Danışsa ya inanılmayacaq, ya da cəzalandırılacaq PSİXOLOQ DANIŞDI

“Uşaqlar bizim varlığımızdır. Onlar bizim gələcəyimiz, iç dünyamız, hətta keçmişimizlə gələcəyimiz arasında bir körpüdür. Onlar bizim güzgümüzdür. Bir zamanlar uşaqlar ailənin güzgüsü idisə, zamanla – yəni onlar böyüyüb cəmiyyətə adaptasiya mərhələsinə çatdıqda – biz anlayırıq ki, əslində ailə də uşağın güzgüsüdür. Onun davranışları, qorxuları, çəkincələri ailədə gördüklərinin əksidir”. Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Aytən Ələkbərova deyib.

Psixoloq sözlərinə belə davam edib: “Bəzən uşaqda baş verən dəyişiklikləri valideyn deyil, kənar insanlar daha tez sezirlər. Bu çox acı bir reallıqdır. Uşaq zorakılığa məruz qaldıqda, bu bəzən ailə içindən belə gizlədilir. Valideynin uşaqla ünsiyyətdə “Sənin ağlın başına nə gəlib?” kimi sərt, empatiyasız reaksiyası uşağın daha da qapanmasına, özünə çəkilməsinə səbəb olur.

Uşaq zorakılığa məruz qaldıqda – istər fiziki, istər psixoloji, istərsə də cinsi – onun içində bir qorxu, bir qaranlıq formalaşır. O, susmağa üstünlük verir. Çünki danışsa ya inanılmayacaq, ya da cəzalandırılacaq. Bu səbəbdən də bəzi uşaqlar özlərini günahkar sanır, “bu başıma gəlibsə, deməli mən susmalıyam” deyə düşünür. Susmaq isə zamanla ya depressiyaya, ya da gələcəkdə şəxsiyyət pozuntularına gətirib çıxarır.

Uşaqlar fərqli temperamentdə doğulurlar – biri melankolik, biri sangvinik, biri plaqmatik, digəri xolerik olur. Hər uşağın iç dünyasına fərqli yanaşma lazımdır. Bu səbəbdən də biz bütün uşaqlara eyni metodla yanaşa bilmərik. Eyni zamanda, zorakılığa məruz qalan uşaq bəzən öz ailəsinə belə göstərmir ki, sanki heç nə olmayıb. Halbuki içində qopan fırtınanı anlamaq üçün yalnız diqqət yetirmək kifayətdir.

Bəzən uşaq ana ilə birlikdə bağçaya gedir, amma müəllimini görən kimi anasının arxasında gizlənir, çünki qorxur. Onun gözlərindəki qorxunu görməmək mümkün deyil. Bu bir siqnaldır. Valideyn bunu görməlidir.

Uşağın travmasını onun davranışlarından da sezmək olar:
– Dırnaq yemək,
– Gecələr sayıqlamaq,
– Davamlı narahatlıq hissi,
– Saç yolmaq, kirpikləri qoparmaq kimi hallar artıq iç dünyadakı ağrının fiziki əlamətləridir.

Unutmayaq:
Zorakılıq yalnız fiziki deyil, emosional və psixoloji formada da ola bilər.
Uşağın səssizliyi, onun “qışqırığıdır”.
Danışa bilməyən uşaq, bədən dili ilə bizə hər şeyi izah edir.

Bizim vəzifəmiz onların səsini eşitmək, onları qorumaq və uşaqlıq yaddaşlarını kabusa çevirməməkdir. Çünki bu gün susan uşaq, sabah bir ömür danışmağa ehtiyac duya bilər. Gələcəyimizə sahib çıxmaq üçün, bu gün uşaqları dinləməli və sevməliyik”.

Ayşən Vəli