orda zəfər şənliyi,
Məğlub düşmən qaşların çatdımı?

Tarix bəzən belə danışır.

Bir şəhərin azadlığı başqa şəhərlərdə də əks-səda yaradır.

Bir ordunun yürüşü yalnız xəritədəki xətti dəyişmir, insanların yaddaşındakı sərhədləri də dəyişir.

1918-ci ildə Bakının azad edilməsi Azərbaycan-Türkiyə qardaşlığının tarixdə qanla yazılmış səhifələrindən biri oldu.

Və bu səhifənin ən ağır tərəfi də budur:

O qələbənin qiyməti çox yüksək idi.

Minlərlə insan həyatını itirdi.

Bakıya gedən yol yalnız xəritədə deyil, şəhidlərin məzarları üzərindən keçdi.

Bu gün biz 15 sentyabrı qeyd edərkən bir şeyi unutmamalıyıq:

Tarix yalnız fəxr etmək üçün deyil.

Tarix məsuliyyət daşımaq üçündür.

Çünki bir əsr əvvəl kimsə bu şəhərin azadlığı üçün canını veribsə, bu gün həmin şəhərin necə yaşadılması da bizim məsuliyyətimizdir.

Bakı yalnız binalardan ibarət deyil.

Bakı yaddaşdır.

Bakı mübarizədir.

Bakı Cümhuriyyətin arzusu, Qafqaz İslam Ordusunun qanı, Azərbaycan əsgərinin iradəsidir.

Və bəlkə də bu səbəbdən Bakının küləyi başqa şəhərlərin küləyinə oxşamır.

Çünki bu külək çox şey görüb.

İmperiyaların gəlib-getməsini.

Bayraqların dəyişməsini.

Döyüşləri.

İnsanların qaçışını.

Əsgərlərin yürüşünü.

Və nəhayət, Azərbaycan bayrağının yenidən Bakının üzərində dalğalanmasını.

Şeirin son misraları isə bu tarixi sanki bir əfsanəyə çevirir:

Gəldiyin gün Kürün axar-baxarı,
Əski günahlardan silkindi, çıxdı.
Eşidib Gümrüdə təkbir səsini,
Araz sevincindən dünyanı yıxdı!

Bəlkə də buna görə 15 sentyabrı sadəcə “Bakının azad edilməsi günü” adlandırmaq azdır.

Bu, Bakının yenidən Azərbaycan şəhəri olduğunu dünyaya göstərdiyi gündür.

Bir əsr keçib.

Nəsillər dəyişib.

Dövlətlər dəyişib.

Sərhədlər dəyişib.

Amma yaddaş dəyişməyib.

Çünki bəzi qələbələr tarixdə qalmır.

Onlar millətin xarakterinə çevrilir.

15 sentyabr da onlardan biridir.

Və bu gün Bakının küçələrində gəzərkən bir anlıq dayanıb düşünmək kifayətdir:

Bu şəhərin azadlığı bizə hazır verilməyib.

Onu kimsə alıb.

Kimsə qoruyub.

Kimsə uğrunda şəhadətə yüksəlib.

Ona görə də həmin günü unutmaq sadəcə tarixi unutmaq deyil.

Özümüzün kim olduğunu unutmaqdır.

15 sentyabrın mübarək, Azad Bakı!

Bakının azadlığı uğrunda canından keçən bütün şəhidlərin ruhu qarşısında baş əyirik.

Əli Hüseynov