Icma.az
close
up
RU
Doğulmaq üçün ən pis dövr: Səfəvi Osmanlı müharibəsi və digər səbəblər...

Doğulmaq üçün ən pis dövr: Səfəvi Osmanlı müharibəsi və digər səbəblər...

Icma.az, Qaynarinfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

İnsanlıq üçün ən dəhşətli dövrlərdən danışanda 17-ci əsrin ağırlığı çox vaxt nəzərdən qaçırılır. Bu müddətdə bəzi insanlar varlanmışdı, lakin dünya eyni zamanda müharibələr, siyasi təlatümlər, inflyasiya və iqlim dəyişikliyinin yaratdığı xaosla əhatələnmişdi. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" yazır.

Tarixçilər bu dövrü əsasən "ümumi böhran” adlandırır. Yəni 17-ci əsrin əvvəlindən 18-ci əsrin əvvəlinə qədər davam edən, Avropada və Asiyanın böyük hissəsində genişmiqyaslı münaqişələr və qeyri-sabitliklə xarakterizə olunan bir epoxa.

Məqalədə qeyd edilir: "Bu əsrin nə qədər ağır keçdiyinin göstəricisi olaraq hesab olunur ki, Yer əhalisinin sayı son dəfə məhz bu dövrdə azalıb. Əsas səbəb isə 1600-cü illərdə baş verən inanılmaz sayda müharibələr idi: İngilis vətəndaş müharibəsi, Fransadakı Fronda üsyanları, Səksənillik müharibə, fransız-ispan müharibəsi, birinci ingilis-holland müharibəsi, Polşa-İsveç müharibələri, Hindistanda Moğollar və Marathalar arasındakı qarşıdurmalar, Mancur istilası zamanı Min sülaləsinin süqutu və Osmanlı imperiyası ilə Səfəvilər arasındakı müharibələr - bunlar yalnız bir neçəsidir".

Lakin əsrin ən böyük faciəsi 1618–1648-ci illəri əhatə edən Otuzillik müharibə olub. Bu, qitənin böyük hissəsini yerlə-yeksan edən və demək olar ki, bütün böyük Avropa dövlətlərini cəlb edən tarixin ən ölümcül münaqişələrindən biri kimi tarixə düşüb. Müharibə 8 milyonadək insanın həyatına son qoyub və Mərkəzi Avropanın bir hissəsini dağıntıya çevirib.

Bu əsri daha da ağırlaşdıran amillərdən biri də hava şəraiti olub. Dövrün Avropa rəsmlərinə baxanda qarlı mənzərələrin bolluğu nəzərə çarpır. Bu təsadüfi deyil: həmin vaxtlar Qərbi Avropanın çox hissəsində temperatur təxminən 2°C aşağı düşmüşdü.

"1608-ci ildən başlayaraq Londonda hava o qədər soyuq idi ki, Temza çayı donur, üzərində "buz yarmarkaları" keçirilirdi. Sakinlər donmuş çayda bazarlar qurur, oyunlar oynayır və şənliklər təşkil edirdilər. 19-cu əsrə doğru Temzada güclü don hadisələri nadir hal aldı və bu gün demək olar ki, baş vermir", deyə "IFLScience" qeyd edir.

2011-ci il tədqiqatı isə göstərib ki, Kiçik Buzlaşma Dövrü kənd təsərrüfatına ciddi təsir göstərib, bu isə ərzaq qıtlığı, iqtisadi böhran, narazılıqlar və Avropa boyunca çoxsaylı müharibə, üsyan və qiyamlara yol açıb:

"İqlim məlumatları əhali sayı, müharibələr, sosial narazılıqlar, kənd təsərrüfatı istehsalı, taxıl qiymətləri və əməkhaqqı kimi dəyişkənlərlə müqayisə edildikdə tədqiqatçılar nəticəyə gəlib ki, ümumi böhran 1560–1660-cı illər arasında baş verən qlobal soyuma ilə səbəb-nəticə əlaqəsinə malik idi".

17-ci əsrdə yaşayan insanlar da dövrlərinin nə qədər ağır olduğunu anlayırdı. Məsələn, Çində 1641-ci ildə yazılmış bir sənəddə belə deyilirdi: "Fəlakətlər və üsyanlarla bağlı bütün qəribə hadisələr arasında heç nə bu dövrdən daha pis olmayıb".

İki il sonra İspaniyada çap edilən bir broşürdə yazılırdı: "Bu, sanki hər bir millətin alt-üst olduğu bir dövrdür və bəzi böyük ağıl sahiblərini dünyanın sonunun yaxınlaşdığına inanmağa vadar edir".

"IFLScience "isə yekun nəticədə bildirir: "Tez-tez deyilir ki, biz də zamanın sonlarında yaşayırıq: iqlim böhranı dərinləşir, ətraf mühitin çirklənməsi artır, geosiyasi gərginlik zirvəyə çatıb. Bəlkə də öz fəlakətlərimiz barədə düşünərkən 17-ci əsrə nəzər salmalı və xatırlamalıyıq ki, hər bir böhran gec-tez keçir (lakin yenilərinin yaranması da qaçılmazdır)".

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:207
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 04 Dekabr 2025 17:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri