Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Doğulmaq üçün ən pis dövr: Səfəvi Osmanlı müharibəsi və digər səbəblər...

Doğulmaq üçün ən pis dövr: Səfəvi Osmanlı müharibəsi və digər səbəblər...

Icma.az, Qaynarinfo saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

İnsanlıq üçün ən dəhşətli dövrlərdən danışanda 17-ci əsrin ağırlığı çox vaxt nəzərdən qaçırılır. Bu müddətdə bəzi insanlar varlanmışdı, lakin dünya eyni zamanda müharibələr, siyasi təlatümlər, inflyasiya və iqlim dəyişikliyinin yaratdığı xaosla əhatələnmişdi. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" yazır.

Tarixçilər bu dövrü əsasən "ümumi böhran” adlandırır. Yəni 17-ci əsrin əvvəlindən 18-ci əsrin əvvəlinə qədər davam edən, Avropada və Asiyanın böyük hissəsində genişmiqyaslı münaqişələr və qeyri-sabitliklə xarakterizə olunan bir epoxa.

Məqalədə qeyd edilir: "Bu əsrin nə qədər ağır keçdiyinin göstəricisi olaraq hesab olunur ki, Yer əhalisinin sayı son dəfə məhz bu dövrdə azalıb. Əsas səbəb isə 1600-cü illərdə baş verən inanılmaz sayda müharibələr idi: İngilis vətəndaş müharibəsi, Fransadakı Fronda üsyanları, Səksənillik müharibə, fransız-ispan müharibəsi, birinci ingilis-holland müharibəsi, Polşa-İsveç müharibələri, Hindistanda Moğollar və Marathalar arasındakı qarşıdurmalar, Mancur istilası zamanı Min sülaləsinin süqutu və Osmanlı imperiyası ilə Səfəvilər arasındakı müharibələr - bunlar yalnız bir neçəsidir".

Lakin əsrin ən böyük faciəsi 1618–1648-ci illəri əhatə edən Otuzillik müharibə olub. Bu, qitənin böyük hissəsini yerlə-yeksan edən və demək olar ki, bütün böyük Avropa dövlətlərini cəlb edən tarixin ən ölümcül münaqişələrindən biri kimi tarixə düşüb. Müharibə 8 milyonadək insanın həyatına son qoyub və Mərkəzi Avropanın bir hissəsini dağıntıya çevirib.

Bu əsri daha da ağırlaşdıran amillərdən biri də hava şəraiti olub. Dövrün Avropa rəsmlərinə baxanda qarlı mənzərələrin bolluğu nəzərə çarpır. Bu təsadüfi deyil: həmin vaxtlar Qərbi Avropanın çox hissəsində temperatur təxminən 2°C aşağı düşmüşdü.

"1608-ci ildən başlayaraq Londonda hava o qədər soyuq idi ki, Temza çayı donur, üzərində "buz yarmarkaları" keçirilirdi. Sakinlər donmuş çayda bazarlar qurur, oyunlar oynayır və şənliklər təşkil edirdilər. 19-cu əsrə doğru Temzada güclü don hadisələri nadir hal aldı və bu gün demək olar ki, baş vermir", deyə "IFLScience" qeyd edir.

2011-ci il tədqiqatı isə göstərib ki, Kiçik Buzlaşma Dövrü kənd təsərrüfatına ciddi təsir göstərib, bu isə ərzaq qıtlığı, iqtisadi böhran, narazılıqlar və Avropa boyunca çoxsaylı müharibə, üsyan və qiyamlara yol açıb:

"İqlim məlumatları əhali sayı, müharibələr, sosial narazılıqlar, kənd təsərrüfatı istehsalı, taxıl qiymətləri və əməkhaqqı kimi dəyişkənlərlə müqayisə edildikdə tədqiqatçılar nəticəyə gəlib ki, ümumi böhran 1560–1660-cı illər arasında baş verən qlobal soyuma ilə səbəb-nəticə əlaqəsinə malik idi".

17-ci əsrdə yaşayan insanlar da dövrlərinin nə qədər ağır olduğunu anlayırdı. Məsələn, Çində 1641-ci ildə yazılmış bir sənəddə belə deyilirdi: "Fəlakətlər və üsyanlarla bağlı bütün qəribə hadisələr arasında heç nə bu dövrdən daha pis olmayıb".

İki il sonra İspaniyada çap edilən bir broşürdə yazılırdı: "Bu, sanki hər bir millətin alt-üst olduğu bir dövrdür və bəzi böyük ağıl sahiblərini dünyanın sonunun yaxınlaşdığına inanmağa vadar edir".

"IFLScience "isə yekun nəticədə bildirir: "Tez-tez deyilir ki, biz də zamanın sonlarında yaşayırıq: iqlim böhranı dərinləşir, ətraf mühitin çirklənməsi artır, geosiyasi gərginlik zirvəyə çatıb. Bəlkə də öz fəlakətlərimiz barədə düşünərkən 17-ci əsrə nəzər salmalı və xatırlamalıyıq ki, hər bir böhran gec-tez keçir (lakin yenilərinin yaranması da qaçılmazdır)".

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:214
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 04 Dekabr 2025 17:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see307

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see304

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see282

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see279

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see262

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see255

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see247

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see244

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see239

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see236

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see235

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see223

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see214

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see212

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see209

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see195

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see193

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see188

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see187

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri