Brüssel zirvəsi İrəvana nə vəd edir?

Ermənistan “Avropa arzusu” ilə iqtisadi reallıqlar arasında qalıb

Noyabrın 3-də Brüsseldə Avropa İttifaqının (Aİ) genişlənməsi məsələlərinə həsr olunmuş zirvə görüşü keçiriləcək. Rəsmi adı ingiliscə “Euronews Enlargement Summit 2026” adlanan zirvə görüşündə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan da iştirak edəcək. Onun məclisdə qonaq natiq qismində çıxışı nəzərdə tutulub. Ermənistan hökumətinin mətbuat katibi Melanya Arutyunyan “Armenpress”ə açıqlamasında Paşinyanın Brüsselə səfər edəcəyini təsdiqləyib. Bu barədə “Facebook” sosial şəbəkəsindəki rəsmi hesabında “Euronews” telekanalı da məlumat yayıb.

Zirvə görüşü Aİ-nin genişlənmə perspektivlərinin müzakirəsi üçün siyasi liderləri, müəyyən siyasət hazırlayan şəxsləri, ekspertləri və işgüzar dairələrin nümayəndələrini bir araya gətirəcək. Gündəliyə təkcə ittifaqın gələcəkdə hansı ölkələri üzvlüyə qəbul edə biləcəyi məsələsi daxil deyil. İştirakçılar həm də Avropanın gələcəkdə necə bir birlik qurmaq istədiyini, genişlənmənin ümumi siyasi və iqtisadi xəttə necə təsir göstərəcəyini müzakirə edəcəklər. Toplantıda Aİ-nin genişlənməsinin gələcəyi, Avropa təhlükəsizliyi və strateji muxtariyyət, iqtisadi imkanlar və rəqabət qabiliyyəti, demokratiya və islahatlar, eləcə də Aİ-yə üzvlük yolu ilə bağlı məsələlər diqqət mərkəzində olacaq. Sammit “Euronews”un auditoriyası üçün canlı yayımlanacaq.

Brüsseldəki görüşdən bir həftə əvvəl, oktyabrın 27-də Paşinyan İrəvanda Avropa Komissiyasının genişlənmə və Şərq qonşuluğu üzrə baş direktorluğunun rəhbəri Gert Yan Kupmanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib. Ermənistan hökumətinin yaydığı məlumata görə, görüşdə tərəflər Ermənistan–Aİ münasibətlərinin ardıcıl inkişafını və əməkdaşlığın mümkün sahələr üzrə genişləndirilməsini müzakirə ediblər. Paşinyan nəqliyyat, energetika və rəqəmsallaşma sahələrində əlaqələrin dərinləşdirilməsində, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsində və onun dayanıqlılığının möhkəmləndirilməsində hökumətin maraqlı olduğunu bildirib.

Kupman isə Aİ-nin Ermənistan hökumətinin islahatlarla bağlı iddialı gündəliyini alqışladığını və ölkənin dayanıqlı inkişafına töhfə verən sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirməklə bu prosesə ardıcıl dəstək verməyə hazır olduğunu bildirib. Görüşdə iqtisadi və sahəvi əməkdaşlıq, rəqəmsallaşma, energetika, infrastrukturun inkişafı və demokratik islahatlarla yanaşı, regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələləri də müzakirə olunub. Tərəflər regiondakı kommunikasiyaların açılması istiqamətində görülən işlərə də toxunublar.

Aİ ilə tədrici yaxınlaşma

İrəvandakı görüş və Brüsseldəki sammit Ermənistanın Aİ ilə münasibətləri inkişaf etdirmək niyyətinin eyni siyasi xətt üzrə davamıdır. Paşinyan hökuməti nəqliyyat və energetikadan tutmuş ixracın artırılmasına, rəqəmsallaşmaya və islahatlara qədər geniş sahələrdə Avropa ilə əməkdaşlığı dərinləşdirmək istəyir. Bu gündəlik Ermənistan üçün həm siyasi tərəfdaşlıq, həm də iqtisadi imkanlar axtarışıdır. Ancaq Avropa ilə yaxınlaşma barədə siyasi bəyanatlarla üzvlüyə aparan yolun real mərhələlərini bir-birindən ayırmaq lazımdır.

Aİ-nin genişlənməsi yalnız namizəd ölkənin istəyindən asılı deyil. Burada islahatların həyata keçirilməsi, demokratik institutların işləməsi, iqtisadi uyğunlaşma və ittifaqın özünün siyasi qərarları kimi amillər rol oynayır. Brüsselin Ermənistan hökumətinin islahat gündəliyini dəstəklədiyini bildirməsi müsbət siyasi mesajdır, lakin bu açıqlama özlüyündə üzvlüyə dair zəmanət sayılmır. Paşinyanın qonaq natiq kimi dəvəti də Ermənistanın Avropa gündəliyini beynəlxalq platformada səsləndirmək imkanıdır, lakin bu, üzvlük barədə qərar və ya konkret müddətə verilmiş təminat demək deyil.

