Çin hələ də ticarətini genişləndirir

Çin tədarükünü artırmağa davam edir, lakin ABŞ-a yox

İyulda Çin ixracı analitiklərin gözlədiyindən daha sürətlə artıb: illik tədarük proqnozlaşdırılan 5,4% əvəzinə 7,2% artaraq 321,8 milyard dollara çatıb. Görünür, tədarükçülər ABŞ-ın təkrar ixrac rüsumlarını gözləyərək daşımaları artırmağa çalışırdılar. Bu, xüsusilə ASEAN ölkələrinə Çin tədarükünün nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənməsini izah edə bilər. Çinin ixracının şaxələndirilməsinin uğurunu qiymətləndirmək hələ də çətindir: başqa ölkələr vasitəsilə ABŞ-a hansı həcmdə malların göndərildiyi və ABŞ-ın özündə nəyin bitdiyi məlum deyil. Bu arada analitiklər hesab edirlər ki, Çin yeni bazarları ələ keçirmək modelini dəyişməyə çalışır: onlara daxil olan zaman rəqabət üstünlüyü daha aşağı qiymət deyil, rəqiblərə nisbətən daha keyfiyyətli olmalıdır.

Ölkənin Baş Gömrük İdarəsinin (GAC) məlumatına görə, iyulda Çinin müsbət xarici ticarət saldosu iyunda 114,8 milyard dollardan sonra 98,3 milyard dollar təşkil edib. Səbəb idxalın genişlənməsidir: ölkəyə mal idxalı bir il ərzində maksimum 4,1% artaraq 223,5 milyard dollara çatıb. İyun ayında artım 1,1% səviyyəsində təxmin edilib. Trading Economics tərəfindən sorğuda iştirak edən analitiklər onun 1%-ə qədər yavaşlamasını gözləyirdilər. Bununla belə, onlar daxili tələbatın gücləndirilməsi ilə bağlı nəticə çıxarmağa tələsmirlər – alışların genişlənməsi avqust ayı ərəfəsində ehtiyatları artırmaq istəyi ilə izah oluna bilər. Yada salaq ki, Vaşinqtonla Pekin arasında ticarət “barışığı” ayın ortasında başa çatır: indi Amerika tədarüklərinə 10%, Çinə 30% rüsum tətbiq edilir, avqustun 12-dən sonra tarif dərəcələrinin necə olacağı məlum deyil, danışıqlar davam edir.

Qeyri-müəyyən perspektivlər kontekstində iyul ayında Çindən ixrac da daha sürətlə artıb. Təchizat aprel ayından bəri maksimum 7,2% artaraq 321,8 milyard dollara çatıb. Analitiklər iyun ayında ixracın 5,8% genişləndikdən sonra 5,4% artacağını gözləyirdilər. Bununla belə, ABŞ ilə ticarətdə daha da daralma qeydə alınıb. Rüsumların azaldılmasına baxmayaraq, Amerikanın Çinə tədarükü 12,08 milyard dollar (ötən ilin iyulunda 14,9 milyard dollar), Çinin ABŞ-a tədarükü isə 35,8 milyard dollar (45,7 milyard dollar) təşkil edib. Ticarət dövriyyəsinin azalması ABŞ-da sektor rüsumlarının (bu, avtomobillərə də şamil edilir), eləcə də ölkəyə Çin çiplərinin idxalına qoyulan məhdudiyyətlərin təsiri ilə bağlı ola bilər. İyulda Rusiyaya Çin məhsullarının tədarükü aylıq ifadədə (9,6%) artım nümayiş etdirdi, lakin illik ifadədə deyil (azalma 9,2%) - ixrac 9,1 milyard dollar təşkil etdi. Onun ildən-ilə azalması Rusiyada istehlakçı fəallığının aşağı olması ilə bağlı ola bilər (bax, məsələn, 14 iyul tarixli "Kommersant"). Rusiya mallarının idxalı, neftin qiymətinin aşağı düşməsinə baxmayaraq, aylıq müqayisədə 7,8% və illik müqayisədə 4,1% (10,1 milyard dollara qədər) artım göstərib ki, bu da çox güman ki, hesablaşmalarla bağlı problemlərin qismən həlli ilə bağlıdır.

GTU məlumatlarına əsasən, Çinin iyul ayında ASEAN ölkələrinə tədarükünü artırması xüsusilə nəzərə çarpır: onlara ixrac 16,6% artaraq 54,6 milyard dollara çatıb. Göründüyü kimi, dinamika tədarükçülərin təkrar ixraca artan tariflər tətbiq edilməzdən əvvəl daşımaları artırmaq istəyi ilə izah olunur. Aydınlaşdıraq ki, Vaşinqton Çin şirkətlərinin rüsumlardan yan keçərək ABŞ-a mal idxalını davam etdirdiyinə inanır və bunu məhdudlaşdırmaq niyyətindədir. İlk belə məhdudlaşdırıcı tədbir avqustun 7-də qüvvəyə minib: başqa ölkələr tərəfindən Vyetnam vasitəsilə ABŞ-a, deyildiyi kimi, “əhəmiyyətli emal” olmadan tədarük edilən mallara 40% rüsum tətbiq olunacaq.
Statistika hələlik Çinin tədarükün şaxələndirilməsində əldə etdiyi tərəqqini qiymətləndirməyə imkan vermir. İxrac olunan məhsulların hansı hissəsinin birbaşa ASEAN və digər ticarət tərəfdaşları üçün nəzərdə tutulduğu və onların vasitəsilə ABŞ-a hansı hissəsinin göndərildiyi məlum deyil. Avropanın CERP tədqiqat portalında dərc olunan “Dünya Ticarətinin Yeni Mənzərəsində Risklər” əsəri göstərir ki, bu və ya digər formada Çinin yeni bazarları ələ keçirməsi prosesi davam edir.

Eyni zamanda, tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, ÇXR əsas rəqabət üstünlüyü kimi qiymətlərin azaldılmasından tədricən uzaqlaşmağa ümid edir. Şirkətlər keyfiyyət baxımından yerli istehsalçılarla rəqabət aparmaq üçün fəal şəkildə innovativ yanaşmalar tətbiq edirlər. Bu tendensiyanın geniş vüsət alması həm də ÇXR-də patent fəaliyyətinin canlanmasından xəbər verir.

VƏLİ