Berlin formatı: Rusiya olmadan sülhə doğru yeni addım

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin başa çatdırılması üçün sülh danışıqları Berlində “istəkli ölkələr koalisiyası”na daxil olan 14 ölkənin dövlət və hökumət başçıları, həmçinin ABŞ Prezidentinin xüsusi nümayəndələrinin iştirakı ilə davam etdirilib.

Belə ki, Almaniya kanslerinin ofisində keçirilən görüşdə Fridrix Merz, Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski, ABŞ Prezidenti Donald Trampın kürəkəni Cared Kuşner, ABŞ-ın xüsusi elçisi Stiv Uitkof, Fransa Prezidenti Emmanuel Makron, Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Leyen, NATO-nun Baş katibi Mark Rutte, Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen, Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stubb, İtaliyanın Baş naziri Corciya Meloni, Norveçin Baş naziri Yonas Qar Store, Polşanın Baş naziri Donald Tusk və Niderlandın Baş naziri Dik Sxof iştirak ediblər.

Dövlət və hökumət başçıları yaydıqları birgə bəyanatda Ukrayna üçün çoxmillətli qüvvələrin yaradılmasını dəstəklədiklərini bildiriblər.

Bəs yaxşı, bu format əvvəlki Minsk və ya İstanbul danışıqlarından nə ilə fərqlənir?

Berlin görüşünün xarakterini anlamaq üçün onu əvvəlki danışıqlarla müqayisə etmək vacibdir.

Məsələn, Minsk görüşü:

Ukrayna, Rusiya, Almaniya və Fransa (“Normandiya formatı”) iştirak edirdi. BMT və digər beynəlxalq aktorlar daha çox müşahidəçi rolunda idilər.

İstanbul görüşü:

Rusiya və Ukrayna birbaşa iştirak etdi, bəzi tərəflər (Türkiyə, BMT) vasitəçi rolunda çıxış etdi.

Nəhayət, Berlin görüşü:

14 ölkə “istəkli ölkələr koalisiyası” olaraq qatılıb, ABŞ-nin xüsusi nümayəndələri də prosesdə aktivdir. Burada Rusiya iştirak etmir, amma qərarların formalaşmasında onun reaksiyası nəzərə alınır.

Fərq odur ki, Berlin görüşündə münaqişənin nəticəsi barədə qərarlar artıq çoxmillətli və Qərb tərəfi tərəfindən təsirli şəkildə koordinasiya olunur. Minsk və İstanbul daha çox iki tərəfli razılaşmalar və vasitəçilik üzərində qurulmuşdu.

Üstəlik, Minsk görüşündə əsasən atəşkəs və humanitar yardım, ərazi kompromisləri, siyasi status məsələlərini tənzimləməyə yönəlmişdi.

İstanbul görüşü müvəqqəti humanitar addımlar və sülh yolu ilə razılaşma cəhdləri.

Berlin görüşü isə “Çoxmillətli qüvvələr” və təhlükəsizlik təminatı kimi konkret hərbi və siyasi mexanizmlər müzakirə olunur.

Açıq şəkildə görünür ki, Berlin formatı əvvəlkilərdən daha geniş iştirakçı koalisiyası, aktiv hərbi-strateji planlama və Rusiya olmadan sülh mexanizmləri qurmaq baxımından fərqlənir. Əvvəlki görüşlər daha çox vasitəçilik və razılaşma çağırışları üzərində qurulmuşdu.

Günay

Gununsesi.info