Icma.az
close
up
RU
Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Hamımız xoş xatirələr toplamaq istəyirik. Bəzi anıların yaddaşımızda canlı qalmasını, bəzilərini isə unutmaq arzusundayıq. Ancaq bu, həmişə mümkün olmur. 

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, Boston Universitetində aparılan yeni araşdırma isə göstərir ki, adi və əhəmiyyətsiz görünən anılar belə emosional bir toxunuşla yaddaşda qalıcı ola bilər. Başqa sözlə, daha çox gözəl anı toplamaq müəyyən qədər bizim əlimizdədir.

Duyğular yaddaşı gücləndirir

Beynin bəzi anıları saxlayıb, digərlərini unutmasının səbəbi emosional bağların yaddaşı gücləndirmə təsiri ilə bağlıdır. Boston Universitetinin tədqiqatçıları bildirirlər ki, zəif və ya adi anılar güclü emosional hadisələrlə əlaqələndirildikdə yaddaşda daha qalıcı olur.

Məsələn, adi bir gəzinti zamanı gördüyünüz bir quşu normalda unuda bilərsiniz. Amma həmin gəzinti zamanı sizi sevindirən bir xəbər almış olsanız, o quşun görüntüsü həmin emosional anla birləşir və daha uzun müddət yadda qalır.

Bir dələnin hərəkətindən ilham alan sual

Boston Universitetinin Reinhart Neyroelm Laboratoriyasında doktorant olan Leo Çenyanq Lin iki il əvvəl Nyu-Hempşirdə etdiyi bir səfərdə ağaclar arasında qaçışan dələləri izləyərkən bu mənzərənin yaddaşında canlı qaldığını fərq edib. Həmin gün həm o səhnəni, həm də dostlarının keçdiyi təsərrüfat heyvanlarını aydın şəkildə xatırlayıb. Bu, onun beynində bir sual doğurub: "İnsan beyni niyə bəzi sıradan anıları saxlayır, digərlərini isə unudur?"

Bu sual, "Science Advances" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmanın mərkəzində dayanır.

Araşdırmanın məqsədi və nəticələri

Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, bu nəticələr tədris və səhiyyə kimi sahələrdə praktik tətbiq tapacaq. Məsələn, müəllimlər bu bilgilərdən istifadə edərək şagirdlərin öyrəndiklərini daha yaxşı yadda saxlamalarına kömək edə bilər, baxıcılar isə demensiya xəstələri ilə daha səmərəli ünsiyyət qura bilər.

Araşdırmaya görə, beyin bəzi anıları mühüm təcrübələrlə əlaqələndirdikdə onları seçici şəkildə gücləndirir. Bu proses "yaddaşın artırılması mexanizmi” (memory enhancement) adlanır.

Təcrübələr göstərir ki, beyin yadda saxlanacaq anılara qərar verərkən mərhələli qiymətləndirmə sistemi işlədir. Təxminən 650 nəfərin iştirak etdiyi on müxtəlif təcrübənin nəticələri bunu sübut edib.

Yaddaş sadəcə passiv bir sistem deyil

Psixologiya və beyin elmləri üzrə professor Robert M. G. Reinhart bildirir:

"Yaddaş passiv bir qeyd cihazı deyil. Beynimiz nəyin vacib olduğuna qərar verir və emosional hadisələr kövrək xatirələri sonradan sabitləşdirə bilər".

Elm adamlarının apardığı təcrübələrdə iştirakçılara müxtəlif təsvirlər göstərilib. Bəziləri neytral, bəziləri isə mükafatla və ya emosional hadisələrlə əlaqələndirilib. Ertəsi gün edilən gözlənilməz yaddaş testində, emosional hadisədən əvvəl baş verən adi anıların daha çox xatırlandığı müşahidə olunub.

Yaddaş dəyişkəndir

Tədqiqatın müəlliflərinə görə, yaddaşımız zamanla dəyişkəndir. Həyat boyu beynimiz saysız-hesabsız məlumatı emal edir və hansını saxlayacağına qərar verir. Ən çox seçilənlər isə fərqli və emosional yüklü informasiyalardır. Bununla belə, yaddaş daim dəyişməyə açıqdır.

Elm insanları yaddaşı qorumaq və zəifləməsinin qarşısını almaq üçün müntəzəm idman, kifayət qədər yuxu, stressin azaldılması və sosial əlaqələrin möhkəmləndirilməsi kimi üsulların effektiv olduğunu bildirirlər.

Xatirələr sabit deyil, dinamikdir

Qlazqo Universitetindən bilişsel neyroelmçi Mariya Vimber bu araşdırmanın nəticələrini belə şərh edib:

"Xatirələr sabit fotoşəkillər deyil, dinamikdir. Onların taleyi sonradan baş verən hadisələrdən asılı olaraq dəyişə bilər".

Lin tapıntıların həm təhsil, həm də tibb sahəsində tətbiq oluna biləcəyinə inanır. Məsələn, bir tarix dərsi maraqlı bir fəaliyyətlə əlaqələndirildikdə, şagirdin həmin dərsi daha yaxşı xatırlaması mümkündür.

O, həmçinin demensiya xəstələrinin adi bir yaddaşı — məsələn, eynəyini masaya qoyduğu anı — "sevilən bir mahnı”, "ailə fotosu” və ya "kiçik bir hədiyyə” ilə əlaqələndirərək yadda daha güclü şəkildə saxlaya biləcəyini qeyd edib.

Heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlara əsasən, zəif xatirələr "etiketlənə” bilər və güclü bir hadisə ilə qarşılaşdıqda sabitləşə bilər. Bu proses "davranışsal etiketləmə” (behavioral tagging) adlanır. Lin-in fikrincə, onun tapıntıları bu nəzəriyyə ilə üst-üstə düşür.

Gələcəkdə tədqiqatçılar beynin yaddaş mexanizmlərini real vaxtda izləmək üçün beyin görüntüləmə texnologiyalarından istifadə etməyi planlaşdırırlar.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:570
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 05 Oktyabr 2025 09:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see363

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see303

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see301

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see301

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see296

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see277

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see277

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see277

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see262

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see256

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see255

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see251

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see250

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see249

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see244

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see242

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see232

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see228

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri