Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Beynimiz niyə bəzi xatirələri saxlayır, digərlərini isə unudur?

Icma.az, Qaynarinfo portalına istinadən məlumat yayır.

Hamımız xoş xatirələr toplamaq istəyirik. Bəzi anıların yaddaşımızda canlı qalmasını, bəzilərini isə unutmaq arzusundayıq. Ancaq bu, həmişə mümkün olmur. 

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, Boston Universitetində aparılan yeni araşdırma isə göstərir ki, adi və əhəmiyyətsiz görünən anılar belə emosional bir toxunuşla yaddaşda qalıcı ola bilər. Başqa sözlə, daha çox gözəl anı toplamaq müəyyən qədər bizim əlimizdədir.

Duyğular yaddaşı gücləndirir

Beynin bəzi anıları saxlayıb, digərlərini unutmasının səbəbi emosional bağların yaddaşı gücləndirmə təsiri ilə bağlıdır. Boston Universitetinin tədqiqatçıları bildirirlər ki, zəif və ya adi anılar güclü emosional hadisələrlə əlaqələndirildikdə yaddaşda daha qalıcı olur.

Məsələn, adi bir gəzinti zamanı gördüyünüz bir quşu normalda unuda bilərsiniz. Amma həmin gəzinti zamanı sizi sevindirən bir xəbər almış olsanız, o quşun görüntüsü həmin emosional anla birləşir və daha uzun müddət yadda qalır.

Bir dələnin hərəkətindən ilham alan sual

Boston Universitetinin Reinhart Neyroelm Laboratoriyasında doktorant olan Leo Çenyanq Lin iki il əvvəl Nyu-Hempşirdə etdiyi bir səfərdə ağaclar arasında qaçışan dələləri izləyərkən bu mənzərənin yaddaşında canlı qaldığını fərq edib. Həmin gün həm o səhnəni, həm də dostlarının keçdiyi təsərrüfat heyvanlarını aydın şəkildə xatırlayıb. Bu, onun beynində bir sual doğurub: "İnsan beyni niyə bəzi sıradan anıları saxlayır, digərlərini isə unudur?"

Bu sual, "Science Advances" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmanın mərkəzində dayanır.

Araşdırmanın məqsədi və nəticələri

Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, bu nəticələr tədris və səhiyyə kimi sahələrdə praktik tətbiq tapacaq. Məsələn, müəllimlər bu bilgilərdən istifadə edərək şagirdlərin öyrəndiklərini daha yaxşı yadda saxlamalarına kömək edə bilər, baxıcılar isə demensiya xəstələri ilə daha səmərəli ünsiyyət qura bilər.

Araşdırmaya görə, beyin bəzi anıları mühüm təcrübələrlə əlaqələndirdikdə onları seçici şəkildə gücləndirir. Bu proses "yaddaşın artırılması mexanizmi” (memory enhancement) adlanır.

Təcrübələr göstərir ki, beyin yadda saxlanacaq anılara qərar verərkən mərhələli qiymətləndirmə sistemi işlədir. Təxminən 650 nəfərin iştirak etdiyi on müxtəlif təcrübənin nəticələri bunu sübut edib.

Yaddaş sadəcə passiv bir sistem deyil

Psixologiya və beyin elmləri üzrə professor Robert M. G. Reinhart bildirir:

"Yaddaş passiv bir qeyd cihazı deyil. Beynimiz nəyin vacib olduğuna qərar verir və emosional hadisələr kövrək xatirələri sonradan sabitləşdirə bilər".

Elm adamlarının apardığı təcrübələrdə iştirakçılara müxtəlif təsvirlər göstərilib. Bəziləri neytral, bəziləri isə mükafatla və ya emosional hadisələrlə əlaqələndirilib. Ertəsi gün edilən gözlənilməz yaddaş testində, emosional hadisədən əvvəl baş verən adi anıların daha çox xatırlandığı müşahidə olunub.

Yaddaş dəyişkəndir

Tədqiqatın müəlliflərinə görə, yaddaşımız zamanla dəyişkəndir. Həyat boyu beynimiz saysız-hesabsız məlumatı emal edir və hansını saxlayacağına qərar verir. Ən çox seçilənlər isə fərqli və emosional yüklü informasiyalardır. Bununla belə, yaddaş daim dəyişməyə açıqdır.

Elm insanları yaddaşı qorumaq və zəifləməsinin qarşısını almaq üçün müntəzəm idman, kifayət qədər yuxu, stressin azaldılması və sosial əlaqələrin möhkəmləndirilməsi kimi üsulların effektiv olduğunu bildirirlər.

Xatirələr sabit deyil, dinamikdir

Qlazqo Universitetindən bilişsel neyroelmçi Mariya Vimber bu araşdırmanın nəticələrini belə şərh edib:

"Xatirələr sabit fotoşəkillər deyil, dinamikdir. Onların taleyi sonradan baş verən hadisələrdən asılı olaraq dəyişə bilər".

Lin tapıntıların həm təhsil, həm də tibb sahəsində tətbiq oluna biləcəyinə inanır. Məsələn, bir tarix dərsi maraqlı bir fəaliyyətlə əlaqələndirildikdə, şagirdin həmin dərsi daha yaxşı xatırlaması mümkündür.

O, həmçinin demensiya xəstələrinin adi bir yaddaşı — məsələn, eynəyini masaya qoyduğu anı — "sevilən bir mahnı”, "ailə fotosu” və ya "kiçik bir hədiyyə” ilə əlaqələndirərək yadda daha güclü şəkildə saxlaya biləcəyini qeyd edib.

Heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlara əsasən, zəif xatirələr "etiketlənə” bilər və güclü bir hadisə ilə qarşılaşdıqda sabitləşə bilər. Bu proses "davranışsal etiketləmə” (behavioral tagging) adlanır. Lin-in fikrincə, onun tapıntıları bu nəzəriyyə ilə üst-üstə düşür.

Gələcəkdə tədqiqatçılar beynin yaddaş mexanizmlərini real vaxtda izləmək üçün beyin görüntüləmə texnologiyalarından istifadə etməyi planlaşdırırlar.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:536
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 05 Oktyabr 2025 09:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see332

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see306

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see292

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see272

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see270

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see267

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see266

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see262

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see253

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see245

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see241

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see239

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see238

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see237

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see230

Bu ərazidə yeni üç mərtəbəli məktəb TİKİLƏCƏK 9 milyonluq LAYİHƏ

16 Noyabr 2026 18:22see228

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see215

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see215

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see208

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri