Icma.az
close
up
RU
Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Hamımız xoş xatirələr toplamaq istəyirik. Bəzi anıların yaddaşımızda canlı qalmasını, bəzilərini isə unutmaq arzusundayıq. Ancaq bu, həmişə mümkün olmur. 

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, Boston Universitetində aparılan yeni araşdırma isə göstərir ki, adi və əhəmiyyətsiz görünən anılar belə emosional bir toxunuşla yaddaşda qalıcı ola bilər. Başqa sözlə, daha çox gözəl anı toplamaq müəyyən qədər bizim əlimizdədir.

Duyğular yaddaşı gücləndirir

Beynin bəzi anıları saxlayıb, digərlərini unutmasının səbəbi emosional bağların yaddaşı gücləndirmə təsiri ilə bağlıdır. Boston Universitetinin tədqiqatçıları bildirirlər ki, zəif və ya adi anılar güclü emosional hadisələrlə əlaqələndirildikdə yaddaşda daha qalıcı olur.

Məsələn, adi bir gəzinti zamanı gördüyünüz bir quşu normalda unuda bilərsiniz. Amma həmin gəzinti zamanı sizi sevindirən bir xəbər almış olsanız, o quşun görüntüsü həmin emosional anla birləşir və daha uzun müddət yadda qalır.

Bir dələnin hərəkətindən ilham alan sual

Boston Universitetinin Reinhart Neyroelm Laboratoriyasında doktorant olan Leo Çenyanq Lin iki il əvvəl Nyu-Hempşirdə etdiyi bir səfərdə ağaclar arasında qaçışan dələləri izləyərkən bu mənzərənin yaddaşında canlı qaldığını fərq edib. Həmin gün həm o səhnəni, həm də dostlarının keçdiyi təsərrüfat heyvanlarını aydın şəkildə xatırlayıb. Bu, onun beynində bir sual doğurub: "İnsan beyni niyə bəzi sıradan anıları saxlayır, digərlərini isə unudur?"

Bu sual, "Science Advances" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmanın mərkəzində dayanır.

Araşdırmanın məqsədi və nəticələri

Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, bu nəticələr tədris və səhiyyə kimi sahələrdə praktik tətbiq tapacaq. Məsələn, müəllimlər bu bilgilərdən istifadə edərək şagirdlərin öyrəndiklərini daha yaxşı yadda saxlamalarına kömək edə bilər, baxıcılar isə demensiya xəstələri ilə daha səmərəli ünsiyyət qura bilər.

Araşdırmaya görə, beyin bəzi anıları mühüm təcrübələrlə əlaqələndirdikdə onları seçici şəkildə gücləndirir. Bu proses "yaddaşın artırılması mexanizmi” (memory enhancement) adlanır.

Təcrübələr göstərir ki, beyin yadda saxlanacaq anılara qərar verərkən mərhələli qiymətləndirmə sistemi işlədir. Təxminən 650 nəfərin iştirak etdiyi on müxtəlif təcrübənin nəticələri bunu sübut edib.

Yaddaş sadəcə passiv bir sistem deyil

Psixologiya və beyin elmləri üzrə professor Robert M. G. Reinhart bildirir:

"Yaddaş passiv bir qeyd cihazı deyil. Beynimiz nəyin vacib olduğuna qərar verir və emosional hadisələr kövrək xatirələri sonradan sabitləşdirə bilər".

Elm adamlarının apardığı təcrübələrdə iştirakçılara müxtəlif təsvirlər göstərilib. Bəziləri neytral, bəziləri isə mükafatla və ya emosional hadisələrlə əlaqələndirilib. Ertəsi gün edilən gözlənilməz yaddaş testində, emosional hadisədən əvvəl baş verən adi anıların daha çox xatırlandığı müşahidə olunub.

Yaddaş dəyişkəndir

Tədqiqatın müəlliflərinə görə, yaddaşımız zamanla dəyişkəndir. Həyat boyu beynimiz saysız-hesabsız məlumatı emal edir və hansını saxlayacağına qərar verir. Ən çox seçilənlər isə fərqli və emosional yüklü informasiyalardır. Bununla belə, yaddaş daim dəyişməyə açıqdır.

Elm insanları yaddaşı qorumaq və zəifləməsinin qarşısını almaq üçün müntəzəm idman, kifayət qədər yuxu, stressin azaldılması və sosial əlaqələrin möhkəmləndirilməsi kimi üsulların effektiv olduğunu bildirirlər.

Xatirələr sabit deyil, dinamikdir

Qlazqo Universitetindən bilişsel neyroelmçi Mariya Vimber bu araşdırmanın nəticələrini belə şərh edib:

"Xatirələr sabit fotoşəkillər deyil, dinamikdir. Onların taleyi sonradan baş verən hadisələrdən asılı olaraq dəyişə bilər".

Lin tapıntıların həm təhsil, həm də tibb sahəsində tətbiq oluna biləcəyinə inanır. Məsələn, bir tarix dərsi maraqlı bir fəaliyyətlə əlaqələndirildikdə, şagirdin həmin dərsi daha yaxşı xatırlaması mümkündür.

O, həmçinin demensiya xəstələrinin adi bir yaddaşı — məsələn, eynəyini masaya qoyduğu anı — "sevilən bir mahnı”, "ailə fotosu” və ya "kiçik bir hədiyyə” ilə əlaqələndirərək yadda daha güclü şəkildə saxlaya biləcəyini qeyd edib.

Heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlara əsasən, zəif xatirələr "etiketlənə” bilər və güclü bir hadisə ilə qarşılaşdıqda sabitləşə bilər. Bu proses "davranışsal etiketləmə” (behavioral tagging) adlanır. Lin-in fikrincə, onun tapıntıları bu nəzəriyyə ilə üst-üstə düşür.

Gələcəkdə tədqiqatçılar beynin yaddaş mexanizmlərini real vaxtda izləmək üçün beyin görüntüləmə texnologiyalarından istifadə etməyi planlaşdırırlar.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:565
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 05 Oktyabr 2025 09:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see327

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see319

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see315

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see306

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see287

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see267

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see254

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see249

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see248

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see247

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see242

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see219

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see219

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see213

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see204

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see198

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see195

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see183

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see183

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri