Cənubi Qafqazda 3+3 formatını 4+3 əvəzləyir? (ŞƏRH)

"ABŞ-ın Zənəgəzur dəhlizinə nəzarət formatında Cənubi Qafqaza gəlişilə regionda 3+3 formatı artıq, 4+3 formatı ilə əvəzlənəcək".

Bunu Qaynarinfo-ya açıqlamasında politoloq Azər Qasımov Vaşinqtonda Zəngəzur dəhlizilə bağlı imzalanan üçtərəfli saziş fonunda Cənubi Qafqazda mövcud olan 3+3 formatının taleyi məsələsinə toxunarkən deyib.

Azər Qasımov bildirib ki, Azərbaycanın Ermənistanla müharibədən sonra düşmənçiliyə son qoymaq və region ölkələrinə iqtisadi əməkdaşlıq üçün 3+3 formatını təklif etməsi ilk növbədə İrəvan, sonra isə digər region ölkələri üçün mühüm addımdır:

"Gürcüstan xaric, digər format ölkələrinin də bunu qəbul edərək təklifə qoşulmaları onların da məsələnin vacibliyini başa düşdüklərinin göstəricisi idi. Vaxtilə Lavrov demişdi ki, bütün ölkələr ənənəvi sərhəd qonşularından başqa bir də Amerika ilə qonşudur. İndi ABŞ-ın Zəngəzur dəhlizinə gəlməsi bunun əyani isbatıdır. Məsələnin mahiyyəti odur ki, bir əsr bundan sonra da Cənubi Qafqaz daima ABŞ-ın region aktoru və iştirakçısı kimi maraqlarını nəzərə almalı olacaq. Nəticədə Cənubi Qafqazda 3+3 formatından yox, real şəkildə 4+3 formatından söhbət gedəcək".

Ekspert deyir ki, Vaşinqtonun bununla da regionumuza təsiri xeyli artacaq:

"100 il ərzində regiondakı masada mütləq ABŞ olacaq. Bütün ölkələr Azərbaycan və Ermənistanın ərazi bütövlüyünü təhlükəyə atacaq planlar cızanda bir neçə dəfə fikirləşməli olacaqlar. ABŞ-ın regiona təsiri bir neçə dəfə artacaq. Əvvəla ABŞ öz missiyasını yerinə yetirmək və qorumaq üçün regionda sabitlikdə maraqlı olacaq. Həm ölkə daxili, həm də ölkə xarici siyasət faktorları böyük ölçüdə hərtərəfli ABŞ standartlarına uyğunlaşmalı olacaq".

Həmsöhbətimizin fikrincə, nəticədə regionun geosiyasi durumu da köklü surətdə dəyişəcək: 

"Bu regionda əvvələr mövcud olan təhlükəsizlik və iqtisadi arxitekturanın yenidən yazılması anlamına gəlir".

Politoloq Zərdüşt Əlizadənin fikrincə, 3+3 formatı yalnız o halda mümkündür ki, Cənubi Qafqazın 3 ölkəsi hansısa bir mühüm xarici siyasət və iqtisadi məsələlərdə vahid mövqe ortaya qoya bilsin:

"Əks halda, 3+3 formatı olmayacaq. Hələlik Cənubi Qafqazda Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyədən ibarət müştərək əməkdaşlıq formatı mövcuddur. Bir də İran, Ermənistan və Rusiyadan ibarət ortaq mövqe mövcuddur. Onlar isə bir-birinə qarşı olan üçlüklərdir. Odur ki, 3+3 formatı ortaya atılandan nisyə söhbətdir".

Qeyd edək ki, avqustun 8-də Vaşinqtonda ABŞ Prezidenti Donald Trampın vasitəçiliyilə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında həm sülh sazişinin paraflanması həyata keçirilib, həm də Zəngəzur dəhlizilə bağlı mühüm sənəd imzalanıb. Ona əsasən sözügedən dəhlizə özəl Amerika şirkəti nəzarət edəcək. Eyni zamanda, regionda hələlik Gürcüstan iştirak etməsə də, 3+3 formatı da mövcuddur. Lakin bu format hələ də real olaraq özünü təsdiq edə bilməyib. Belə bir vəziyyətdə isə regiona dəhliz amilindən istifadə etməklə ABŞ-da gəlir. 

Rüfət Sultan