BMT Baş Assambleyası fonunda qlobal gərginlik

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Nyu-Yorkda Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 81-ci Baş Assambleyasının yüksək səviyyəli həftəsi başlayıb. BMT-nin rəsmi məlumatına görə, 22–28 sentyabr tarixlərində keçirilən ümumi debatlarda dünyanın 193 üzv dövlətinin liderləri və yüksək səviyyəli nümayəndələri beynəlxalq gündəmin əsas məsələlərini müzakirə edirlər. Builki sessiya “Etimadı bərpa etmək, transformasiyanı idarə etmək: hamı üçün nəticə verən BMT” mövzusu altında keçirilir. Təşkilat bildirir ki, bu toplantı beynəlxalq əməkdaşlığın ciddi sınaqlardan keçdiyi, geosiyasi gərginliklərin və bir-biri ilə əlaqəli qlobal böhranların artdığı bir dövrə təsadüf edir.

BMT-nin gündəliyində beynəlxalq sülh və təhlükəsizliklə yanaşı, iqlim dəyişiklikləri, davamlı inkişaf, pandemiyaların qarşısının alınması və onlara hazırlıq, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, inkişaf hüququ, irqi ayrı-seçkiliklə mübarizə və nüvə silahlarının tamamilə aradan qaldırılması kimi məsələlər də mühüm yer tutur. Təşkilatın rəsmi proqramına əsasən, qarşıdakı günlərdə bu mövzular üzrə bir sıra yüksək səviyyəli görüşlərin keçirilməsi nəzərdə tutulur.

BMT-nin təqdim etdiyi mənzərənin ardınca Associated Press-in məhz bu gün yayımladığı təhlil dünyanın hazırkı vəziyyətini daha geniş geosiyasi kontekstdə nəzərdən keçirir. AP-nin BMT-nin illik toplantısının açılışı ilə bağlı materialında diplomatların dünyanı “dərin qarışıqlıq və qeyri-müəyyənlik” içində təsvir etdikləri bildirilir. Agentliyin təhlilinə görə, Avropada Rusiya–Ukrayna müharibəsinin, Yaxın Şərqdə isə genişlənən qarşıdurmanın davam etməsi, qlobal iqtisadiyyatda dəyişkənlik və dünya düzənində baş verən dəyişikliklər builki toplantının ümumi fonunu müəyyənləşdirir.

AP yazır ki, son dövrdə baş verən hadisələr beynəlxalq diplomatiyanın qarşısında daha mürəkkəb mənzərə yaradıb. Agentliyin təhlilində ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatlarından sonra Yaxın Şərqdə qarşıdurmanın genişlənməsi, mühüm su yolunun fəaliyyətinin pozulması və bunun enerji və beynəlxalq təhlükəsizliyə təsirləri qeyd olunur. Eyni zamanda Rusiya ilə Ukrayna arasında dörd ildən artıqdır davam edən müharibədə son günlər hərbi hücumların intensivləşdiyi və diplomatik səylərin hələlik münaqişəyə son qoymadığı bildirilir.

AP-nin təhlilində qlobal problemlərin yalnız müharibələrlə məhdudlaşmadığı da vurğulanır. Agentlik son aylarda Afrikada Ebola epidemiyası, müxtəlif regionlarda dağıdıcı zəlzələ və daşqınlar, iqlim dəyişikliklərinin təsirləri və növbəti pandemiyaya hazırlıqla bağlı narahatlıqların da beynəlxalq gündəmdə olduğunu qeyd edir. Bununla yanaşı, süni intellektin sürətli inkişafı və onun idarə olunması məsələsi də dünya liderlərinin müzakirə etməli olduğu yeni çağırışlardan biri kimi təqdim olunur.

Bildirilir ki, bir sıra diplomat və keçmiş rəsmilər beynəlxalq hüquq, vasitəçilik və qlobal konsensusla bağlı problemlərə diqqət çəkiblər. Bəzi diplomatlar BMT-nin münaqişələrin həlli və beynəlxalq əməkdaşlığın təmin edilməsində imkanlarının ciddi sınaqdan keçdiyini düşünürlər. Bununla yanaşı, BMT Baş Assambleyasının kuluar görüşlərinin rəqib və tərəfdaş dövlətlərin nümayəndələrini bir araya gətirmək və diplomatik təmaslar üçün imkan yaratmaq baxımından əhəmiyyətli olduğu vurğulanır.

Beləliklə, BMT-nin rəsmi gündəliyi ilə Associated Press-in 22 sentyabr tarixli təhlili birlikdə nəzərdən keçirildikdə, builki Baş Assambleyanın iki paralel istiqaməti diqqət çəkir: bir tərəfdən dövlətlər qarşılıqlı əməkdaşlıq, iqlim, davamlı inkişaf, səhiyyə və nüvə təhlükəsizliyi kimi uzunmüddətli məsələləri müzakirə edirlər, digər tərəfdən isə davam edən müharibələr və geosiyasi qarşıdurmalar beynəlxalq diplomatiyanın əsas diqqət mərkəzində qalır.

N.Adilqızı
XQ