Üzeyir Hacıbəylinin ev muzeyi 50

“Üzeyir Hacıbəyov fitri istedadı ilə dünya korifeylərinin ön sırasında duran, Azərbaycanı layiqincə təmsil edən görkəmli şəxsiyyət olmuşdur. Buna görə də Üzeyir Hacıbəyovun yaşadığı hər bir gün, yaratdığı hər bir əsər, hər bir not vərəqi, Üzeyir bəyin ictimai-siyasi fəaliyyəti bizim üçün qiymətlidir, bizim üçün əhəmiyyətlidir. Çünki bunların hamısı Azərbaycan xalqının dirçəlməsinə, Azərbaycan xalqının mədəniyyətinin inkişafına, Azərbaycan xalqının özünü  tanıtmasına xidmət etmək deməkdir və bu xidmətlər əvəzsizdir. Ümumiyyətlə Üzeyir Hacıbəyovun yaradıcılığı  Azərbaycan xalqının milli sərvətidir”.  

Heydər Əliyev

Azərbaycan musiqi mədəniyyətinin banisi, görkəmli bəstəkar, dirijor, pedaqoq və ictimai xadim Üzeyir Hacıbəylinin adı xalqımızın milli-mədəni tarixində əbədi yaşayır. Onun zəngin yaradıcılığı təkcə Azərbaycanın deyil, ümumən Şərq  musiqi mədəniyyətinin inkişafında mühüm mərhələ təşkil edir. Bu il böyük bəstəkarın xatirəsinə ehtiramın simvolu olan Üzeyir Hacıbəylinin Bakıdakı ev-muzeyinin 50 illiyi qeyd olunur.

Üzeyir bəyin 1915-1942-ci illər ərzində yaşadığı mənzilin muzeyə çevrilməsi Azərbaycan Kommunist Partiyasının o vaxtkı I katibi vəzifəsində çalışan Heydər Əliyevin təşəbbüsü nəticəsində 1975-ci il noyabrın 20-də bəstəkarın 90 illik yubileyi günləri ərəfəsində ziyarətçilərin üzünə açılmışdır. Muzeyin məqsədi dahi sənətkarın həyat və yaradıcılığını, musiqi irsini, eləcə də onun yaşadığı dövrün mədəni mühitini qoruyub gələcək nəsillərə çatdırmaqdır. Çünki Üzeyir bəy həyat və yaradıcılığının əsas hissəsini, ömrünün ən mənalı illərini (1915-1942) burada, bu evdə keçirmişdir, bir sıra ölməz əsərlərini, o cümlədən, özünün şah əsəri olan “Koroğlu” operasını da bu evdə yaratmışdır. Ümumiyyətlə qeyd etmək lazımdır ki, Üzeyir bəyin həyat və yaradıcılığının bütün dövrləri muzeydə öz əksini tapmışdır. Muzeyə gələn ziyarətçilər üçün ekskursiyalar muzey əməkdaşları tərəfindən Üzeyir musiqisinin xoş sədaları altında aparılır.

Muzeydə bəstəkarın şəxsi əşyaları, əlyazmaları, müxtəlif şəxslərə  yazdığı məktubları, notları, fotoları, o cümlədən opera və operettalarının afişa və proqramları, həmçinin sənədləri toplanmışdır. Ziyarətçilər burada bəstəkarın ölməz əsərlərinin yaranma tarixini əks etdirən eksponatlarla da tanış ola bilərlər.

Yarandığı 50 il ərzində muzey təkcə xatirə məkanı deyil, həm də elmi və maarifləndirici məkana çevrilmişdir. Burada hər il Üzeyir bəyin doğum və anım günü münasibətilə, həmçinin, əsərlərinin yubileyləri münasibətilə tədbirlər keçirilir, musiqi axşamları, təqdimat mərasimləri, elmi konfranslar və sərgilər təşkil edilir. Muzey həm yerli, həm də xarici qonaqlar üçün Azərbaycan  musiqisinin mədəni ocaqlarından biri kimi böyük maraq doğurur. Muzey 4 otaq, şüşəbənd, qalereya və yaradıcılıq görüşləri salonundan ibarətdir. 1-ci və 2-ci otaqlar  memorial xarakter daşıyır, yəni bu otaqlarda hər bir eksponat Üzeyir bəyin sağlığında olduğu kimi qorunub saxlanılır, digər otaqların  isə quruluşunda dəyişikliklər edilmişdir.

Bu məkanda qorunan hər bir eksponat, hər bir əlyazma Azərbaycan musiqi tarixinin canlı şahidi kimi dəyərlidir. Yarım əsrlik yubiley muzeyin mili mədəniyyətimizin inkişafında tutduğu mühüm yeri bir daha təsdiqləyir və onun gələcək fəaliyyətində yeni elmi istiqamətlərin açılmasına stimul verir. Çünki fəaliyyət göstərdiyi 50 il ərzində ev-muzeyi Azərbaycan xalqının milli-mədəni yaddaşının qorunmasına, elmi araşdırmaların aparılmasına və böyük bəstəkarın irsinin geniş təbliğində mühüm xidmətlər göstərmişdir. Bu 50 il ərzində muzey əməkdaşları Üzeyir Hacıbəylinin irsinin qorunub gələcək nəsillərə çatdırılması naminə elmi araşdırmalar aparmış, Üzeyir bəyin həyat və yaradıcılığını əhatə edən monoqrafiyalar, kitablar, elmi məqalələr çap etdirmiş, həm muzeydə, həm də muzeydənkənar tədbirlərdə, sərgilərin təşkilində fəal iştirak edirlər.

Muzeyin rəy və təkliflər kitabını vərəqlədikcə bir çox millətlərin nümayəndələrinin imzalarına rast gəlirik. Rəy yazanlar arasında adi vətəndaşlardan tutmuş, görkəmli şəxsiyyətlərədək müxtəlif insanların imzaları var: M.Rostropoviç, Tixon Xrennikov, Bəxtiyar Vahabzadə, Mirzə İbrahimov, Cavad Heyət və b.

Bəli, fiziki yoxluğundan illər ötməsinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı yaşadıqca dahi Üzeyir Hacıbəyli ehtiramla yad ediləcək, xalqın ürəyində əbədi olaraq yaşayacaqdır. Çünki ömrünü xalqına həsr edən, milləti, dövləti üçün misilsiz xidmətlər göstərən insanlar heç zaman unudula bilməz! Bu ağır, ağır olduğu qədər də şərəfli işi layiqincə yerinə yetirmək isə məhz Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyinin əməkdaşlarının üzərinə düşür.

Təranə Həsənova,

Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyinin kiçik elmi işçisi