Bayramın “səs sədası”: Azərbaycanda ayıltma məntəqələri var?

Bayram günlərində şənlik və məclislərin çoxluğu səbəbindən insanlar adətən daha çox alkoqollu içki qəbul edir. 

Normadan artıq içki qəbul edildikdə isə şəxsin öz hərəkətlərinə nəzarəti zəifləyir, evə qayıtmaqda çətinlik yaranır. Bu hal həm onun özü, həm də ətrafdakı insanlar üçün təhlükəli vəziyyətə çevrilir. 

"Cebheinfo.az" xəbər verir ki, bəzi ölkələrin təcrübəsində içkili şəxsləri normal vəziyyətə qaytarmaq üçün ayıltma məntəqələri fəaliyyət göstərir. Sovet İttifaqı dövründə bu vəziyyətin qarşısını almaq məqsədilə ayıltma məntəqələri geniş yayılmışdı. Bu məntəqələr sərxoş insanların ictimai asayişi pozmasının qarşısını almaq və onları təhlükəsiz şəkildə ayıltmaq üçün fəaliyyət göstərirdi. Azərbaycanda da belə məntəqələr olub. 

Polis və tibbi personal sərxoş şəxsləri məntəqələrə gətirir, bir neçə saat və ya gecə boyunca saxlayırdı. Məntəqələrin məqsədi yalnız şəxsləri ayıltmaq yox, həm də ictimai təhlükəsizliyi qorumaq idi. SSRİ-də fəaliyyət göstərmiş ayıltma məntəqələri təkcə sərxoşluqla mübarizə vasitəsi deyil, eyni zamanda inzibati nəzarət mexanizmi kimi də istifadə olunurdu. Bunun fərqi ondan ibarət idi ki, yuxarı instansiyalara hesabat vermək məcburiyyəti bəzən yarımsərxoş şəxslərin də qeydiyyata alınmasına gətirib çıxarırdı. Dünyanın digər ölkələrində isə bu sistem mövcud olmayıb. 

Məsələn, ABŞ-də polis yalnız sərxoşluq səbəbi ilə şəxsi saxlaya bilməz. Şəxs yalnız alkoqolun təsiri altında qanun pozuntusu törədərsə, polis onu bölməyə aparır və qanunvericiliyə uyğun olaraq məsuliyyətə cəlb edir. 

Kanadada isə məsələ tam fərqli həll olunur. Burada “Qırmızı Burun” adlı könüllü təşkilat sərxoş şəxsi cəzalandırmaq yox, onu təhlükəsiz şəkildə evinə çatdırmaqla məşğuldur. 

Qərbi Avropada da sərxoşlara qarşı zorakılıq tətbiq edilmir; könüllülər və sosial xidmətlər onları evlərinə aparır və təhlükəsizliklərini təmin edirlər. Tarixi baxımdan isə Rusiyada ilk ayıltma məntəqəsi 7 noyabr 1902-ci ildə yaradılıb və “Sərxoşlar üçün sığınacaq” adlanıb. Müəssisə şəhər xəzinəsinin vəsaiti hesabına saxlanılırdı və əsasən qış aylarında içki qəbul etdikdən sonra küçələrdə qalan insanlara xidmət göstərirdi. 

Burada onlara isti yemək, yatacaq və ilkin tibbi yardım təqdim edilirdi. Sonralar oxşar müəssisələr Arxangelsk şəhərində də fəaliyyətə başladı. SSRİ dövründə isə ilk rəsmi ayıltma məntəqəsi 1931-ci ildə Leninqradda, daha sonra Moskvada açıldı.

İlk dövrlərdə məntəqələr Səhiyyə Komissarlığının tabeliyində fəaliyyət göstərirdi. Onlara xüsusi təyinatlı tibbi avtomobillər ayrılırdı və feldşerlər milislərlə birgə sərxoş şəxsləri məntəqəyə gətirirdilər. 

