Budapeşt körpüsü, Orban Avropanı Türk dünyasına bağlayır

Macarıstan Türk Dövlətləri Təşkilatında (TDT) müşahidəçi statusuna malik olsa da, bu iştirak sadəcə formal xarakter daşımır. Ölkənin TDT-dəki fəallığı, əslində, Viktor Orbanın uzaqgörən və çoxvektorlu xarici siyasətinin nəticəsidir. Orbanın rəhbərliyi altında Macarıstan Avropa İttifaqının üzvü kimi, TDT-nin Qərbə açılan strateji tərəfdaşı rolunu oynayır. Onun “Avrasiya balansı” siyasəti Macarıstanı həm Avropada, həm də Türk dünyasında körpü mövqeyinə çıxarıb.
Budapeştin bu təşkilatda iştirakı həm siyasi, həm də mədəni baxımdan körpü funksiyası daşıyır. Viktor Orban TDT-ni Avropanın sabitliyi üçün vacib hesab edir və bu səbəbdən Macarıstanın təşkilat tədbirlərində fəal iştirakını şəxsən təşviq edir. Bu fəallıq nəticəsində TDT-nin beynəlxalq legitimliyi artıb. TDT qərarlarında Qərb baxışının balanslı şəkildə təmsil olunması məhz Orbanın siyasətinin məhsuludur. Bundan əlavə, o, təşkilat çərçivəsində iqtisadi, təhsil və enerji sahələrində əməkdaşlıq təşəbbüslərini dəstəkləyir. 
Orbanın bu siyasəti Macarıstanı strateji “oyun qurucu” statusuna gətirib çıxarıb və bu, türk dövlətlərinin beynəlxalq sistemdə çoxvektorlu siyasətini gücləndirir.
Macarıstanın TDT-də iştirakı təşkilata Avropada “diplomatik ayaq yeri” qazandırır. Bu siyasət Viktor Orbanın şəxsi təşəbbüsü ilə formalaşıb. O, TDT-ni Avropa ilə Asiya arasında strateji körpü kimi görür və Budapeşti bu dialoqun mərkəzinə çevirib.
Orbanın siyasəti sayəsində Macarıstan TDT üçün Qərb institutları ilə əlaqələrin qurulmasında əsas vasitəçidir. Avropa İttifaqının üzvü kimi Macarıstan türk dövlətlərinin Avropa iqtisadi və siyasi sistemlərinə inteqrasiyasında ön rol oynayır. Bu, xüsusən enerji marşrutları və logistika dəhlizləri baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Macarıstan vasitəsilə Türk Dövlətləri Avropa bazarına daha rahat çıxış əldə edir. TDT-nin Avropada nüfuz qazanması isə Viktor Orbanın diplomatik uzaqgörənliyinin nəticəsidir. O, Avropa siyasətində çox zaman tənqid hədəfinə çevrilsə də, bu tənqidlərin əsassız olduğu açıq görünür.
Orbanın məqsədi Avropanı parçalamaq deyil, onu Şərqlə əməkdaşlıq üçün açıq və balanslı platformaya çevirməkdir. Bu, Avropanın sabitliyi və enerji təhlükəsizliyi üçün də mühüm töhfədir.

Macarıstanla türk dövlətləri arasında iqtisadi əməkdaşlıq son illərdə Orbanın təşəbbüsləri nəticəsində xeyli dərinləşib. Onun rəhbərliyi ilə Macarıstan enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil və texnologiya sektorlarında yeni imkanlar açıb. Xüsusilə Azərbaycanla neft-qaz və alternativ enerji sahəsində əməkdaşlığın genişlənməsi, Orbanın enerji təhlükəsizliyi baxımından uzaqgörən strategiyasını sübut edir.
Türkiyə və Macarıstan arasında illik ticarət dövriyyəsinin 5 milyard dollara yaxınlaşması Orbanın iqtisadi diplomatiyasının real nəticəsidir. Qazaxıstan və Özbəkistanla sənaye, nəqliyyat və logistika sahəsində ortaq layihələr həyata keçirilir. Budapeştin “Türk İnvestisiya Fondu”na dəstəyi də Orbanın türk dünyasına inamını əks etdirir.
