Dil: Millətin, dövlətin var olma instinkti Şərh

“Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illik yubileyində səsləndirdiyi fikirlər təkcə dil məsələsinə dair emosional çağırış deyil, uzunmüddətli dövlətçilik strategiyasının konseptual çərçivəsidir. Bu çıxış bir daha göstərdi ki, Azərbaycan üçün dil məsələsi mədəni detal yox, milli təhlükəsizlik, milli kimlik və dövlətin gələcəyi ilə birbaşa bağlı olan strateji məsələdir”.

Bunu Ölkə.az-a açqılamasında Milli Məclisin deputatı Fəzail İbrahimli deyib.

Deputat deyib ki, Prezidentin vurğuladığı kimi, dil bayraq, gerb və himn kimi dövlətçiliyin əsas atributlarından biridir: “Hətta müəyyən mənada birincisidir. Çünki dil olmadan nə bayrağın mənası dərk olunur, nə himnin ruhu yaşadılır, nə də gerbin simvolikası cəmiyyət tərəfindən mənimsənilir. Dil insanları birləşdirən əsas mexanizmdir və siyasi sərhədlərdən asılı olmayaraq milli birliyi təmin edən ən güclü faktordur.

Azərbaycan xalqının tarixi bu baxımdan unikal nümunədir. Əsrlər boyu müxtəlif imperiyaların tərkibində yaşamış, müstəmləkəçilik şəraitində mövcudluğunu qorumuş bir xalqın ana dilini itirməməsi milli müqavimətin ən bariz göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün danışdığımız Azərbaycan dili ulu babalarımızın danışdığı dildən mahiyyət etibarilə fərqlənmir. Bu, xalqın böyüklüyünün və milli şüurun davamlılığının göstəricisidir”.

Müstəmləkəçilik irsi və dilə yönələn təhlükə

Deputat əlavə edib ki, Prezident çıxışında çox mühüm bir psixoloji məqama toxunur: “Müstəmləkəçilik yalnız siyasi və iqtisadi təsir deyil, həm də psixoloji mirasdır. “Bu miras bəzən dilə münasibətdə özünü göstərir. Xarici dillərin əsassız şəkildə üstün tutulması, yad leksikanın süni formada gündəlik danışığa daxil edilməsi milli özgüvənin zəifləməsinin təzahürüdür.
Burada təhlükə ani və kəskin deyil. Prezidentin ifadə etdiyi kimi, bu proses “damcı-damcı” baş verir. Dilin yavaş-yavaş deformasiyası milli kimliyin sarsılmasına, milli kimliyin sarsılması isə dövlətçiliyin zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Bu baxımdan dil məsələsi yalnız mədəniyyət siyasətinin yox, milli təhlükəsizlik strategiyasının tərkib hissəsidir.

Xarici sözlər problemi: zənginləşmə yox, aşınma
Çıxışda xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri də xarici sözlərin nəzarətsiz şəkildə istifadəsidir. Prezident açıq şəkildə bildirir ki, əsassız şəkildə işlədilən xarici kəlmələr dili zənginləşdirmir və onları işlədən insanı daha savadlı etmir. Əksinə, bu tendensiya milli kimliyi zəiflədir və dilin daxili harmoniyasını pozur.

Burada incə balans qorunur: çox dil bilmək təşviq edilir, lakin dillərin funksional ayrımı tələb olunur. Xarici dillər beynəlxalq ünsiyyət, elm və diplomatiya üçün lazımdır. Azərbaycan dili isə milli düşüncənin, milli təfəkkürün və milli yaddaşın daşıyıcısıdır.

Böyük xalq, böyük dil konsepsiyası
Prezidentin çıxışında mühüm strateji tezislərdən biri də “böyük xalq-böyük dil” anlayışıdır. Dünyada 50 milyondan çox azərbaycanlının yaşaması Azərbaycan dilini regional yox, qlobal miqyaslı milli dilə çevirir. Bu reallıq dilə münasibətdə kompleks və məsuliyyətli yanaşma tələb edir.
Dil heç bir başqa dilin kölgəsində qala bilməz. Azərbaycan dilinin zənginliyi, melodikliyi və ifadə imkanları onun bütün sahələrdə. xüsusən də ədəbiyyatda, elmdə, mediada, texnologiyada tamhüquqlu istifadə olunmasına imkan verir.

Media, ziyalılar və məsuliyyət bölgüsü
Prezidentin çağırışı təkcə dövlət strukturlarına yox, xüsusilə mediaya, ziyalılara, yazıçılara və jurnalistlərə ünvanlanır. Çünki ictimai şüurun formalaşmasında əsas rol oynayanlar məhz bu təbəqələrdir. Efir məkanında səslənən hər söz dil normalarının ya möhkəmlənməsinə, ya da aşınmasına xidmət edir.

Bu baxımdan dilin qorunması təkcə Prezidentin və ya hökumətin siyasəti deyil. Bu, hərbçinin, müəllimin, jurnalistin, alimin və yazıçının birgə məsuliyyətidir. Milli dil uğrunda mübarizə passiv qoruma yox, fəal mövqe tələb edir.

Diaspora və onlayn dil siyasəti
Prezidentin toxunduğu digər strateji məsələ xaricdə yaşayan azərbaycanlıların dil problemidir. Üçüncü və dördüncü nəsil diaspor nümayəndələrinin ana dilini itirməsi real təhlükədir. Bu təhlükəyə cavab olaraq onlayn Azərbaycan dili məktəblərinin yaradılması müasir dövrün tələblərinə uyğun çevik və effektiv addımdır.
Bu, klassik mədəniyyət siyasətindən rəqəmsal dil diplomatiyasına keçidin bariz nümunəsidir və Azərbaycan dilinin qlobal miqyasda qorunması baxımından yeni mərhələdir.

Dil-gələcəyə açılan yol
Prezident İlham Əliyevin dil məsələsinə bu qədər israrla və ardıcıl şəkildə qayıtması təsadüfi deyil. Burada söhbət təkcə qrammatika və leksikadan getmir. Söhbət milli varlığın qorunmasından, dövlətin gələcək nəsillərə ötürülməsindən gedir.
Dil qorunarsa- millət qorunar. Millət qorunarsa-dövlət yaşayar. Bu konsepsiya Azərbaycan dil siyasətinin ideoloji əsasını təşkil edir və hər bir azərbaycanlı üçün strateji məsuliyyət çağırışıdır”.
Mürtəza