Bakını lərzəyə salan Kral

Müasir dövrdə kiber-cinayətlər və rəqəmsal oğurluqlar gündəmdə olsa da, sovet dövrünün kriminal dünyası tam fərqli bir “peşəkarlıq” və kriminalistika savaşı üzərində qurulmuşdu.

Azpost.info “Kriminal qiraət” layihəsi çərçivəsində SSRİ miqyasında ən səs-küylü cinayət işlərindən birini təqdim edir. Hadisə 1970-ci illərin ortalarında Bakıda baş vermişdi. Şəhərin dövlət idarələrindən, iri zavod və teatr kassalarından pullar heç bir iz buraxılmadan, qapılar sındırılmadan buxarlanırdı.

Kriminal aləmdə və milis arxivlərində bu cinayətkarı “Kral” və ya “Ayı pəncəsi” adlandırırdılar. O, sovet kriminologiya tarixinə ən intellektual “seyf ustası” kimi düşəcəkdi.

İz buraxmayan usta

Bakı Şəhər Milis İdarəsinin müstəntiqlərini heyrətə gətirən əsas məqam oğrunun seyfləri partlatmaması və ya lomla qırmaması idi. O, ağır sovet seyflərinin kilid sistemlərini xüsusi hazırlanmış master-açarlarla və daxili mexanizmin səsini tibbi stetoskopla (həkimlərin ürək döyüntüsünə qulaq asdığı cihaz) dinləyərək açırdı.

Heç bir iz yoxdur: Hadisə yerində nə ayaq izi, nə barmaq izi, nə də bir tük tapılırdı. “Kral” hər cinayətdən sonra seyfi yenidən kilidləyir və otağı səliqəli şəkildə tərk edirdi. Kassirlər səhər işə gəlib seyfi açanda pulların yerində olmadığını görüb şoka düşürdülər. Milis ilk aylarda daxili işçilərdən şübhələnsə də, yoxlamalar nəticə vermirdi.

Kriminalistikanın qələbəsi

Milis nəhayət anlayır ki, qarşılarındakı şəxs adi bir oğru deyil, yüksək intellektual mexanikdir. İşə Azərbaycan SSR Daxili İşlər Nazirliyinin ən təcrübəli kriminalistləri cəlb olunur. Cinayətkarın ifşası isə o dövr üçün inqilabi sayılan məhkəmə-balistika və materialşünaslıq ekspertizası sayəsində baş tutur.

Həlledici ipucu Bakı dövlət teatrlarından birinin kassasındakı seyfdən tapılır. Kriminalistlər xüsusi mikroskop altında seyfin kilid dəliyinin daxili hissəsini yoxlayarkən, orada sovet sənayesində istifadə olunmayan, uzaq şərqdən gətirilmiş unikal qrafit tərkibli sürtkü yağının izlərini (mikrozərrəciklərini) aşkar edirlər.

Bu yağ o dövrdə Bakıda yalnız bir neçə qapalı hərbi və elmi cihazqayırma zavoduna idxal edilirdi. Siyahı daralır və şübhəlilərin sayı 5 nəfərə enir.

“Kral” kim çıxdı?

Müstəntiqlər siyahıdakı şəxsləri izləyərək nəhayət fəhlə yox, Bakının tanınmış və imkanlı ailələrindən birinin övladını – cihazqayırma zavodunun baş mühəndisi, mexanika dahisi olan 34 yaşlı bir gənci həbs edirlər. Onun evində aparılan axtarış zamanı sovet seyflərinin daxili mexanizmlərinin çertyojları, xaricdən gətirilmiş tibbi stetoskoplar və həmin unikal qrafit yağları tapılır. O, cinayətləri pul ehtiyacından yox, “sistemə qalib gəlmək” və öz mexaniki zəkasını sübut etmək üçün törətdiyini etiraf edir.

Bu tarixi hadisə sübut edir ki, cinayətkar nə qədər dahi və diqqətli olursa-olsun, fiziki dünyanın qanunlarını dəyişə bilməz. Kriminologiyanın fundamental qaydası olan “Lokar Prinsipi”nə görə hər bir təmas iz qoyur. İnsan gözünün görmədiyi həmin kiçik mikrozərrəciklər sovet milisinin əlində ən böyük silaha çevrilərək “əlləkeçməz usta” mifini darmadağın etdi.

Orxan Əlizadə

AzPost.az