Icma.az
close
up
RU
Dilin saflığı uğrunda mübarizəyə Bakının küçələrindən başlamalıyıq Vasif Sadıqlı

Dilin saflığı uğrunda mübarizəyə Bakının küçələrindən başlamalıyıq Vasif Sadıqlı

Redaktor.az saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Bildiyimiz kimi ana dilinin saflığının qorunması ölkəmizin əsas prioritetlərindəndir. Dilin saflığının qorunması ilə bağlı millət vəkili Fazil Mustafa təklif edir ki, bundan sonra doğulacaq körpələrə təmiz milli adlarının verilməsi dilin saflığının qorunmasına faydalı olacaq addım olar. 

Redaktor.az-a açıqlamasında Filoloji Araşdırmalar və Dil Monitorinqi Mərkəzinin sədri Vasif Sadıqlı bildirdi ki, şəxs adları insanları bir-birindən fərqləndirmək üçün qoyulur və hər bir xalqın “şəxs adları bankı”nda mövcud olan adlarda onun tarixi keçmişi, mədəni irsi, dünyagörüşü, istək və arzuları yaşayır:

"Tarixən baş verən ictimai-siyasi, iqtisadi, mədəni hadisələrlə əlaqədar dilə yeni şəxs adları daxil olur, bir sıra adlar isə yeni mədəni reallıqların məhsulu olan, başqa dillərdən alınmış adlarla mübarizədə bir müddət yanaşı işlənir, daha sonra uduzaraq yeniləri ilə əvəz olunur. Azərbaycanda şəxs adları ilə bağlı məsələ əsasən dövlət qeydiyyatı və dil normaları çərçivəsində tənzimlənir, müvafiq qurumlar tərəfindən Azərbaycan dilinə uyğun, milli-mənəvi dəyərlərə zidd olmayan adlar siyahısı hazırlanır. Dil mühafizəkarlığı sevir. Dilin lüğət tərkibinə daxil olan sözlərin, o cümlədən şəxs adlarının kampaniyalar vasitəsilə milliləşmə adı ilə yeniləri ilə əvəz edilməsi nəsillər arasında mədəni bağların qırılmasına xidmət edir. Belə iddialar olanda mənim sovet hökumətinin ilk illəri yadıma düşür. O vaxt bir qrup şəxs tələb edirdi ki, tarixi binalar uçurulsun, dəmir yolları sökülsün, ədəbiyyat nümunələri, mahnılar qadağan edilsin. Çünki onlar feodalizm və kapitalizmin, istismarçı siniflərin yadigarıdır, yeni proletar mədəniyyəti yaradılmalıdır. Onlara “proletkultçular” adı verilmişdi. Həmin məntiqlə ötən əsrin əvvələrində Azərbaycanda da alınma sözlərin sıxışdırılması üzrə təşəbbüslər olmuşdu".

Dilçi əlavə etdi ki, oturuşmuş ərəb-fars mənşəli sözlərə müharibə elan edənlər, - sovet dövrünün “milli akopçular”ı, - gülünc sözlər icad etmişdilər: 

"“Dövlət” əvəzinə “toplantay”, “mədən suları” əvəzinə “qırılğan suları”, “metal” əvəzinə “yayxan”, “əhali” əvəzinə “yaşaq”, “okean” əvəzinə “bürüyən” və s. sosializmin eyforiyasından yaranan bu cür cəfəng ideyalar, təbii ki, rədd edildi, o sözlərin heç biri vətəndaşlıq hüququ qazanmadı. Həmin təşəbbüslərə qarşı çıxanlar görkəmli ziyalılarımız idi: Mirzə İbrahimov, Rəsul Rza, Səməd Vurğun. Əlbəttə, ana dilimizin qayda-qanunlarına uyğun yeni adların yaradılaraq, məlum siyahıya daxil edilməsi təşəbbüsləri təqdirəlayiqdir, milli və alınma sözlər arasında kəmiyyət nisbətinin ikincilərin xeyrinə dəyişməsinə qarşı atılan kiçicik bir addımdır. Vaxtilə Cəfər Cabbarlı, Səməd Vurğun, Rəsul Rza kimi ədiblərimiz yeni şəxs adları yaradıblar və onların çoxu uğurlu alınıb və populyarlaşıb. Amma əsrlərlə işlənib həyatımızın, tariximizin, dilimizin bir parçasına çevrilmiş adları sıxışdırıb çıxarmaq istiqamətində olan təkliflər zərərlidir. Bir müddət əvvəl oxşar təkliflə Türkiyədə yaşayan bir soydaşımız, - tanınmış professordur, etik mülahizələrdən adını çəkmirəm, - çıxış etmişdi. Bir qədər dəqiqləşdirsək, o, milli mənsubiyyəti müəyyən edən indikator kəşf etdiyini bəyan etmişdi: “Övladlarınızın adını deyin, sizin milliyyətinizi deyim”. Çox məntiqsiz iddiadır. Azərbaycan dilni, mədəniyyətini heç birimizdən az sevməyən Nizami Gəncəvi öz övladına Məhəmməd, Füzuli oğluna Fəzli adı qoymuşdu".

Müsahibimizin sözlərinə görə, bütün ömrü boyu ana dili davası edən Mirzə Cəlil övladlarına Midhət və Ənvər, Mirzə Ələkbər Sabir Məmmədsəlim, Şəfiqə, Səadət və Sürəyya, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Azər, Rəsul, Lətifə, Xalidə adlarını vermişdi:

"Hörmətli deputat deyir ki, “gəlin dilimizin saflığına hər bir Azərbaycanı sevən vətəndaş kimi yeni doğulan övladlarımıza milli adların verilməsindən başlayaq”. Hər bir valideyn ad seçməkdə sərbəstdir. Amma heç kəs ənənə üzrə öz övladına Nizami, Füzuli, Leyli, Şirin və s. bu kimi adlar qoyanları “Azərbaycanı az sevənlər” kateqoriyasına aid edə bilməz. O adlar təkcə bir ailəni öz əcdadlarına yox, həm də bir xalqı öz tarixi keçmişinə, mədəniyyətinə bağlayır və o bağları qırmaq olmaz. Üstəlik, nəzərə alaq ki, bir çox şəxs adları ümumi isim kimi də işlənir, ad kimi heç kəsə qoyulmasa da, həmin sözlər qalacaq və millət vəkilinin “ana dilini saflaşdırma proqramına” heç bir töhfə verməyəcək. Bundan başqa, Azərbaycan çoxmillətli respublikadır. Bu, bizim zənginliyimizdir. Ölkəmizdə yaşayan bütün xalqların və etnik qrupların öz adqoyma ənənəsi var. Kimsə, məsələn, Qəbələnin Nic kəndində yaşayan bir ailəni öz övladına Robert adı qoyduğu üçün qınaya, “Azərbaycanı az sevənlər” kateqoriyasına daxil edə bilməz".

Vasif Sadıqlı vurğuladı ki, dilin saflığı uğrunda mübarizəyə Bakının küçə və prospektlərindən başlamalıyıq.

"Son onilliklərdə qloballaşan dünyada ayrı-ayrı ölkələrə ingilis dilinin hegemonluğunun artması ilə bağlı dil ekspansiyası cəhdlərinin şahidi oluruq. Efirlərdən başlamalıyıq, televiziyalar milyonlara xitab edir və hər kəsin gözü önündə dilimizin leksik, qrammatik, orfoepik normaları pozulur. Termin yaradıcılığından başlamalıyıq - bir ildə təxminən 6 min neologizm yaranır və onların ana dilimizdə qarşılığını yaradacaq bir quruma ehtiyac var", - deyə o yekunlaşdırdı.

Xədicə BAXIŞLI

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:228
embedMənbə:https://redaktor.az
archiveBu xəbər 12 Yanvar 2026 18:59 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see401

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see388

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see317

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see311

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see297

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see287

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see274

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see268

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see267

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see254

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see237

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see236

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see231

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see230

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see229

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see227

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see224

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see217

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see217

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri