BAZAR GÜNÜ OXULARI! Sabiq millət vəkilinin yeni layihəsi

"Kitabdan yayınmağa cəhd etməyin!"

Sabiq millət vəkili, təhsil eksperti Etibar Əliyev internetdə "Bazar günü oxuları" adlı layihə təşkil edib. Bu barədə o, öz "Facebook" səhifəsində paylaşdığı yazıda məlumat verib. Həmin yazını təqdim edirik:

"Nəhəng italyan yazıçısı, filosof, semiotik Umberto Eko ilə məşhur fransız yazıçısı, tarixçi, ssenarist, Fransa kinematoqrafiyasının patriarxı Jan-Klod Karyer arasında baş tutmuş dialoq bestsellerə çevrilib. "Kitabdan yayınmağa cəhd etməyin!" adlı kitabda onlar olduqca maraqlı və aktual mövzu ətrafında fikir mübadiləsi aparırlar:

"Biz kompüter ekranından, mobil telefondan oxumağa vərdiş etmişik. Ekrandan oxumaq kitabı əvəz edəcəkmi? Biz bu kiçik ekrandan istifadə etməklə itiririk, yoxsa qazanırıq?"

Onların gəldiyi qənaət belədir: elektron kitablar (e-book) ənənəvi kitabı sıradan çıxara bilməyəcək. Qutenberqin dahiyanə ixtirası – çap kitabı – əlyazmaları, kino isə rəssamlığı məhv edə bildimi? Yaxud televiziya kinonu sıradan çıxara bildimi? Hər ikisi vurğulayır: Kitabdan qurtulmaq mümkün deyil!
Umberto Eko deyir: "1500 səhifəlik 'Don Kixot'u kompüter ekranından oxuya bilərsinizmi? Gözləriniz tennis topuna çevrilə bilər!"

Müəlliflər həmçinin bilik və mədəniyyətin ötürülməsində papirusun və mnemotexnikanın rolundan da danışırlar.

Jan-Klod Karyer: “Mənim atamın həyat yoldaşı nəhəng İran alimi olub. Onun əsərlərindən biri X əsrdə Bağdadda yaşamış Əl-Nadim haqqındadır. Bilirsiniz ki, kitab cildləmə İranda icad olunub. Bu cür cildlər səhifələri tam örtür və qoruyurdu. Əl-Nadim zəmanəsinin oxumuş adamlarından biri, kalliqrafiyanı gözəl bilən şəxs idi. O, cildləmə üçün verilən kitabları oxuyar və konspektləşdirərmiş. Bu gün həmin kitabların böyük əksəriyyəti itib. Bizə isə onun konspektləri və kataloqları qalıb. Bunlar o kitablar haqqında müfəssəl məlumat verir.”

Umberto Ekonun “dərslik müəllim rolunda” essesindən:

Hökumətin məktəb dərsliklərini internetdəki materiallarla əvəz etməsi təklifi birmənalı qarşılanmadı. Nəşriyyatlar və kitab satıcıları bunu minlərlə insanın çalışdığı sahəyə vurulan öldürücü zərbə kimi qiymətləndirdilər. Mən nəşriyyatları və kitab satanları başa düşürəm. Ancaq bu da faktdır ki, texnologiyanın inkişafı əsasında bir çox sahələrdə dəyişikliklər baş verib. Onda belə çıxır ki, vaxtilə karet istehsal edənlər, atabaxanlar və faytonçular buxar maşınına, toxucular isə tikiş maşınlarına qarşı çıxmalı idilər.

İkinci etiraz belədir: əgər bu baş verərsə, hər bir şagirdə kompüter vermək lazım olacaq. Çətin ki, hökumət bu qədər xərcin altına girsin. Valideynlərin üzərinə düşəcək xərclər isə dərsliyə nisbətən daha çox olacaq. Digər tərəfdən, hər sinfə yalnız bir kompüterin verilməsi fərdi axtarış imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.

Əslində problem başqadır: İnternet dərsliyi əvəz etməməlidir. O, onu tamamlamalı və şagirdi daha çox oxumağa təşviq etməlidir. Kitab biliyin ötürülməsi və yayılmasının əsas vasitəsi kimi qalmalı, məktəb dərslikləri uşaqların kitabdan istifadə imkanlarını artırmalıdır. İnternet rəngarəng informasiyalar təqdim etsə də, bu informasiyaların seçimində süzgəc funksiyasını yerinə yetirmir. Təhsilin məqsədi təkcə informasiya ötürmək deyil, həm də seçim meyarlarını formalaşdırmaqdır. Bu vəzifəni isə yalnız müəllim və dərsliklər yerinə yetirə bilər.

Əgər biz uşağa mədəniyyətin yığılmış informasiya deyil, seçilmiş və mənalandırılmış bilik olduğunu başa salmasaq, təhsil deyil, yalnız psixoloji gərginlik əldə etmiş olarıq.

Dərslik həm də bu baxımdan əvəzolunmazdır ki, o, müəllimin diqqətindən yayınan (tənbəllikdən və ya vaxt çatışmazlığından irəli gələn) məsələləri üzə çıxarmağa imkan verir. Bundan əlavə, dərsliklər məktəb illərinin daha yaddaqalan və faydalı şəkildə xatırlanmasına xidmət edir.

Əlbəttə, rəngli illüstrasiyalı kitabları sadələşdirsək, onlar daha yüngül və ucuz ola bilər. Məsələn, tarix dərsliyində Yuli Sezar haqqında oxuyun, sonra kompüterdə "Google Images"də axtarış verin, Sezarın təsviri, o dövrdə Romanın rekonstruksiya olunmuş görünüşü və diaqramları ilə tanış olun. Əgər dərsliklərdə faydalı saytların ünvanları qeyd olunsa və əlavə materiallarla tanışlıq imkanı yaradılsa, bu, şagird üçün fərdi maarifçi səfərə çevrilə bilər.

Müəllim şagirdinə başa salmalıdır: Necə bilmək olar ki, bir sayt ciddi və etibarlıdır, səthi materiallarla bizi aldatmır? Kitab və internet – kitab və tüfəngdən daha üstündür (qeyd: "Kitab və tüfəng" – faşist dövründə könüllü tələbə hərbi dəstələrinin şüarı olmuşdur).

Sonda:: Məktəb dərsliyini ləğv etmək olmaz. İnternet, bəli, şagird çantalarına sığmayan ağır lüğətləri əvəz edə bilər. Ödənişsiz latın, yunan və digər lüğətləri internetdən qısa müddətdə əldə etmək mümkündür.

Əsas odur ki, kitab qalmalıdır.