ChatGPT insanların düşüncəsini dəyişir Araşdırmada üzə çıxdı

ChatGPT-dən istifadə mürəkkəb məsələlərin həllini asanlaşdıra bilər. Lakin bu rahatlığın gözlənilməz mənfi tərəfi də üzə çıxıb. Beynəlxalq tədqiqatçılar qrupu müəyyən edib ki, insan hazır cavablar almağa öyrəşdikdə, süni intellektlə hətta qısa müddət işləmək belə tapşırıqları müstəqil yerinə yetirmək qabiliyyətini zəiflədə bilər.

Modern.az xəbər verir ki, Kaliforniya Universiteti (Berkli), Massaçusets Texnologiya İnstitutu (MIT) və Oksford Universiteti də daxil olmaqla, aparıcı ali təhsil müəssisələrinin mütəxəssislərinin iştirak etdiyi genişmiqyaslı eksperimentə 1222 nəfər cəlb olunub.

İştirakçılar riyazi məsələləri həll etməli və oxuduqlarını anlamaq üzrə tapşırıqları yerinə yetirməli idilər. Onların bir qrupuna ChatGPT-dən istifadə etməyə icazə verilib, digər qrup isə tapşırıqları müstəqil şəkildə yerinə yetirməli olub.

Əvvəlcə süni intellektdən istifadə etmək imkanı olan iştirakçılar yüksək dəqiqlik nümayiş etdiriblər. Lakin 12-ci tapşırıqdan sonra onların çat-botdan istifadə imkanları məhdudlaşdırıldıqda vəziyyət kəskin şəkildə dəyişib.

Tədqiqatçılar düzgün cavabların sayında azalma, cavabsız buraxılan sualların çoxalması və tapşırıqları yerinə yetirməyə davam etməkdən imtina edənlərin sayında artım qeydə alıblar.

Bunun əksinə olaraq, əvvəldən süni intellektin köməyi olmadan işləyən iştirakçılar daha sabit nəticələr göstərib və tapşırıqları sona qədər yerinə yetirməyə daha çox meyil ediblər.

Oxşar qanunauyğunluq ABŞ-ın SAT imtahanı səviyyəsində mürəkkəb mətnləri anlamaq üzrə sınaqlarda da müşahidə olunub.

Tədqiqatın rəhbəri, Kaliforniya Universitetinin (Berkli) nümayəndəsi Brayan Kristian bir paradoksa diqqət çəkib: insanlara kömək etmək üçün yaradılan texnologiyalar bəzən bunu elə üsulla edir ki, nəticədə müstəqil bacarıqların inkişafına mane olur.

Alimlər bunun səbəbini “məhsuldar çətinlik” adlandırılan prosesin aradan qalxması ilə əlaqələndirirlər. Bu proses zamanı insan çətinliklərlə qarşılaşır, səhvlər edir, həll yolları axtarır və tədricən yeni biliklər qazanır.

Süni intellekt demək olar ki, dərhal hazır nəticə təqdim etdikdə, insanın intellektual çətinlikləri müstəqil şəkildə aşmaq zərurəti azalır. Nəticədə, xeyli səy və vaxt tələb edən tapşırıqlar sonradan həddindən artıq çətin görünə bilər.

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu təsir yalnız məktəblilərə və tələbələrə deyil, peşə fəaliyyətində neyron şəbəkələrdən istifadə edən mütəxəssislərə də aid ola bilər.

Tədqiqatçıları xüsusilə tədqiqat qruplarının avtomatlaşdırma səbəbindən kiçildilməsi ehtimalı narahat edir. Mütəxəssislər arasında geniş müzakirələrin kiçik bir qrupun çat-botla işləməsi ilə əvəzlənməsi qeyri-standart ideyaların və mühüm detalların itirilməsinə gətirib çıxara bilər.

Bununla belə, eksperimentin nəticələri ChatGPT ilə cəmi on dəqiqə ünsiyyət qurmağın intellektin geri dönməz şəkildə zəifləməsinə və ya beyin zədələnməsinə səbəb olduğunu sübut etmir. Söhbət konkret eksperimental şəraitdə süni intellektdən istifadə imkanı aradan qaldırıldıqdan sonra tapşırıqları müstəqil yerinə yetirmə effektivliyinin azalmasından gedir.

Alimlər problemi necə həll etməyi təklif edirlər?

Tədqiqatçılar təhsil prosesində süni intellektdən istifadə yanaşmasının dəyişdirilməsini təklif edirlər.

Onların fikrincə, çat-botlar daim hazır cavablar təqdim etmək əvəzinə, mentor rolunu oynaya bilərlər. Bunun üçün onlar istifadəçilərə dəqiqləşdirici suallar verməli, istiqamətləndirici ipucları təqdim etməli və həll yolunu özlərinin tapmasına kömək etməlidirlər.

Beləliklə, süni intellekt insanın əvəzinə düşünən vasitə deyil, onun müstəqil düşünmə qabiliyyətini inkişaf etdirən köməkçi rolunu oynaya bilər.