Zirvə görüşünün gündəliyinin özü də məsələnin miqyasını göstərir. Genişlənmə müzakirəsi artıq yalnız yeni üzvlərin qəbulundan ibarət deyil; Avropanın təhlükəsizliyi, strateji muxtariyyəti və rəqabət qabiliyyəti də bu müzakirənin ayrılmaz hissəsidir. Ermənistanın addımları həm daxili islahatların nəticələri, həm də Aİ-nin strateji maraqları kontekstində qiymətləndiriləcək. İrəvan üçün əsas məsələ siyasi təmasları praktik əməkdaşlığa çevirməkdir.

Brüsselin dəstəyi nə ola bilər?

Aİ rəsmisinin İrəvanda səsləndirdiyi mövqe əməkdaşlığın davam etdirilməsinə hazırlığı göstərir. Bununla belə, “dəstək” anlayışını konkret məzmunla doldurmaq lazımdır. İxracın təşviqi, infrastrukturun inkişafı, rəqəmsallaşma və islahatlar üzrə əməkdaşlıq Ermənistan üçün faydalı istiqamətlərdir. Amma bu sahələrdə verilən siyasi dəstəyi dərhal üzvlük perspektivinin sürətlənməsi və ya iqtisadi problemlərin həlli ilə eyniləşdirmək olmaz.

Paşinyanın Brüsseldə qonaq natiq kimi çıxış etməsi İrəvana öz mövqeyini Avropa müzakirələrinin mühüm platformasında təqdim etmək imkanı verəcək. Eyni zamanda, bu statusun siyasi çəkisini şişirtməmək də vacibdir: sammitdə iştirak Ermənistanın Avropa gündəliyinə marağın göstəricisidir, lakin Aİ-nin gələcək qərarlarını qabaqcadan müəyyən etmir. İrəvanın əldə edə biləcəyi nəticələr hökumətin islahatları nə dərəcədə ardıcıl aparmasından və tərəfdaşlarla razılaşdırılmış işləri praktik nəticəyə çevirə bilməsindən asılı olacaq.

Rusiya və Aİİ amili

Ermənistanın Avropaya yaxınlaşmaq cəhdi Rusiya ilə mövcud iqtisadi əlaqələr və Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı (Aİİ) üzvlük kontekstindən kənarda qiymətləndirilə bilməz. İrəvan Aİ ilə əməkdaşlığı nəqliyyat, energetika, ixrac və iqtisadi şaxələndirmə sahələrində genişləndirmək istəyir. Lakin Avropa ilə inteqrasiyanın dərinləşməsi Aİİ çərçivəsindəki öhdəliklərlə necə uzlaşdırılacaq sualı da gündəmdə qalır. Bu, sadəcə, siyasi şüar seçimi deyil. İqtisadi birliklərin qaydaları, ticarət münasibətləri və bazarlara çıxış şərtləri konkret qərarlar tələb edir. Buna görə də Ermənistanın qarşısında duran vəzifə Avropa ilə əməkdaşlıq niyyətini bəyan etməklə bitmir; İrəvan seçdiyi istiqamətin iqtisadi nəticələrini də hesablamalıdır. Rusiyanın Ermənistanın iqtisadi əlaqələrindəki rolunu nəzərə almadan bu prosesin mümkün təsirlərini tam qiymətləndirmək mümkün deyil.

Nəticə etibarilə, Paşinyanın Brüssel səfəri və Kupmanla İrəvanda keçirilən görüş Ermənistan–Aİ münasibətlərinin fəallaşdığını göstərir. Amma siyasi təmasların həqiqi çəkisi onların yaratdığı nəticələrlə ölçüləcək. Brüssel İrəvana əməkdaşlıq imkanları təklif edə, islahatları dəstəkləyə və müxtəlif sahələrdə əlaqələri genişləndirə bilər. Ermənistanın Avropa yolunun nə qədər irəliləyəcəyi isə təkcə bu siyasi yaxınlaşmadan deyil, islahatların keyfiyyətindən, iqtisadi qərarların uzlaşdırılmasından və Aİ-nin özünün verəcəyi qərarlardan asılı olacaq. Paşinyanın Avropa planlarının əsas sınağı da budur: Avropa platformalarında iştirakını konkret iqtisadi və siyasi nəticələrə çevirə biləcəkmi, yoxsa inteqrasiya gündəliyi hələlik daha çox bəyanat və gözləntilər səviyyəsində qalacaq?

Səxavət HƏMİD
XQ