Bakı platforması Azərbaycanın dialoq məkanı obrazı

Bu missiya birbaşa vasitəçilik olmasa da, dünyada yüksək qiymətləndirilir

Sentyabrın 22-də keçirilmiş “Qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında yeni çağırışlar və terrorçuluğa qarşı effektiv əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması” mövzusundakı IV Bakı Təhlükəsizlik Forumu əsası illər əvvəl qoyulmuş ənənənin davamıdır. Elə bir ənənə ki, ümumən, Azərbaycanın dialoq məkanı ampluasını vurğulayır.

Bəli, IV Bakı Təhlükəsizlik Forumu Azərbaycanın son illərdə formalaşdırdığı daha geniş dialoq və çoxtərəfli əməkdaşlıq məkanı konsepsiyasının təhlükəsizlik sektorundakı davamıdır. Prezident İlham Əliyevin mötəbər toplantı iştirakçılarına müraciətində bildirildiyi kimi, forumun coğrafiyasının ildən-ilə genişlənməsi və müzakirəyə çıxarılan məsələlərin aktuallığının artması Bakı platformasının artan beynəlxalq əhəmiyyətinin göstəricisidir. Nəzərə alaq ki, dövlətimizin başçısının qiymətləndirməsinin arxasında real faktlar dayanır. O faktlar ki, ölkəmizin qarşı duran qüvvələr arasında fikir mübadiləsi məkanı obrazını canlandırır və mövcud məqama qayıdacağıq.

Bakı Təhlükəsizlik Forumu qlobal təhdidlərə qarşı müştərək fəaliyyət, qarşılıqlı anlaşma və konstruktiv dialoq prinsipləri əsasında yaradılıb və müxtəlif ölkələrin xüsusi xidmət və təhlükəsizlik orqanlarını bir araya gətirir. Yəni paytaxtımız, bütövlükdə isə ölkəmiz yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə edildiyi yer deyil, müxtəlif təhlükəsizlik qurumlarının əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdırmağa çalışdığı məkandır. IV forumun mövzusunun qlobal təhlükəsizlik arxitekturasındakı yeni çağırışlara, terrorçuluğa qarşı əməkdaşlığa, həmçinin, informasiya və digər müasir təhdidlərə həsr olunması da fikrimizin sübutudur.

“Bu gün dünya sürətli və mürəkkəb dəyişikliklər dövrünü yaşayır. Beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən proseslər, geosiyasi rəqabətin kəskinləşməsi, müxtəlif regionlarda davam edən münaqişələr və qarşıdurmalar qlobal təhlükəsizlik mühitinə ciddi təsir göstərir. Etimad böhranının kəskinləşməsi və qarşılıqlı anlaşmanın çətinləşməsi milli təhlükəsizlik arxitekturasının möhkəmləndirilməsini və beynəlxalq sabitliyin qorunmasını bütün ölkələrin qarşısında duran fundamental və təxirəsalınmaz prioritetə çevirir”.

Bu fikirlər də Prezident İlham Əliyevin sözügedən forum iştirakçılarına müraciətindəndir. Dövlətimizin başçısı müraciətində, eyni zamanda, təhlükəsizlik məsələsini dünyanın ortaq məsuliyyəti prizmasından qiymətləndirir. Nəzərə alaq ki, bu qiymətləndirmə özlüyündə həm də ali çağırışdır. Çünki müasir dünyamızda təhlükəsizlik məsələsi artıq sərhədləri aşıb. Başqa sözlə desək, bu gün asayişin və firavanlığın təmin olunduğu heç bir dövlətin qlobal təlatüm qığılcımının hansısa formada ona sıçramayacağına təminatı yoxdur.

Deməli, necə deyərlər, hər kəs əlini daşın altına qoymalıdır. Azərbaycan bu mənada öncül mövqe tutur. Prezident İlham Əliyev həm bunu vurğulayır, həm də arxayın düşməyin yolverilməzliyinin mesajını verir: “Hər hansı bir regionda meydana gələn böhran və ya gərginlik ocağı qısa müddət ərzində digər regionlara təsir göstərə, siyasi və iqtisadi sabitliyə, enerji və ərzaq təhlükəsizliyinə xələl gətirə, nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrində ciddi fəsadlara yol aça bilir. Terrorçuluq və ekstremizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, qanunsuz silah və narkotik dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq və digər transsərhəd təhdidlər də məhz bu qarşılıqlı bağlılıqdan istifadə edərək daha mürəkkəb xarakter alır”.

Bəli, Azərbaycan dünyanın mütərəqqi qüvvələrini əllərini daşın altına qoymağa çağırır. Ölkəmiz, öz növbəsində, bunu edib və etməkdədir. Axı bildirdik ki, Azərbaycan qarşı duran qüvvələr arasında fikir mübadiləsi məkanı obrazındadır. Bu obraz baxımından faktlar yetərincədir. Məsələn, Bakı Rusiya–Ukrayna müharibəsi fonunda hər iki tərəflə işləyən paytaxtlardan biri olub və bu, inam və etimaddan qaynaqlanır.