Gətirilən şəxslər əvvəl soyuq duşa salınır, sonra xüsusi dərman preparatları verilir, tabe olmadıqda isə dəmir çarpayılara bağlanaraq tibbi prosedurlar tətbiq olunurdu. Səhər isə şəxsin məlumatları dəqiqləşdirilir, profilaktik söhbət aparılır və ailəsinə, iş yerinə və ya təhsil müəssisəsinə məktub göndərilirdi. 1940-cı ildə Lavrenti Beriyanın təşəbbüsü ilə ayıltma məntəqələri NKVD-nin tabeliyinə verildi. 

Bu dövrdə müəssisələr tibbi məqsədlə deyil, cəza və qorxu vasitəsi kimi fəaliyyət göstərirdi. Sərxoş şəxslərə qarşı tədbirlər çox sərt idi və qeyri-insani rəftar adi hal almışdı. Leonid İliç Brejnevin hakimiyyəti illərində ayıltma məntəqələri əməkdaşlar üçün gəlir mənbəyinə çevrildi. 

Məktublar vasitəsilə iş yerlərinə və təhsil ocaqlarına göndərilən məlumatlar ciddi cəzalara səbəb ola bilərdi. Bu səbəbdən ayıltma məntəqəsinə düşən şəxslər əməkdaşlara rüşvət verərək işdən azad edilmək, partiya sıralarından çıxmamaq və institutdan qovulmamaq üçün cəzalardan xilas olurdular. Yuri Andropov və Mixail Qorbaçov dövründə isə ayıltma məntəqələri Stalin dövründəki populyarlığını yenidən bərpa etdi, lakin bu uzun sürmədi. 

SSRİ-nin süquta doğru getdiyi illərdə təsərrüfat hesablı ayıltma məntəqələri tədricən fəaliyyətlərini dayandırmağa başladılar. Rusiya Federasiyasının böyük şəhərlərində bir neçə ayıltma məntəqəsi 2011-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdi, lakin həmin il Rusiya Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə bütün ayıltma məntəqələrinin fəaliyyəti rəsmi olaraq dayandırıldı. Müasir dövrdə ayıltma məntəqələrinin rolu ölkələrdən asılı olaraq fərqlidir. 

Çexiyada polis sərxoş şəxsləri “ayıltma məntəqəsi” adlanan məntəqələrə gətirir və bir neçə saat saxlayır. Polşada oxşar müəssisələr “ayıltma otağı" adlanır. Rusiyada sovet dövründə geniş yayılan məntəqələr 2010 cu illərdə bağlanmış, lakin bəzi regionlarda yenidən fəaliyyətə başlayıb. Məqsəd küçədə sərxoş vəziyyətdə qalan insanların təhlükəsizliyini təmin etməkdir. Bəzi ölkələrdə alkoqol qadağan edildiyi üçün belə müəssisələrin yaradılmasına ehtiyac qalmayıb. 

Məsələn, İranda alkoqol istifadəsi əsasən qadağandır və 1979 cu ildə İslam İnqilabından sonra müsəlman vətəndaşların içki içməsi də qanunla qadağan edilib. Bu səbəbdən ölkədə polisin sərxoş şəxsləri “ayıltma məntəqəsi”nə aparması kimi sistem mövcud deyil. Təxminən 2013 cü ildə Tehran şəhərində alkoqol asılılığı ilə mübarizə üçün ilk müalicə/detoks mərkəzi açılıb. Bu tip mərkəzlər daha çox alkoqolizmdən müalicə və davranış dəstəyi üçün nəzərdə tutulur. 

Hazırda Azərbaycanda ayıltma məntəqələri artıq fəaliyyət göstərmir. Sərxoş insanlarla bağlı hallarda polis və tibbi xidmətlər əsas rol oynayır. Tibbi ehtiyac olduqda şəxslər xəstəxanaya və ya toksikologiya şöbəsinə yönləndirilir.Ölkəmizdə belə müəssisənin yaradılması içki düşkünü olan şəxslərin normal həyata tez qaytarılmasına şərait yarada bilər. 

Gülər Həsənli 
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: içki ayıltma məntəqələri

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin