Çinli pianoçu: Üzeyir Hacıbəylinin operettası adi məhəbbət hekayəsindən daha çox məna daşıyır

Pekin, 19 sentyabr, AZƏRTAC

2025-ci il sentyabrın 18-də dahi bəstəkar, Azərbaycan müasir peşəkar musiqisinin banisi, dirijor, musiqişünas, publisist, dramaturq, pedaqoq, ictimai xadim, SSRİ Xalq artisti Üzeyir Hacıbəylinin anadan olmasının 140 illiyi tamam olub.

AZƏRTAC bu əlamətdar hadisə münasibətilə tanınmış musiqi və mədəniyyət xadimləri ilə silsilə söhbətləri davam etdirir. Tanınmış çinli virtuoz pianoçu, “İpək Yolu” Beynəlxalq İncəsənət Mərkəzinin bədii rəhbəri Klaudiya Yanq Üzeyir Hacıbəylinin yaradıcılığından bəhs edib.

Azərbaycan mənim üçün heç də uzaq məmləkət deyil. Bu ölkəyə səfər etmiş bir çox dostum onun bədii enerjisinə, xalqının istiqanlılığına və alicənablığına, ənənə ilə müasirliyin heyrətamiz harmoniyasına dərin heyranlıq təəssüratı ilə qayıdıb.

Bir pianoçu kimi, həmişə bir çox mədəniyyətə məxsus musiqisini mənimsəməyə çalışmışam. Qərb klassik ənənələri ilə yanaşı, məni Çinin və bütün dünya xalqlarının musiqi irsi də eyni dərəcədə cəlb edir. 2021-ci ildə Çin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Hubey əyalətinin birgə təşkil etdiyi “Belt and Road Great Wall” Beynəlxalq Xalq Mədəniyyəti və İncəsənət Festivalının bədii rəhbəri kimi xidmət etməkdən şərəf duydum. Mənim rolum beynəlxalq sərgilər və konsertlər hazırlamaq və onları həyata keçirmək idi.

Məhz həmin il məndə xarici operetta təqdim etmək ideyası yarandı və seçimim, təbii ki, dünyanın ən sevilən əsərlərindən biri olan dahi Azərbaycan bəstəkarı Üzeyir Hacıbəylinin 1913-cü ildə yazdığı “Arşın mal alan” operettasının üzərində oldu.

Pandemiya xarici musiqiçilərin cəlbini qeyri-mümkün etdi, ona görə də Çindəki görkəmli orkestrlərə və müğənnilərə müraciət etdim. Mən bu fikri Azərbaycanın Çindəki səfiri ilə bölüşdüm və o, dərhal məni hərtərəfli dəstəkləyəcəyinə əmin etdi. Səfirliyin köməyi ilə orijinal partituranı əldə etdim. Vaxt məhdudiyyətinə görə Tainin Mahnı və Rəqs Teatrının Simfonik Orkestri və onun opera müğənniləri ilə əməkdaşlıq şəraitində onun konsert versiyasını səhnələşdirdim.

“Arşın mal alan” artıq Çində zəngin tarixə malikdir. 1959-cu il mayın 30-da bu operetta Pekində Tanqıta Teatrında Çin dilində tamaşaya qoyulan ilk xarici əsər oldu və o vaxtdan bəri tamaşaçılar, xüsusən də Tanində auditoriya tərəfindən hərarətlə qarşılandı.

Rejissorluq etmək də mənə qismət oldu, kastinq və məşqlərdən tutmuş musiqi tərcüməsinə qədər bütün prosesə nəzarət etdim. Sevindim ki, musiqiçilər əsərin ruhunu tez qəbul etdilər. Üzeyir Hacıbəylinin operettası füsunkar məhəbbət hekayəsindən daha çox məna daşıyır. Bu, Azərbaycan həyatının və xarakterinin, onun mehribanlığının, yumorunun, səmimiliyinin parlaq portretidir və eyni zamanda, irqi, dini və mədəni sərhədləri aşan universal bir dildə danışan bir əsərdir.

Musiqi baxımından partitura ciddi quruluşu, incə detalları və gözəlliyi ilə seçilir. Onun melodiyaları lirik və unudulmaz, ritmləri isə canlı və rəngarəngdir. O, musiqi ifadəsinin bütün formalarını - solo, duet, ansambl, xor və rəqsi əhatə edir. Bu əsər komik operetta kimi ifaçılıq sənətinin mahiyyətini təcəssüm etdirir.

Premyera gecəsini hələ də çox gözəl xatırlayıram: zal gülüş və alqışlarla dolmuşdu, tamaşaçılar isə operettanı ən hərarətli heyranlıqla qarşıladılar. Həmin axşam “Arşın mal alan” Üzeyir Hacıbəylinin dühasını bir daha üzə çıxararaq təkcə çinli tamaşaçıları məmnun etmədi, həm də Azərbaycan, Çin və bütün dünya arasında mədəni əlaqələri möhkəmləndirdi.

Bu, musiqinin xalqları birləşdirmək, insanları ruhlandırmaq və sərhəd tanımayan gözəllik yaratmaq gücünə əsl hörmət əlaməti idi.

Şahin Cəfərov

AZƏRTAC-ın xüsusi müxbiri

Pekin