Bu ərəb ölkəsində 11 milyon əhali var, 10 milyonu miqrantdır

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ) Yaxın Şərqin strateji baxımdan ən mühüm dövlətlərindən biri hesab olunur. Yeddi əmirlikdən ibarət federativ monarxiya olan bu ölkə 1971-ci ildən etibarən sürətli inkişaf yolu keçmiş, qısa müddətdə enerji resurslarına əsaslanan iqtisadiyyatdan diversifikasiya olunmuş maliyyə, turizm və texnologiya mərkəzinə çevrilmişdir. Dubay və Əbu Dabi kimi şəhərlər yalnız regionda deyil, qlobal miqyasda iqtisadi və maliyyə mərkəzləri kimi tanınır. Bununla belə, son illərdə, xüsusilə 2025-ci ildən sonra BƏƏ-nin həm daxili strukturu, həm də regional mövqeyi ilə bağlı risklər daha açıq şəkildə üzə çıxmağa başlamışdır.

Axar.az xəbər verir ki, bu barədə araşdırmaçı jurnalist Elbəyi Həsənli qeyd edib.

“BƏƏ-nin strateji gücü ilk növbədə onun hərbi və iqtisadi potensialında özünü göstərir. Ölkə regionda ən müasir silah sistemlərinə malik dövlətlərdən biridir və peşəkar orduya sahibdir. Müasir döyüş təyyarələri, pilotsuz uçuş aparatları və inkişaf etmiş dəniz qüvvələri BƏƏ-ni Yaxın Şərqdə hərbi baxımdan təsirli aktorlardan birinə çevirir. 2014-cü ildən tətbiq olunan məcburi hərbi xidmət isə bu potensialı daha da gücləndirmişdir. Digər tərəfdən, ölkə dünyanın ən böyük neft və qaz ehtiyatlarından birinə sahib olmaqla yanaşı, son illərdə enerji sektorundan əldə edilən gəlirləri maliyyə və texnologiya sahələrinə yönəldərək iqtisadi dayanıqlığını artırmağa çalışmışdır. 2026-cı ildə OPEC-dən çıxmaq qərarı isə BƏƏ-nin enerji siyasətində daha müstəqil kurs seçdiyini göstərir.

Lakin bu güclü görünən strukturun daxilində ciddi zəifliklər mövcuddur və bunların ən başlıcası demoqrafik disbalansdır. BƏƏ-nin əhalisi təxminən 11 milyon nəfərdir, lakin bu əhalinin cəmi 11 faizi yerli vətəndaşlardan ibarətdir. Bu o deməkdir ki, ölkədə yaşayan insanların böyük əksəriyyəti müxtəlif ölkələrdən gəlmiş miqrant işçilərdir. Bu model iqtisadi inkişaf baxımından effektiv görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə sosial və siyasi risklər yaradır. Miqrant işçilər ölkə iqtisadiyyatının əsas hərəkətverici qüvvəsini təşkil etsələr də, onların siyasi hüquqları yoxdur və sosial təminatları məhduddur. Bu isə potensial narazılıq və daxili gərginlik riskini artırır. Eyni zamanda, iqtisadiyyatın bu dərəcədə xarici işçi qüvvəsindən asılı olması hər hansı qlobal və ya regional böhran zamanı ölkəni həssas vəziyyətə sala bilər”, - o bildirib.

E.Həsənli hesab edir ki, BƏƏ-nin xarici siyasətində son illərin ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri İsrail ilə münasibətlərin normallaşdırılması olmuşdur:

“2020-ci ildə imzalanmış “İbrahim razılaşmaları” ölkəyə yeni iqtisadi və texnoloji imkanlar qazandırsa da, bu addım ərəb dünyasında ənənəvi mövqedən uzaqlaşma kimi qiymətləndirilmişdir. Fələstin məsələsinin hələ də həll olunmadığı bir şəraitdə İsrail ilə yaxınlaşma BƏƏ daxilində də müəyyən narazılıq yaradır. Bu narazılıq açıq şəkildə ifadə olunmasa da, federativ quruluş daxilində müxtəlif əmirliklərin və ictimai qrupların bu məsələyə fərqli yanaşmaları parçalanma riskini artıran amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Regiondakı digər mühüm faktor İranın artan təsiridir. İranın Yaxın Şərqdə hərbi və siyasi nüfuzunu genişləndirməsi BƏƏ üçün birbaşa təhlükə yaradır. Xüsusilə 2026-cı ildə ABŞ və İsrailin İrana qarşı həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar zamanı BƏƏ-nin öz infrastrukturunu qorumaq üçün əlavə tədbirlər görməsi ölkənin nə dərəcədə risk altında olduğunu göstərmişdir. Bu vəziyyət BƏƏ-ni həm təhlükəsizlik baxımından daha həssas edir, həm də onu regiondakı böyük güclər arasında seçim etməyə məcbur edir.

Bununla yanaşı, Səudiyyə Ərəbistanı ilə münasibətlərdə müşahidə olunan gərginlik də diqqətəlayiqdir. Uzun müddət strateji müttəfiq kimi çıxış edən bu iki ölkə arasında son illərdə enerji siyasəti, Yəməndəki münaqişə və regional liderlik uğrunda rəqabət səbəbindən fikir ayrılıqları yaranmışdır. Bu gərginlik BƏƏ-nin regiondakı mövqeyini daha mürəkkəb hala gətirir və onu yeni geosiyasi balanslar axtarmağa vadar edir.

BƏƏ-nin digər regionlarla münasibətlərində isə balanslaşdırılmış siyasət diqqət çəkir. Məsələn, Cənubi Qafqazda Azərbaycan və Ermənistan arasında baş vermiş münaqişə zamanı BƏƏ neytral mövqe tutmağa çalışmış və hər iki tərəflə əlaqələrini qoruyub saxlamışdır. Bu yanaşma ölkənin daha geniş geosiyasi strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.

Nəticə etibarilə, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri bu gün həm güclü, həm də həssas bir dövlətdir. Onun iqtisadi inkişafı, hərbi potensialı və diplomatik fəallığı şübhəsiz ki, regionda mühüm rol oynamağa imkan verir. Lakin demoqrafik disbalans, miqrant işçilərlə bağlı sosial problemlər, İsrail ilə münasibətlərin doğurduğu daxili narazılıq, İran təhlükəsi və Səudiyyə Ərəbistanı ilə artan rəqabət kimi faktorlar ölkənin gələcək sabitliyi üçün ciddi risklər yaradır. Bu baxımdan əsas sual ondan ibarətdir ki, BƏƏ mövcud strateji balansı qoruyub saxlaya biləcəkmi, yoxsa bu ziddiyyətlər zamanla onun daxili dayanıqlığını zəiflədəcək”.