“Böyük Qayıdış gələcəyin planlaşdırılmasıdır“ ŞƏRH OLUNDU

“Azərbaycanın post-münaqişə dövründə həyata keçirdiyi ən mühüm strateji layihələrdən biri Böyük Qayıdış prosesidir. Bu proses təkcə məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına fiziki şəkildə qaytarılmasını deyil, eyni zamanda uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafın, institusional idarəetmənin və dayanıqlı məskunlaşma modelinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Züriyyə Qarayeva bildirib.

Onun sözlərinə görə, Böyük Qayıdış dövlət siyasətinin prioritet istiqaməti kimi kompleks yanaşma tələb edən çoxşaxəli bir prosesdir:

“İlk mərhələdə təhlükəsizlik və infrastruktur məsələləri əsas hədəf kimi müəyyənləşdirilib. Minatəmizləmə işləri, yol-nəqliyyat şəbəkəsinin qurulması, enerji, su və kommunikasiya xətlərinin bərpası qayıdışın fundamental şərtləridir. Bu mərhələdə aparılan işlər göstərir ki, Böyük Qayıdış spontan köç prosesi deyil, planlı və mərhələli dövlət proqramı əsasında icra olunur. “Ağıllı kənd” və “ağıllı şəhər” konsepsiyalarının tətbiqi isə regionun gələcək inkişafının müasir texnologiyalar üzərində qurulacağını göstərir.

Sosial aspekt Böyük Qayıdışın əsas sütunlarından biridir. Qayıdan əhalinin məşğulluğunun təmin edilməsi, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxış, sosial adaptasiya mexanizmlərinin yaradılması prosesin davamlılığını müəyyən edir. Uzun illər məcburi köçkünlük şəraitində yaşayan insanların yeni mühitə uyğunlaşması yalnız fiziki şəraitlə məhdudlaşmır; bu, psixoloji və sosial reinteqrasiya tələb edən mürəkkəb mərhələdir. Bu baxımdan dövlət qurumları ilə yanaşı, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının iştirakı da mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

İqtisadi baxımdan Böyük Qayıdış regionların potensialının yenidən aktivləşdirilməsi deməkdir. Kənd təsərrüfatı, turizm, alternativ enerji və logistika sahələri Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının əsas inkişaf istiqamətləri kimi müəyyən olunub. Bu yanaşma yalnız sosial rifahı artırmaq deyil, eyni zamanda regionu ölkə iqtisadiyyatının fəal subyektinə çevirmək məqsədi daşıyır. Davamlı iqtisadi fəaliyyət olmadan qayıdışın uzunömürlü olması mümkün deyil.

Eyni zamanda, Böyük Qayıdış prosesi hüquqi və idarəetmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsini də zəruri edir. Torpaq münasibətləri, mülkiyyət hüquqları, bələdiyyə idarəçiliyi və yerli icra strukturlarının effektiv fəaliyyəti qayıdışın institusional əsaslarını təşkil edir. Bu sahələrdə şəffaflıq və hüquqi müəyyənlik ictimai etimadın formalaşmasında həlledici rol oynayır.

Böyük Qayıdış prosesi yalnız keçmişin nəticələrinin aradan qaldırılması deyil, gələcəyin planlaşdırılmasıdır. Bu proses Azərbaycanın post-münaqişə inkişaf modelinin əsas göstəricisi kimi çıxış edir və dövlətin sosial məsuliyyətinin, strateji baxışının və uzunmüddətli inkişaf iradəsinin ifadəsidir. Böyük Qayıdış bir mərhələnin sonu deyil, yeni regional və milli inkişaf mərhələsinin başlanğıcıdır”.