Dərdimizi kimə danışaq: Psixoloqa, yoxsa çatbotlara?
Icma.az, Qaynarinfo portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.
Bu gün süni intellekt insanların gündəlik həyatının müxtəlif sahələrində istifadə olunur. İnsanlar təkcə xəstəliklərlə bağlı məlumat almaq üçün deyil, psixoloji problemlərini bölüşmək, emosional dəstək görmək və şəxsi həyatları ilə bağlı məsləhətlər almaq üçün də çatbotlara müraciət edirlər. Bəzi hallarda bu vasitələr insanlara fikirlərini ifadə etməkdə və müvəqqəti rahatlıq tapmaqda kömək etsə də, onların peşəkar psixoloji dəstəyi əvəz edə biləcəyi sual doğurur.
Bəs insanın psixoloji problemlərini süni intellektlə bölüşməsi nə dərəcədə sağlam davranışdır? Süni intellekt depressiya, təşviş və digər psixoloji problemlərin əlamətlərini düzgün müəyyən edə bilərmi? Yanlış məsləhətlər hansı fəsadlara səbəb ola bilər?
Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri, psixoloq Elnur Rüstəmov mövzu ilə bağlı Qaynarinfo-ya açıqlamasında bildirib ki, insanın narahatlığını süni intellektlə bölüşməsi özlüyündə sağlam və ya qeyri-sağlam davranış hesab edilə bilməz. Burada əsas məsələ həmin vasitədən hansı məqsədlə istifadə olunması və verilən cavablara nə dərəcədə etibar edilməsidir.
Onun sözlərinə görə, çatbotlar bəzi hallarda insanlara fikirlərini toplamağa, yaşadıqları çətinliyi ifadə etməyə və mütəxəssisə verəcəkləri sualları müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər:
"İnsanın onu narahat edən məsələni süni intellektlə bölüşməsi özlüyündə sağlam və ya qeyri-sağlam davranış sayılmır. Burada əsas meyar insanın bu vasitədən nə məqsədlə istifadə etməsi və aldığı cavaba nə qədər etibar etməsidir. Bəzən insan yaxınlarına deməyə çəkindiyi bir məsələni yazıya daha rahat köçürür. Çatbot ona fikirlərini toplamaqda, yaşadığı çətinliyi sözlə ifadə etməkdə və mütəxəssisə hansı sualları verəcəyini müəyyənləşdirməkdə kömək edə bilər. Belə istifadə yardım axtarmağı asanlaşdıra bilər".

