Banklarla bağlı gözlənilməz addım Əhali kütləvi şəkildə əmanətlərini...

Azərbaycanda əhalinin banklara bağlı bu addımı maraq doğurur. 2015-2016-cı illərdə baş verən devalvasiyadan sonra əmanətçilərin bank sektoruna inamı xeyli zəiflədi. Bu, illərlə davam etdi. Çünki banka milli valyuta ilə yatırılan vəsait bir gecədə böyük dəyər itirdi.

Son vaxtlar isə əks proses başlayıb. Əhalinin banklara inamı nisbətən bərpa olur. Bunun səbəbi devalvasiyanın olmaması ilə bağlıdır. Maliyyə-bank sektorunda xeyli sabitlik yaranıb. Xüsusilə, müddətli əmanət qoyuluşlarına üstünlük verilməsi bu tendensiyanın bariz göstəricisidir. 2025-ci ilin avqustuna olan məlumata əsasən, müddətli əmanətçilərin sayı 173 min nəfəri ötüb ki, bu da ötən ilin sonu ilə müqayisədə 15 faizdən artıq artım deməkdir. Vətəndaşlar maliyyə vəsaitlərini qorumaq və gəlir əldə etmək məqsədilə daha çox bu əmanət formasına üz tutur.

Müddətli əmanət həqiqətən də sərfəlidirmi və bu sahədə hansı risklər mövcuddur?

Globalinfo.az-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib ki, inflyasiya fonunda gəlirləri qorumaq ehtiyacı yaranır.

Onun fikrincə, vətəndaşlar pullarını nağd saxlamaqdansa, ən azı müəyyən faiz gəliri əldə etməyə üstünlük verirlər:

“Banklara etimadın artması da bir faktordur. Son dövrlərdə maliyyə sabitliyi, əmanətlərin sığortalanması və dövlətin nəzarət mexanizmlərinin güclənməsi banklara inamı artırıb. Pul vəsaitinin saxlanması üçün alternativlər məhduddur. Azərbaycanda kapital bazarları (səhmlər, istiqrazlar və s.) kifayət qədər inkişaf etmədiyindən insanlar gəlirlərini qorumaq üçün daha çox banka üz tutur”.

İqtisadçı risklər barədə də danışıb:

“Hər bir maliyyə alətində olduğu kimi, müddətli əmanətdə də müəyyən risklər var:

1. İnflyasiya riski – bankın təklif etdiyi faiz dərəcəsi real inflyasiyadan aşağı ola bilər. Bu halda nominal gəlir artsa da, pulun alıcılıq qabiliyyəti azalır.

2. Bank riski – əmanətlər sığortalansa da, yalnız müəyyən məbləğə qədər dövlət zəmanətindədir. Yəni iri məbləğ saxlayanlar üçün risk qalır.

3. Likvidlik məhdudiyyəti – müddətli əmanəti vaxtından əvvəl götürmək istədikdə ya faizdən itirmək, ya da cərimə ödəmək lazım gəlir. Bu isə fövqəladə ehtiyaclarda sərbəstliyi azaldır.

4. Valyuta riski – əmanət manatla olduqda dolların bahalaşması fonunda vətəndaşın qazancı dəyərini itirə bilər. Dollar əmanətlərində isə faizlər nisbətən aşağı olur”.

Akif Nəsirli

Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, qısa və orta müddətdə (3–12 ay) sabit gəlir axtaran və riskdən qaçan vətəndaşlar üçün müddətli əmanət ən uyğun variantlardan biridir:

“Uzun müddətdə yalnız əmanətlə kifayətlənmək sərfəli deyil. Çünki yüksək inflyasiya və manatın mümkün devalvasiyası ehtimalları gəlirliliyi azalda bilər. Əgər vətəndaş pulunu yalnız qorumağı düşünürsə, əmanət məntiqlidir, artım və investisiya gəliri istəyirsə, başqa alətlərə (məsələn, dövlət istiqrazları, daşınmaz əmlak, hətta xarici valyutada aktivlər) baxmaq daha məqsədəuyğundur”.

Müsahibimiz deyib ki, müddətli əmanət hazırkı şəraitdə əhalinin əksəriyyəti üçün ən təhlükəsiz və nisbətən sərfəli variantdır:

“Amma tam risksiz deyil. Vətəndaş əmanətini yerləşdirərkən bankın reytinqinə, əmanətlərin sığorta limitinə, valyuta riskinə və inflyasiya səviyyəsinə diqqət yetirməlidir”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az