Macarıstanın Orta Dəhliz (Transxəzər Nəqliyyat Marşrutu) layihələrində iştirakı isə Orbanın Avropanı Asiya ilə birləşdirmək vizyonunun mühüm hissəsidir. Bu siyasət nəticəsində ticarət əlaqələri və qarşılıqlı investisiyalar artır, TDT-nin siyasi birliyi iqtisadi məzmunla möhkəmlənir. Orbanın bu sahədə atdığı addımlar bəzən Qərbdə tənqidlə qarşılanır, lakin bu tənqidlər reallıqla uzlaşmır, çünki onun strategiyası milli maraqlara və regional sabitliyə əsaslanır.
Macarıstan türkdilli xalqlarla dərin mədəni köklərə malikdir. Viktor Orban bu tarixi bağları mədəni diplomatiyanın əsas dayağına çevirib. 
Budapeştdə türk mədəniyyəti günləri, sərgilər və film festivallarının təşkili Orbanın dəstəyi ilə həyata keçirilir. Macarıstan universitetlərində türk dilləri və tarixi üzrə proqramların genişləndirilməsi onun elm və mədəniyyət sahəsində uzaqgörən siyasətini göstərir.
TDT çərçivəsində gənclər düşərgələri, təqaüd proqramları və mədəni mübadilələr Orbanın şəxsən təşviq etdiyi layihələrdir. Macarlar özlərini “turan qardaşları” kimi görürlər və bu fikir Orbanın milli kimlik konsepsiyası ilə üst-üstə düşür.
Orbanın mədəni diplomatiyası xalqlar arasında inam və qarşılıqlı hörməti artırır, bununla da siyasi əməkdaşlığın təməlini möhkəmləndirir. Onun bu sahədə fəaliyyəti Avropada türk kimliyinin daha obyektiv və pozitiv təqdimatına səbəb olur.
Macar və türk xalqları arasında çoxsaylı adət-ənənə oxşarlıqları mövcuddur. Viktor Orban bu mədəni yaxınlığı Avrasiya inteqrasiyasının təbii əsası kimi qiymətləndirir. O, hər iki xalq arasında ailə dəyərləri, qonaqpərvərlik və kollektivçilik kimi ortaq prinsiplərin vurğulanmasını dəstəkləyir.
Viktor Orban proseslərin mərkəzində duran əsas fiqurdur. Onun “Avrasiya balansı” siyasəti sayəsində Macarıstan türk dövlətləri ilə yaxınlaşma kursuna girib. Orban TDT-yə xüsusi əhəmiyyət verir və təşkilatın sammitlərində şəxsən iştirak edir.
Qərb mərkəzlərində bəzən onun bu fəallığı “Avropa İttifaqı xəttindən sapma” kimi təqdim olunur. Lakin bu, əsassız və siyasi motivli ittihamdır. Əslində Orbanın məqsədi Avropanın Şərqlə əməkdaşlıq potensialını artırmaq və çoxqütblü beynəlxalq sistemi dəstəkləməkdir.
Orbanın türk dövlətləri ilə yaxın münasibətləri və enerji əməkdaşlığı təşəbbüsləri Avropanın enerji təhlükəsizliyi üçün də real fayda yaradır. Buna baxmayaraq, bəzi Qərb dairələri Avrasiyanın yeni əməkdaşlıq formatlarını görməzdən gəlmək cəhdidir.
Macarıstanın TDT-də aktiv iştirakı və bu siyasətin arxasında dayanan Viktor Orbanın strateji baxışı Avrasiya məkanında yeni əməkdaşlıq modelinin əsasını qoyur. Bu, Avropanın Şərqlə qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq üzərində qurulmuş sabit gələcəyinə doğru atılmış addımdır.
Orbanın siyasəti sayəsində türk dünyası Avropa diplomatiyasında real mövqe qazanır, Avropa isə öz sabitliyini Şərqlə dialoq üzərində qurmaq imkanı əldə edir.
Bu baxımdan, Viktor Orban təkcə Macarıstanın deyil, həm də TDT-nin Avropadakı səsi, siması və strateji ağılı kimi çıxış edir. Ona qarşı yönəlmiş ittihamlar isə milli suverenlik və müstəqil qərarvermə prinsipinə qarşı siyasi reaksiya kimi qiymətləndiriılməlidir.
Elnur ƏMİROV