Süni intellekt psixoloji dəstəyi əvəz edə bilərmi?
Psixoloq qeyd edib ki, süni intellekt insanın özünü müvəqqəti olaraq daha yaxşı hiss etməsinə kömək edə bilər. Lakin peşəkar dəstəyə ehtiyacın olub-olmaması əlamətlərin müddətindən, ağırlığından və gündəlik həyata təsirindən asılıdır:
"Süni intellekt insanın özünü müvəqqəti olaraq daha yaxşı hiss etməsinə kömək edə bilər. Peşəkar dəstəyə ehtiyac isə əlamətlərin müddətindən, ağırlığından və gündəlik həyata təsirindən asılıdır. Tədqiqatlarda psixoloji dəstək üçün sınaqdan keçirilən bəzi rəqəmsal proqramların depressiya və təşviş əlamətlərini müəyyən qədər azaltdığı müşahidə olunub. Bu nəticəni gündəlik istifadə etdiyimiz bütün çatbotlara şamil etmək üçün əsas yoxdur. İnsan hər dəfə söhbətdən sonra bir qədər rahatlaşır, amma yuxusu, işi və münasibətləri əvvəlki kimi pozulursa, həmin rahatlıq mütəxəssisə müraciəti təxirə salmaq üçün əsas olmamalıdır".
Süni intellekt depressiya və təşvişi müəyyən edə bilərmi?
Elnur Rüstəmovun sözlərinə görə, süni intellekt insanın yazdığı mətnlərdə depressiya və təşvişlə əlaqəli ola biləcək ifadələri müəyyənləşdirə bilər. Ancaq bu, klinik qiymətləndirmə və diaqnoz demək deyil:
"Süni intellekt yazılan mətndə depressiya və ya təşvişlə əlaqəli ola biləcək ifadələri seçə bilər. Məsələn, insan uzun müddətdir əvvəllər zövq aldığı işlərə marağını itirdiyini və yuxusunun pozulduğunu yazırsa, sistem bu əlamətlərə diqqət çəkə bilər. Klinik qiymətləndirmədə isə mütəxəssis əlamətlərin nə vaxt başladığını, insanın həyatında həmin dövrdə nələrin baş verdiyini, gündəlik fəaliyyətinin necə dəyişdiyini və fiziki sağlamlıqla bağlı mümkün səbəbləri də araşdırır. Eyni əlamət fərqli səbəblərdən yarana bilər. Üstəlik, çatbot insanın paylaşdığı məlumatla işləyir. İnsanın deməyə çəkindiyi və ya əhəmiyyətsiz hesab edib qeyd etmədiyi bir detal mütəxəssisin qiymətləndirməsində həlledici ola bilər".
Yanlış məsləhət insanı hansı təhlükə ilə üz-üzə qoya bilər?
Psixoloq vurğulayıb ki, süni intellektin yanlış yönləndirməsi həm ciddi psixoloji problemlərin vaxtında aşkarlanmamasına, həm də insanın özünə əsassız diaqnoz qoymasına səbəb ola bilər:
"Yanlış məsləhətin fəsadı iki istiqamətdə üzə çıxa bilər. Sistem ciddi əlamətləri adi yorğunluq kimi izah edərsə, insan yardım almağı gecikdirə bilər. Əksinə, keçici bir çətinliyi qəti şəkildə depressiya kimi təqdim edərsə, insan özünə diaqnoz qoya və əlavə narahatlıq yaşaya bilər. Dərmanla bağlı qərarlarda və özünə zərər riski olan hallarda yanlış cavabın nəticələri daha ağır ola bilər. Belə vəziyyətlərdə vaxtında peşəkar yardım almaq vacibdir".
Süni intellektdən necə düzgün istifadə etmək olar?
Elnur Rüstəmov əlavə edib ki, süni intellektdən istifadə zamanı onun imkanlarını və məhdudiyyətlərini nəzərə almaq lazımdır. Onun fikrincə, çatbotun ən faydalı tərəflərindən biri insanın öz hisslərini ifadə etməsinə və mütəxəssisə müraciət üçün ilkin hazırlıq görməsinə kömək etməsidir:
"Bu cavabın hazırlanmasında da süni intellektdən mətnin qurulmasına və elmi mənbələrin nəzərdən keçirilməsinə kömək edən vasitə kimi istifadə olunub. Bu nümunə onun harada faydalı ola biləcəyini göstərir. İnsan chatbot qarşısında öz fikrini daha rahat ifadə edirsə, həmin söhbətdən mütəxəssisə nə demək istədiyini aydınlaşdırmaq üçün yararlana bilər. Bəzən süni intellektin ən faydalı rolu insanın kömək istəmək üçün ilk cümləsini qurmasına yardım etməkdir".
Günay İlqarqızı
Bu mövzuda digər xəbərlər:
Baxış sayı:111
Bu xəbər 19 Noyabr 2026 12:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir



Daxil ol
Online Xəbərlər
Xəbərlər
Hava
Maqnit qasırğaları
Namaz təqvimi
Kalori kalkulyatoru
Qiymətli metallar
Valyuta konvertoru
Kredit Kalkulyatoru
Kriptovalyuta
Bürclər
Sual - Cavab
İnternet sürətini yoxla
Neftin Qiyməti
Azərbaycan Radiosu
Azərbaycan televiziyası
Haqqımızda
TDSMedia © 2026 Bütün hüquqlar qorunur







Günün ən çox oxunanları



















