Deputat: Prezidentin müsahibəsi beşillik inkişaf trayektoriyasına dair strateji mesajları ehtiva edir

Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına müsahibəsi Azərbaycanın yaxın beşillik inkişaf trayektoriyasına dair bir sıra aydın strateji mesajları ehtiva edir.
Bunu APA-ya açıqlamasında Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Tahir Mirkişili bildirib.
Deputat deyib ki, Prezident İlham Əliyevin yerli televiziya kanallarına müsahibəsi Azərbaycanın yaxın beşillik inkişaf trayektoriyasına dair bir sıra aydın strateji mesajları ehtiva edir. Müsahibədə sülh gündəliyi, investisiya iqlimi, nəqliyyat-logistika, enerji transformasiyası və insan kapitalı kimi istiqamətlər iqtisadi siyasətin prioritet xətti kimi təqdim olunur. Müsahibədə sülhün iqtisadi dividendi – Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişinin, xüsusilə ABŞ-dan investisiyalar baxımından yeni imkanlar açdığı vurğulanır, ABŞ ilə münasibətlərdə yeni mərhələdən söz açılır, strateji tərəfdaşlıq üzrə işçi qrup/xartiya xətti və bunun digər ölkələrdə də “siqnal effekti” yaratması qeyd edilir. Eyni zamanda Orta Dəhliz və Çin faktorunun artmasına diqqət çəkilir, yükdaşımaların artım mənbələrindən birinin Çin olacağı, regionda yeni dəmir yolu marşrutlarının maliyyələşdirilməsi və bunun daşınma həcmlərini artıracağı konteksti verilir. O cümlədən müdafiə sənayesində idxaldan asılılığın azaldılmasından biznes xəttinə keçid və ixracın qısa müddətdə 1 mlrd. ABŞ dollarına çatdırılması kimi hədəf səslənir. Post-neft dövrü üçün insan kapitalı, ali təhsildə genişlənmə və keyfiyyətin artırılması uzunmüddətli dayanıqlı inkişafın bazası kimi təqdim olunur: “Müsahibədə yaşıl enerji + rəqəmsal iqtisadiyyat sinerjisi məqamı diqqət çəkir. Enerji ixracı ilə yanaşı, daxildə AI və data mərkəzləri kimi yüksək enerji tələb edən sahələrin perspektivi ayrıca vurğulanır. Bu strateji çərçivəni nəzərə alaraq hesab edirəm ki, 2026–2030-cu illər dövründə iqtisadi inkişafın lokomotivi roluna ən real namizəd yaşıl enerji ilə qidalanan rəqəmsal-infrastruktur sektoru olacaq. Bu baxımdan data mərkəzləri, bulud xidmətləri, regional “compute” (HPC), kibertəhlükəsizlik və süni intellekt əsaslı B2B həllər qeyd olunmalıdır”.
Tahir Mirkişili qeyd edib ki, bu seçimin əsas məntiqi bir neçə kəsişmədə formalaşır: “Birincisi, sülh kapitalın risk qiymətini aşağı salır. Uzunmüddətli enerji və data mərkəzi layihələri üçün risk azalanda maliyyələşmə daha əlçatan və daha ucuz olur. Bu isə iri həcmli investisiyaları sürətləndirən fundamental faktordur. İkincisi, Orta Dəhliz təkcə tranzit gəliri deyil, regional rəqəmsal qovşaq üçün fiziki bağlantıdır. Fiber marşrutları, data mərkəzlər, sərhədyanı ticarətin rəqəmsallaşması, e-gömrük, izlənəbilirlilik, sığorta/fintech və digər rəqəmsal xidmətlər üçün platforma funksiyası yaradır. Üçüncüsü, yaşıl enerji data mərkəzləri və AI hesablamaları üçün həlledici resursdur. Böyük həcmli hesablamalar ucuz, sabit və proqnozlaşdırılan elektrik tələb edir; bu üstünlük Azərbaycan üçün yeni ixrac edilə bilən xidmətlər bazası yaradır. Dördüncüsü, süni intellekt infrastrukturu məhsuldarlıq effekti ilə bütün sektorları böyüdür. Logistika optimizasiyası, enerji şəbəkəsinin balanslanması, sənayedə keyfiyyət nəzarəti, dövlət xidmətlərinin səmərəliliyi kimi sahələrdə yüksək multiplikativ təsir formalaşdırır. Burada vacib nüans ondan ibarətdir ki, logistika sektoru özü də lokomotiv ola bilər, lakin daha çox platforma rolunu oynayacaqdır (həcmi artırır). Ən yüksək əlavə dəyər və ixrac edilə bilən xidmətlər sırasında isə adətən logistikanın “rəqəmsal qatında” yaranır: marşrut optimallaşdırma, liman/terminal idarəetməsi, elektron sənədləşmə, risk skorlama, gömrük inteqrasiyası və s. qeyd etmək olar. Nəticə etibarilə, Azərbaycanın böyümə mühərriki kimi ən güclü və dayanıqlı kombinasiya yaşıl enerji → data mərkəzləri və bulud infrastrukturu → Süni İntellekt xidmətləri → logistika və sənayenin məhsuldarlığının sürətlənməsi görünür. Bu model həm kapitalın cəlbini asanlaşdırır, həm qeyri-neft ixracını genişləndirir, həm də ölkənin regional dəyər zəncirlərində payını artıraraq uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlığı möhkəmləndirir”.