Bu şəxslərə icbari tibbi sığortada GÜZƏŞT: Hansı yeniliklər olacaq?

"İcbari Tibbi Sığorta haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanununa edilən dəyişikliklə işsiz şəxslər üçün güzəşt müddətinin tanınması sosial müdafiə baxımından müsbət addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla belə, bu mexanizmin nə dərəcədə yetərli olması və tətbiq zamanı yarana biləcək hüquqi problemlər ayrıca təhlil tələb edir".
Bunu Demokrat.az-a açıqlamasında hüquqşünas Əlövsət Allahverdiyev deyib. 
O, bildirib ki, güzəşt müddətinin müsbət cəhətləri mövcuddur:
"İlk növbədə bu yanaşma sosial ədalət prinsipinə uyğundur, çünki işsiz qalan şəxs tibbi xidmətlərdən dərhal məhrum edilmir. Eyni zamanda sağlamlıq hüququnun davamlılığı təmin olunur ki, bu da Konstitusiyanın sağlamlığın qorunması hüququnu təsbit edən müvafiq maddəsinə uyğundur. Güzəşt müddəti keçid dövrünü yumşaldaraq şəxsin yeni iş tapana və ya sosial statusu dəyişənədək müdafiəsiz qalmasının qarşısını alır". 
Hüquqşünas bildirib ki, bununla yanaşı, mexanizmin çatışan cəhətləri də az deyil:
"Əgər güzəşt müddəti zaman baxımından qısadırsa, real sosial qoruma təmin etmir. Uzunmüddətli işsizlər üçün ayrıca və effektiv mexanizmin olmaması ciddi boşluq yaradır. Güzəştin yalnız rəsmi işsiz statusu olan şəxslərə şamil edilməsi isə qeyri-formal sektorda çalışanların bu hüquqdan kənarda qalmasına səbəb olur. Bundan əlavə, tibbi xidmətlərin tam paketi deyil, məhdud həcmi tətbiq edilərsə, güzəştin praktiki faydası əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Bu baxımdan güzəşt müddəti yalnız müvəqqəti və məhdud həll kimi dəyərləndirilə bilər. Uzunmüddətli və sistemli sosial qoruma üçün əlavə mexanizmlərin yaradılmasına ehtiyac var".
Onun sözlərinə görə, tətbiq zamanı yarana biləcək hüquqi problemlər də diqqətdən kənarda qalmamalıdır:
"İlk növbədə “işsiz” anlayışının qeyri-müəyyənliyi suallar yaradır. İşsiz yalnız Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyində qeydiyyata alınan şəxs hesab olunmalıdırmı, yoxsa öz ərizəsi ilə işdən çıxanlar da bu kateqoriyaya daxildirmi? Bu qeyri-müəyyənlik bərabərlik prinsipinin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Digər problem məlumat mübadiləsi ilə bağlıdır. İşdən çıxma barədə məlumatın gec ötürülməsi şəxsin əsassız şəkildə sığortasız qalmasına səbəb ola bilər. Güzəşt müddətinin hansı tarixdən başlaması, işdən çıxma tarixi, qeydiyyat tarixi və ya başqa bir zaman nöqtəsi dəqiq müəyyən edilməzsə, inzibati səhvlər və hüquqi mübahisələr qaçılmaz olacaq".
Onun sözlərinə görə, maliyyələşmə mexanizmi də açıq qalan mühüm məsələlərdəndir:
"Güzəşt dövründə sığorta haqqının kim tərəfindən ödəniləcəyi, dövlət büdcəsi, yoxsa İcbari Tibbi Sığorta Fondu hesabına, aydın tənzimlənməzsə, normativ boşluq yaranacaq. Bundan əlavə, güzəştin yalnız müəyyən kateqoriyalara şamil edilməsi ayrı-seçkilik riskini də artırır. Əgər yalnız rəsmi qeydiyyatda olan işsizlər bu hüquqdan yararlana bilərlərsə, bu yanaşma Konstitusiyanın bərabərlik prinsipinə zidd şəkildə şərh oluna bilər".
O, qeyd edib ki, bu səbəbdən hesab etmək olar ki, güzəşt müddətinin müddəti və şərtləri dəqiq normativ aktlarla tənzimlənməlidir:
"Uzunmüddətli işsizlər üçün dövlət tərəfindən maliyyələşdirilən sığorta mexanizmi yaradılmalı, elektron informasiya sistemləri arasında avtomatik inteqrasiya təmin edilməlidir. Eyni zamanda qeyri-formal məşğulluqdan çıxan şəxslər üçün alternativ hüquqi mexanizmlər nəzərdə tutulmalıdır. Nəticə etibarilə, işsizlər üçün güzəşt müddəti mühüm sosial təminat aləti olsa da, mövcud formada tam hüquqi və sosial qoruma təmin etmir. Bu dəyişiklik yalnız keçid mərhələsi kimi effektivdir və hüquqi qeyri-müəyyənliklər aradan qaldırılmadıqca, praktikada ciddi problemlər qaçılmaz olacaq".
Əfsanə Kamal
Demokrat.az