Məlumdur ki, müharibə yeni başlayanda, konkret olaraq 2022-ci ilin martında Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov Moskvanı və Kiyevi birbaşa dialoqa çağıraraq, eskalasiyanın qarşısının alınması üçün danışıqların davam etdirilməsinin vacibliyini vurğulamışdı. Digər tərəfdən, ölkəmiz Rusiya ilə Qərb arasında geosiyasi qarşıdurmanın Cənubi Qafqazdakı dialoq məkanı kimi çıxış edib. Hələ 2017-ci ildə ABŞ Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah Rəisləri Komitəsinin sədri, general Cozef Danford ilə Rusiya Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi, general Valeri Gerasimov Bakıda görüşmüşdülər. Birləşmiş Ştatlar Müdafiə Nazirliyinin ozamankı məlumatında bu təmas iki generalın ilk üzbəüz görüşü kimi dəyər qazanmışdı. Generallar Vaşinqton-Moskva hərbi münasibətləri, Avropa, Yaxın Şərq, eləcə də digər regionlardakı beynəlxalq təhlükəsizlik vəziyyəti ətrafında müzakirə aparmışdılar. Mövcud xüsusdakı vacib məqam görüşün hərbi kommunikasiyanı gücləndirmək və böhranların, təsadüfi insidentlərin qarşısını almaq məqsədi daşımasıdır. Bu cəhət Bakının özünü Qərb və Rusiya arasında seçim edən tərəf yox, müxtəlif güc mərkəzləri ilə danışa bilən aktor kimi göstərməsinin mühüm faktıdır. Belə faktlar isə 2017-ci ildən sonra da qeydə alınmışdı.

Məsələn, 2018-ci il dekabrın 12-də həmin Valeri Gerasimov NATO-nun Avropadakı Ali Müttəfiq Qüvvələrinin komandanı, general Körtis Skaparotti ilə də Bakıda görüş keçirmişdi. Yeri gəlmişkən, Prezident İlham Əliyev bu görüşü Azərbaycan dövlətinə hörmət və etimadın göstəricisi kimi qiymətləndirmişdi. Gerasimov Bakının fikir mübadiləsi üçün çox əlverişli məkan olduğunu bildirmişdi. NATO-nun məlumatında isə 2018-ci il görüşlərinin məqsədinin hərbi kommunikasiya kanallarının qorunması və dialoqun davam etdirilməsi olduğu vurğulanmışdı.

Qeyd edək ki, 2019-cu ilin noyabrında paytaxtımızda V.Gerasimovla NATO Hərbi Komitəsinin sədri, aviasiya marşalı Stüart Piçin də təması olmuşdu ki, dövlətimizin başçısı həmin təması şərh edərkən, Rusiya və NATO-nun yüksək hərbi komandanlığının Bakıda görüşlərinin artıq yaxşı ənənəyə çevrildiyini diqqətə çatdırmışdı. NATO tərəfi görüşdə tərəflərin hərbi kommunikasiya xətlərinin istifadəsini davam etdirmək barədə razılaşdıqlarını təsdiqləmişdi. Deməli, Azərbaycanın yaratdığı etibarlı diplomatik mühit və balanslı xarici siyasət kursu ölkəmizin Vaşinqton-Moskva yüksək səviyyəli hərbi dialoqu üçün dəfələrlə məkan seçilməsinə imkan verib.

Sonda isə onu bildirək ki, ümumən, Bakıda keçirilən bir çox beynəlxalq miqyaslı nüfuzlu tədbirlər ölkəmizin dialoq platforması ampluasını zənginləşdirir. Bu baxımdan, artıq ənənəyə çevrilmiş Bakı forumlarında iştirakçı coğrafiyasının genişlənməsinin üzərində dayanmaq mümkündür. Ayrıca onu da bildirək ki, 2026-cı ildə keçirilmiş XIII Qlobal Bakı Forumunun iştirakçı siyahısında ABŞ, Rusiya, Çin, İran, İsrail, Türkiyə, Ukrayna və Avropa ölkələri də daxil olmaqla, çoxsaylı və bir sıra məsələlərdə bir-birinə zidd mövqeləri olan dövlətlər təmsil olunub. O forum ki, təkcə mövzusu bütün məqamlara aydınlıq gətirir: “Keçid dövründə parçalanmış dünyada körpülər qurmaq”.

Nəzərə alaq ki, həm bu mövzu, həm də IV Bakı Təhlükəsizlik Forumunun “Qlobal təhlükəsizlik arxitekturasında yeni çağırışlar və terrorçuluğa qarşı effektiv əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşdırılması” mövzusu “Bakı dialoq platformasıdır” tezisini institusional baxımdan daha parlaq şəkildə ifadə edir, ölkəmizin bir-birinə rəqib və ya zidd mövqelərdə dayanan aktorlarla paralel diplomatik kanalları qorumaq qabiliyyətini göstərir.

Əvəz CAHANGİROĞLU
XQ