Böyük hesab səhvi: Dəniz səviyyəsi illərdir yanlış ölçülüb

Dünya üzrə dəniz səviyyələrinin təsirlərinə dair aparılan demək olar ki, bütün araşdırmaların, mövcud dəniz səviyyəsinin əslində olduğundan daha aşağı olduğunu fərz etdiyi ortaya çıxıb. Alimlər bu vəziyyəti "metodoloji kor nöqtə” adlandırır. Bu səbəbdən sahil daşqınları və eroziyanın gözləniləndən daha tez baş verməsi mümkündür.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Niderlanddakı Vaqeningen Universitetindən Katarina Siqer və Filip Minderhoud sahil bölgələrinin həssaslığı barədə 385 rəyli araşdırmanı analiz edib. Təhlilə görə, işlərin 90 faizi dəniz səviyyəsinə təsir edən okean axınları, gelgit, temperatur, duzluluq və külək kimi amilləri nəzərə almayıb. Bu çatışmazlıq səbəbindən sahil sularının səviyyəsi orta hesabla 24–27 santimetr aşağı ölçülüb.

Bu fərq düzəldildikdə, 2100-cü ilə qədər evləri sular altında qala biləcək insanların sayı 68 faizə qədər arta bilər. Bu da təxminən əlavə 132 milyon insanın risk altında olduğu anlamına gəlir. Bu şəxslərin böyük əksəriyyəti Cənub-Şərqi Asiya və Okeaniya bölgələrində yaşayır. Bu bölgələrdə dəniz səviyyəsi əvvəlki təxminlərdən orta hesabla təxminən 1 metr yüksək, bəzi yerlərdə isə fərq bir neçə metrə çatır.

Yüzilliyin sonuna qədər dəniz səviyyəsinin 1 metrədək yüksələ biləcəyini proqnozlaşdıran hesabatlar hələ də keçərlidir. Lakin bu artımın nəticələrini araşdıran işlər başlanğıc məlumatlarını aşağı hesab etdikləri üçün, bu təsirlərin gözləniləndən daha erkən ortaya çıxacağı gözlənilir.

Araşdırılan işlərin 46-sı, qlobal islanmanın təsirlərinə dair ən əhatəli qiymətləndirmələrdən biri olan Hökumətlərarası İqlim Dəyişiklikləri Panelinin (IPCC) son hesabatlarında da istinad kimi istifadə olunub. Bu hesabatlar dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi daxil olmaqla iqlim dəyişikliyinin təsirləri üzrə ən səlahiyyətli elmi qiymətləndirmələr hesab olunur.

Dünya, fırlanması səbəbindən ekvator bölgəsində yüngülcə şişkin bir formaya malikdir. Həmçinin planetin mantosundakı daha sıx bölgələr suya daha güclü cazibə qüvvəsi tətbiq edir. Bu səbəbdən müəyyən bir nöqtənin hündürlüyünü hesablamaq üçün "geoit” adlanan kompüter modeli tələb olunur. Geoit dünya üzrə orta dəniz səviyyəsini təmsil edən nizamsız forma kimi təsvir edilir.

Lakin real dəniz səviyyəsi bəzi bölgələrdə geoide görə bir neçə metr yüksək ola bilər. Bunun səbəbi küləklərin və axınların suyu müəyyən yerlərdə toplaması və ya temperatur artımının suyun genişlənməsinə yol açmasıdır. Bundan əlavə, sahil zolaqları da zamanla dəyişir. Çayların gətirdiyi çöküntülər sahilləri qaldıra bilərkən, şəhərlərin yeraltı suyunu çəkilməsi torpaq səthinin çökməsinə səbəb ola bilər.

Alimlərin böyük əksəriyyəti sahil torpağı və su səviyyələrini müəyyən etmək üçün peyk ölçmələrini geoitle müqayisə etmək əvəzinə, düzəldilməmiş geoit dəniz səviyyəsi məlumatından istifadə edib. Hesablama aparan araşdırmaların bəziləri isə torpaq və dəniz hündürlüklərini fərqli geoit modelləri ilə müəyyən etdiyindən nəticələr səhv çıxıb. Analiz edilən işlərin 1 faizindən də azı araşdırdıqları sahil bölgələri üçün doğru, güncel dəniz səviyyəsini təyin edə bilib.

Aydın